Otvori glavni meni

Kosovo (albanski: Kosova ili Kosovë; srpski: Косово) je de facto nezavisna država u jugoistočnoj Evropi. Nezavisnost je proglašena 17. februara 2008. godine usvajanjem deklaracije u Skupštini Kosova u Prištini. Srbija, u čijem je sastavu Kosovo ranije bilo, odbija da prizna Kosovo kao nezavisnu i suverenu državu[5] iako je Briselskim sporazumom iz 2013. godine priznala njegove institucije.

Republika Kosovo
Republika e Kosovës (albanski)
Republika Kosovo (srpski lat.)
Република Косово (cрпски ћир.)
Zastava Kosova Grb Kosova
Zastava Grb
HimnaEvropa

Položaj Kosova
Službeni jezik albanski i srpski te regionalno službeni jezici: bosanski, turski i romski[1][2]
Državno uređenje unitarna, parlamentarna republika
 -  Predsjednik Hashim Thaçi
 -  Predsjednik vlade upražnjeno
 -  Predsjednik Skupštine Kosova Kadri Veseli
Nezavisnost Od Srbije
17. februar 2008. 
 -  Vode (%) 1.0
 -  Gustoća stanovništva 159/km2 
BDP (PKM) 2019
 -  Ukupno $22.154 milijarde 
 -  Per capita $12,122 
Gini (2016) 26.5[3] 
HDI (2016) 0.742 (visok
Internetska domena .ks (nije još u upotrebi)
Pozivni broj +383[4]

Od proglašenja nezavisnosti, Kosovo je kao suverenu državu priznalo 102 država članica Ujedinjenih naroda[6] kao i Tajvan, Suvereni malteški vojni red, Cookova Ostrva i Niue (Stanje: juli 2019). Rezolucijom 1244 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih naroda 1999. godine Kosovo dolazi pod upravu misije UNMIK. Razvoj nezavisnosti i proces osamostaljenja je u saradnji sa misijom Evropske unije pod nazivom EULEX Kosovo.

Kosovo je kopnena država u centralnom dijelu Balkanskog poluostrva. Flora Kosova predstavlja oko 25% balkanske flore i oko 18% evropske.[7] Glavni i najveći grad Kosova je Priština dok su veći gradovi Prizren, Peć i Đakovica. Graniči sa Albanijom na jugozapadu, Makedonijom na jugoistoku, Crnom Gorom na zapadu i Srbijom na sjeveru i istoku.

Porijeklo imena

Kosovo se prema geografskim kriterijima može podijeliti na dvije cjeline: istočno Kosovo koje se tradicionalno zove Kosovo i zapadno Kosovo, koje Srbi zovu Metohija, a Albanci Rrafshi i Dukagjinit. S vremenom je istočni dio regije cijelom Kosovu dao ime.

Riječ Kosovo dolazi od slavenske riječi kos, koje je ime za vrstu crne ptice na bosanskom jeziku i drugim slavenskim jezicima u regionu. Postoje indicije da je postojalo mjesto sa istim imenom, po kojem je i čitava regija dobila ime. Kosovo je inače uobičajen naziv mnogih mjesta u Bosni i Hercegovini, Dalmaciji i sjevernoj Albaniji. Albanski naziv Kosova (ili Kosovë) je albanizirana slavenska riječ Kosovo.

Metohija potiče od bizantijsko-grčke riječi μετόχια, izraza koji označava zemlju u vlasništvu pravoslavne crkve. Razlog za ovo je da su se neka od imanja Srpske pravoslavne crkve (SPC) nalazila upravo na ovom području. Ovo zemljište su crkvi dodjelili srpski srednjovjekovni vladari. Dukagjin je bogata albanska srednjovjekovna porodica, koja je upravljala sjevernom Albanijom i zapadnim Kosovom. Po njima je ovaj region dobio njihovo albansko ime - Rrafshi i Dukagjinit.

Kosmet je srpska, politički motivirana skraćenica za Kosovo i Metohiju.

Historija

Glavni članak: Historija Kosova

U vijekovima prije nove ere teritorija današnjeg Kosova je bila centar Dardanije, historijskog regiona nasaljenog Dardanima, plemenom mješovitog ilirskog i tračkog porijekla. U 28. godini ovaj region su osvojili Rimljani. U sklopu Rimskog Carstva Kosovo je bilo sastavni dio rimske provincije Moesie. Podjelom Rimskog carstva na Zapadno Rimsko carstvo i Istočno Rimsko carstvo (Bizantiju) Kosovo dolazi pod bizantsku vlast.

Početkom 5. vijeka slavenska plemena počinju prelaziti Dunav i vršiti napade na bogate bizantijske gradove na Kosovu. Prvi veći napadi ove vrste zabilježeni su u 547. i 548. godini za vrijeme vladavine bizantskog cara Justiniana. Sredinom 7. vijeka Slaveni počinju biti dominirajuća etnička grupa na Kosovu. Postojeće gradsko, romanizirano, stanovništvo se vremenom stapa sa Slavenima. Romanizirano stanovništvo koje živi van gradova uspjeva sačuvati svoju historiju i kulturu, te postaju poznati pod imenom Vlasi. Porijeklo Albanaca na prostorima Kosova je nepoznato. Neki historičari tvrde da su Albanci narod tračkog porijekla, dok drugi pak tvrde da su Albanci ilirskog porijekla. Danas među historičarima preovladava mišljenje da su Albanci ilirski narod, koji su nastanjivali planine sjeveroistočne Albanije i zapadnog Kosova za vrijeme Rimskog carstva.

U toku 850-ih slavenizirano pleme turskog porijekla - Bugari počinju širiti svoju državu i ubrzo osvajaju Kosovo, zajedno sa Makedonijom, gdje u Ohridu stvaraju sjedište biskupije. Smrću bugarskog cara Samuela u 1014. godini bugarska imperija upada u duboku krizu. Bizantijsko carstvo pod vodstvom cara Bazila (poznatog i pod imenom "ubica Bugara") uviđa svoju šansu i do kraja 1018. preuzima čitavu teritoriju nekadašnjeg bugarskog carstva.

U ovom periodu dvije nove slavenske države počinju dobijati svoju formu. Raška, sjeverno od Kosova, na teritoriji današnjeg Sandžaka i njen prvobitno moćniji susjed Duklja na teritoriji današnje Crne Gore. Vladari Raške koji su prvobitno bili u vazalskom odnosu prema Duklji počinju agresivno širiti svoje posjede i sredinom 11. vijeka Raška postaje dominirajuća slavenska državna tvorevina u ovom dijelu Balkana. Kao i svaka država u regionu Raška ima uzor u bogatim bizantinsko-grčkim gradovima na jugu. Tokom 1180-ih godina, za vrijeme rata između Mađarske i Bizantijskog carstva, Raška napada Bizantiju i uspjeva pod svoju vlast staviti istočno Kosovo.

1204. godina označava početak kraja Bizantijskog carstva. Te godine križari osvajaju Carigrad i uspostavljaju Latinsko Carstvo. Vladar Raške Stefan Prvovjenčani uviđa pometnju i krajem 1216. čitava teritorija današnjeg Kosova dolazi pod srpsku vlast. 3 godine kasnije Stefanov brat, Sava iskorištava konflikt između pravoslavnog patrijarha u Carigradu i Ohridskog biskopa i uspjeva izdejstovati autonomiju (autocefalnost) Srpske Pravoslavne Crkve.

Srpsko kraljevstvo doživljava svoj zenit sredinom 14. vijeka pod kraljem Dušanom (krunisan 1331. godine) koji širi kraljevstvo južno i prebacuje centar srpske države u današnju Makedoniju (Glavni grad Skoplje). On također uzima titulu cara i ojačava status SPC u odnosu na grčku pravoslavnu crkvu. Smrću Dušana u 1355. godini srpsko carstvo se počinje raspadati. Grčke, albanske i makedonske teritorije dolaze u ruke lokalnih feudalaca. Smrću zadnjeg Nemanjića u 1371. godini Kosovo dolazi pod vlast tri različita gospodara. Gradovima Prizren i Peć i ostatkom jugo-zapadnog Kosova upravlja porodica Balšić, Lazar Hrebeljanović istočnim Kosovom dok Vuk Branković drži krajnji jug. S vremenom Branković preuzima cijelo Kosovo.

Osmanlije u 1396. godini preuzimaju teritorije pod kontrolom Vuk Brankovića i prenose ih u vlasništvo lojalnog vazala Stefana Lazarevića (sin Lazara Hrebljanovića). Malo zatim iste vraćaju u posjed Brankovićevih sinova Đurađa i Grgura koji obećavaju lojalnost osmanskom sultanu. U 1455. godini Osmanlije pod ličnom komandom sultana Mehmeda Osvajača preuzimaju čitavu teritoriju današnjeg Kosova.

Savremeno doba

Proglašenje nezavisnosti 2008.

 
  Države koje su priznale Kosovo
  države koje nisu priznale Kosovo

Geografija

Glavni članak: Geografija Kosova
 
Karta Kosova

Kosovo zauzima 10.887 km2, na kojem je 1999. godine po procjeni živjelo oko dva miliona stanovnika. Dužina granice iznosi 702 km a graniči sa Crnom Gorom na sjeverozapadu (79 km), sa Srbijom na sjeveru i istoku (352 km), Makedonijom na jugu (159 km) i Albanijom na jugozapadu (112 km). Najveći gradovi su glavni grad Priština sa približno 500.000 stanovnika i Prizren sa oko 120.000 stanovnika.

Simboli

Kosovo kao nezavisna i suverena država posjeduje obilježja po kojima je poznata širom svijeta a koji reflektuju multietnički karakter ove države. Državni simboli Kosova su zastava, grb i himna.[8]

Zastava

Glavni članak: Zastava Kosova

Za vrijeme SFRJ autonomne pokrajine Vojvodina i Kosovo nisu imale zvaničnu zastavu. Između 1945. godine i raspada SFRJ 1991. na Kosovu je često korištena zastava sa žutom zvijezdom i crnim orlom na crvenoj podlozi. Ova zastava je bila zastava albanskog naroda u SFRJ. Zbog činjenica da je većina Albanaca u SFRJ živjela na Kosovu, ova se zastava na Kosovu mogla i najčešće vidjeti, te je često pogrešno tumačena kao zastava Kosova. Tokom uprave UN-a Kosovo nije imalo svoju zvaničnu zastavu. Najčešće se koristi zastava sa crnim orlom na crvenoj podlozi, koja je identična sa zastavom Albanije. Stranka bivšeg predsjednika Kosova, Ibrahima Rugove, zvanično je predložila uvođenje nove zastave sa tekstom Dardania. Dardanija je historijski naziv Kosova. Nakon proglašenja nezavisnosti 17. februara, Kosovo je dobilo svoju zastavu.

Grb

Glavni članak: Grb Kosova

Grb Kosova je usvojen 17. februara 2008. godine od strane Skupštine Republike Kosovo, nakon proglašenja nezavisnosti od Srbije. Sastoji se od geografske mape Kosova predstavljene žutom bojom na plavoj podlozi uokvirenoj rubom zlatne boje. Iznad mape Kosova nalazi se šest petokrakih zvijezda bijele boje. Centralni dijelovi grba, geografska mapa koja predstavlja Kosovo i zvijezde također čine centralne dijelove nove zastave Kosova, usvojene u isto vrijeme kada i grb.

Himna

Glavni članak: Himna Kosova

Himna Kosova predstavlja državni simbol Kosova i izvodi se u svečanim i službenim prilikama. Nosi simboličan naziv Evropa i usvojena je 2008. godine, u vrijeme sticanja nezavisnosti države. Himnu je komponirao Mendi Mengjiqi, a baš kao i himne Bosne i Hercegovine, Španije i San Marina, himna Kosova nema službeni tekst. Usvojena je 11. juna 2008. godine. Tekst himne ne referira ni na jednu etničku zajednicu države. Za izbor himne glasalo je 72 zastupnika, 15 ih je bilo protiv dok se 5 zastupnika Skupštine suzdržalo od glasanja.

Politika

UNMIK

Kosovo je 17. februara proglasilo nezavisnost, te je prestala kontrola UNMIK-a. Administrativne poslove više ne obavljaju Ujedinjeni narodi, već kosovska vlada. Kosovo ima sopstvenu policiju, carinsku službu, a Kosovski Zaštitni korpus čini vrstu državne garde i ima vojno-policijske atribute.

UNMIK je tokom svoje vlade napravio privremenu skupštinu, privremenu vladu i kancelariju privremenog predsjednika, koje su činile zakonodavno i izvršno tijelo pod kontrolom UNMIK-a. Trenutni predsjednik Kosova je Fatmir Sejdiu a predsjednik vlade je Agim Ceku. Sjedišta vlade, skupštine i predsjednika su u Prištini.

Skupština

Skupština Republike Kosovo (alb. Kuvendi i Republikës së Kosovës) jest jednodomna skupština Kosova i sastoji se od 120 zastupničkih mjesta. !00 mjesta se popunjava direktno, putem izbora dok je preostalih 20 mjesta Ustavom zagarantovano za nacionalne manjine.

Vlada

Glavni članak: Vlada Kosova

Administrativna podjela

Kosovo se sastoji od 7 regija (albanski: rajon). Regije se sastoje od 30 općina (albanski: komunë)

Općine
01. Dečani
(al. Deçan, sr. Дечани)
11. Leposavić
(al. Leposaviq, sr. Лепосавић)
21. Prizren
(sr. Призрен)
02. Dragaš
(al. Dragash, sr. Драгаш)
12. Lipljan
(al. Lipjan, sr. Липљан)
22. Srbica
(al. Skenderaj, sr. Србица)
03. Đakovica
(al. Gjakovë, sr. Ђаковица)
13. Mališevo
(al. Malishevë, sr. Малишево)
23. Štrpce
(al. Shtërpce, sr. Штрпце)
04. Glogovac
(al. Gllogovc, sr. Глоговац)
14. Kosovska Mitrovica
(al. Mitrovicë, sr. Косовска Митровица)
24. Štimlje
(al. Shtime, sr. Штимље)
05. Gnjilane
(al. Gjilan, sr. Гњилан)
15. Novo Brdo
(al. Novobërdë, sr. Ново Брдо)
25. Suva Reka
(al. Suharekë, sr. Сува Река)
06. Istok
(al. Istog, sr. Исток)
16. Obilić
(al. Obiliq, sr. Обилић)
26. Uroševac
(al. Ferizaj, sr. Урошевац)
07. Kačanik
(al. Kaçanik, sr. Качаник)
17. Orahovac
(al. Rahovec, sr. Ораховац)
27. Vitina
(al. Viti, sr. Витина)
08. Kosovska Kamenica
(al. Kamenicë, sr. Косовска Каменица)
18. Peć
(al. Pejë, sr. Пећ)
28. Vučitrn
(al. Vushtrri, sr. Вучитрн)
09. Klina
(al. Klinë, sr. Клина)
19. Podujevo
(al. Podujevë, sr. Подујево)
29. Zubin Potok
(sr. Зубин Поток)
10. Kosovo Polje
(al Fushë Kosovë, sr. Косово Поље)
20. Priština
(al. Prishtinë, sr. Приштина)
30. Zvečan
(al. Zveçan, sr. Звечан)

Privreda

UNMIK je u 2001. godini proglasio euro zvaničnom valutom na Kosovo. U srpskim enklavama se također koristi i dinar Republike Srbije. Na Kosovu je također raširena i upotreba Švicarskih franaka i američkih dolara.

Stanovništvo

Glavni članak: Demografija Kosova

Po Popisu stanovništva na Kosovu 2011. godine Kosovo ima 1.739.825 stanovnika.[9], od čega je 1.616.869 (92,93%) Albanaca, 27.533 (1,58%) Bošnjaka, 25.532 (1,47%) Srba, 18.738 (1,08%) Turaka. U Popisu nedostaju podaci o općinama sa većinskim srpskim stanovništvom u kojima nije vršen popis (Leposavić, Zubin Potok i Zvečan). Po Popisu stanovništva u Jugoslaviji 1991. godine[10] u tim općinama živjelo je 34.904 stanovnika.

Popis 2011.

Podaci o sastavu stanovništva Kosova prema podacima Popisa stanovništva iz 2011. godine dati su u sljedećoj tabeli.

Popis stanovništva na Kosovu 2011. godine[9]
Narod Broj
stanovnika
%
Albanci 1.616.869 92,93
Aškalije 15.436 0,89
Bošnjaci 27.533 1,58
Egipćani 11.524 0,66
Goranci 10.265 0,59
Romi 8.824 0,51
Srbi 25.532 1,47
Turci 18.738 1,08
Ostali 2.352 0,14
Bez podataka 912 0,05
Nepoznato 1.840 0,11
Ukupno 1.739.825 100
Podaci o Popisu stanovništva na Kosovu 2011. godine, su nepotpuni zbog neizvođenja popisa u općinama sa srpskom većinom: Leposavić, Zubin Potok i Zvečan.

Jezik

Službeni jezici na teritoriji Republike Kosovo su albanski i srpski jezik. Turski, bosanski i romski jezik imaju status službenog jezika na nivou općina ili se mogu koristiti kao službeni jezici na svim nivoima kako je predviđeno zakonom.[11]

Religija

Obrazovanje

Kultura

  Ova sekcija zahtijeva proširenje.

Također pogledajte

Reference

  1. ^ http://www.assembly-kosova.org/common/docs/ligjet/2006_02-L37_sr.pdf
  2. ^ "Ustav Kosova". Pristupljeno 6. 12. 2017. 
  3. ^ "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. Pristupljeno 2009-09-01. 
  4. ^ Qeveria: Kosova bëhet me kod telefonik +383, pristupljeno 14. 11. 2016.
  5. ^ "7 Years of Kosovo » Howard Smith of Geelong". Pristupljeno 13 April 2015. 
  6. ^ http://www.mfa-ks.net/?page=2,33 Stranica Vlade Kosova (sq) (sr) (en)
  7. ^ "Qenan Maxhuni: Biodiversiteti i Kosoves" (jezik: albanski). AKMM/IKMN. str. 8. Pristupljeno 23 February 2013. 
  8. ^ "Ustav Kosova". Pristupljeno 6. 12. 2017. 
  9. ^ a b Popis stanovništva na Kosovu 2011. godine
  10. ^ Popis stanovništva u Jugoslaviji 1991. godine
  11. ^ "Ustav Kosova". Pristupljeno 6. 12. 2017. 

Vanjski linkovi