Otvori glavni meni
Preferences-system.svg Ovom članku potrebna je jezička standardizacija, preuređivanje ili reorganizacija.
Pogledajte kako poboljšati članak, kliknite na link uredi i doradite članak vodeći računa o standardima Wikipedije.

Džibuti je suverena država koja se nalazi u Sjeveroistočnoj Africi, na tzv. Rogu Afrike. Graniči sa Eritrejom na sjeveru, Etiopijom na zapadu i jugu i Somalijom na jugoistoku. Ostatak granica ove države čine Crveno more i Adenski zaliv na istoku. Odvojena je od Jemena na Arapskom poluostrvu 20 km širokim morskim prolazom Bab-el-Mandeb. Prostire se na ukupnoj površini od 23.200 km2.[2]

Republika Džibuti
جمهوريّة جيبوتي
(Džumhūrīyât Džībūtī)
République de Djibouti
Zastava Džibutija Grb Džibutija
Zastava Grb
Himna"Džibuti"

Položaj Džibutija
Glavni grad Djibouti
Službeni jezik arapski[1] i francuski
Etničke grupe  Somalci 60%
Afari 35%
ostali 5% (uglavnom Arapi)
Državno uređenje Unitarna predsjednička republika s dominirajućom partijom
 -  Predsjednik Ismail Omar Guelleh
 -  Predsjednik vlade Abdoulkader Kamil Mohamed
Nezavisnost Od Francuske 27. juna 1977
Površina
 -  Ukupno 23.200 km2 (150.)
 -  Vode (%) 0
Stanovništvo
 -  Ukupno 884.017 (procjena 2018) (161.)
 -  Gustoća stanovništva 38/km2 
Valuta Džibutski franak (100 centima)
Vremenska zona UTC +3 (EAT)
Internetska domena .dj
Pozivni broj 253

U antičko doba, teritorija Džibutija zajedno sa Somalijom bila je dio Punta. U blizini lučkog grada Zeile, koji se sada nalazi u Somaliji, bilo je sjedište srednjovjekovnog Adalskog i Ifatskog sultanata. Krajem 19. vijeka, osnovan je Francuski Somaliland, kolonija nastala dogovorom između vladajućih Somalaca, Afarskih sultana i Francuza.[3][4][5] 1967. godine teritorija je preimenovana u Francusku teritoriju Afara i Issasa. Deset godina kasnije, stanovnici Džibutija su glasali za nezavisnost. Referendum je službeno označio osnivanje Republike Džibuti, države nazvane prema njenom istoimenom glavnom gradu. Država je postala članica Ujedinjenih nacija iste godine, 20. septembra 1977.[6][7] Početkom devedesetih godina 20. vijeka izbile su tenzije oko vladinog predstavljanja što je dovele do oružanog sukoba koji je završen sporazumom o podjeli vlasti 2000. godine između vladajuće stranke i opozicije.[2]

Džibuti je multietnička država sa populacijom od 884.017 stanovnika (procjena iz 2018) i prema tome je najmanja država kontinentalne Afrike. Francuski i arapski su službeni jezici Džibutija. Oko 94% stanovnika su pripadnici islama, koji je službena religija i koji dominira u regiji duže od 1.000 godina. Somalci (klan Issa) i Afari čine dvije najveće etničke grupe pri čemu Somalci predstavljaju glavnu etničku grupu. Oba naroda govore afroazijske jezike.

Džibuti je strateški lociran u blizini jedne od najprometnije pomorske rute na svijetu, kontrolišući pristup Crvenom moru i Indijskom okeanu. Džibuti služi kao ključni centar za punjenje i pretovar, te je glavna pomorska luka za uvoz i izvoz u susjednu Etiopiju. Kao komercijalno središte u razvoju, država je lokacija raznih stranih vojnih baza, uključujući i kamp Lemonnier. Regionalno tijelo Međuvladine uprave za razvoj (IGAD) također ima sjedište u gradu Džibutiju.

Sadržaj

Naziv i etimologijaUredi

Država Džibuti je zvanično poznata pod nazivom Republika Džibuti. U lokalnim jezicima je poznata kao Yibuuti (na afarskom), بيبوتي, Jībūtī (na arapskom) i Jabuuti (na somalskom).

Ime države je izvedeno iz naziva njenog glavnog grada Džibutija. Etimologija grada Džibuti je sporna. Postoji nekoliko teorija i legendi o porijeklu naziva grada, koje se razlikuju u zavisnosti od etničke pripadnosti onih koji zagovaraju takve teorije. Jedna teorija je izvedena iz afarske riječi gabouti, što znači "ploča", što se vjerovatno odnosi na geografska obilježja područja.[8] Drugi naziv grada povezuju sa terminom gabood što na bosanskom znači visoravan ili plato.[9]

Od 1862. do 1894. godine, teritorija sjeverno od Tađurskog zaliva nazvana je Obock. Pod francuskom upravom, od 1883. do 1967. područje je bilo poznato kao francuski Somaliland (francuski: Côte française des Somalis) a od 1967. do 1977. kao Francuska teritorija Afara i Issasa (francuski: Territoire français des Afars et des Issas).

HistorijaUredi

Glavni članak: Historija Džibutija
 
Dizajn keramike pronađene na arheološkom lokalitetu u Asa Komi

PrahistorijaUredi

Područje Džibutija je naseljeno još od neolita. Prema lingvistima, prvo stanovništvo afroazijskog govornog područja došlo je u ovu regiju iz pretpostavljenog urheimata (izvorna domovina) koji se nalazio u dolini Nila[10] ili na Bliskom istoku.[11] Međutim, drugi naučnici predlažu da se Afroazijska jezička porodica razvila na području Afričkog roga a njeni govornici su se potom raspršili na ostale strane.[12]

Keramički proizvodi koji datiraju iz sredine 2. milenijuma p.n.e pronađeni su u Asa Komi, unutrašnjem jezeru na ravnici Gobaad. Pronađeno keramičko posuđe karakterizira punktatne i incizijske geometrijske konstrukcije, koje imaju sličnost s keramikom iz Sabirske kulture iz Ma'laybea u Južnoj Arabiji.[13] Na lokalitetu Asa Komi su otkrivene i kosti goveda, što ukazuje na to da je domaća stoka bila prisutna tu prije otprilike 3.500 godina.[14] Na lokalitetu Dorre i Balha pronađeni su crteži na stijeni životinja koji liče na antilope i žirafe.[15] S druge strane, na arheološkom lokalitetu Handoga pronađeni su mikroliti od opsidijana kao i obična keramika koju su koristili nomadski pastiri sa pripitomljenom stokom a koji datiraju iz 4. milenija p.n.e.[16]

PuntUredi

Glavni članak: Punt
 
Mapa prahistorijskim mjesta sa pećinskim crtežima i grobnicama na prostoru današnjeg Džibutija

Zajedno sa teritorijom sjeverne Somalije, Eritreje i crvenomorskom obalom Sudana, Džibuti se smatra najvjerojatnijom lokacijom teritorije poznate drevnim Egipćanima kao Punt (ili Ta Netjeru, što bi na bosanskom značilo Božja zemlja). Prvi spomen zemlje Punt datira još iz 25. stoljeća p.n.e.[17] Stanovnici ove drevne zemlje bili su Puntiti, narod koji je imao bliske odnose sa drevnim Egiptom tokom vladavine 5. dinastije faraona Sahure i 18. dinastije kraljice Hatšepsut.[18] Prema freskama na hramu u Deir el-Bahri, zemljom Punt u to vrijeme vladali su kralj Parahu i kraljica Ati.[19]

Ifatski sultanat (1285–1415)Uredi

Glavni članak: Ifatski sultanat

Kroz bliske kontakte koje su ostvarivali sa Arapima sa susjednog Arapskog poluostrva u trajanju dužem od 1.000 godina, somalske i afarske etničke grupe postale su među prvim stanovništvom u regionu koje su prihvatile islam. Ifatski sultanat je bilo muslimansko srednjovjekovno kraljevstvo u Africi. Sultanat je osnovan 1285. od strane pripadnika dinastije Valašma, a njegovo središte se nalazilo u gradu Zeili. Prvobitna teritorija sultanata se protezala Džibutijem i sjevernim dijelom današnje Somalija, a poslije se proširilo dalje na jug, prema planinama Ahmar. Prema historijskim navodima sultan Omer Valašma (ili njegov sin Ali, prema drugom izvoru) je zabilježen kao sultan koji je osvojio Sultanat Šoa 1285. Etiopski historičar Taddesse Tamrat objašnjava vojnu ekspediciju sultana Omera kao pokušaj konsolidacije muslimanskih teritorija na Rogu Afrike Hornu na isti način kako je u istom periodu car Yekuno Amlak pokušavao ujediniti kršćanske teritorije u planinskim krajevima. Ove dvije države neizbježno su došle u sukob oko područja Šoa i teritorija na jugu. Došlo je do dugog rata u kojem muslimanski sultanati tog vremena nisu bili čvrsto ujedinjeni. Ifatski sultanat je u tom sukobu poražen od strane etiopskog cara Amda Sejona I 1332. godine nakon čega se snage Ifatskog sultanata povukale sa područja Šoa.

Adalski sultanat (1415–1577)Uredi

Glavni članak: Adalski sultanat
 
Snage Adalskog sultanata (desno) u borbi protiv etiopskih snaga kralja Yagbe'u Seyona

Islam se na području Džibutija pojavio nedugo nakon pojave islama na Arabijskom poluostrvu i prve hidžre muslimana u tadašnju Abesiniju. Mesdžid u Zeili datira iz 7. vijeka i najstarija je džamija u gradu.[20] Krajem 9. vijeka historičar Jakubi navodi da su muslimani u to doba živjeli uz sjevernu obalu Afričkog roga.[21] Također spominje i Adalsko kraljevstvo s glavnim gradom u Zeili, lučkom gradu u sjeverozapadnom Avdalu, regiji koja se nasljanja na Džibuti.[21][22] Ovi navodi ukazuju na postojanje Adalskog kraljevstva s glavnim gradom u Zeili najkasnije tokom kasnog 9. ili početka 10. vijeka. Prema I.M. Lewisu, kraljevinom su upravljale lokalne dinastije koje su se sastojale od arapiziranih Somalaca, koji su također vladali slično uspostavljenim Sultanatom u Mogadišu, na jugu regije poznate kao Benadir. Historijat Adala iz ovog osnivačkog perioda okarakterizirana je nizom bitaka sa susjednom Abesinijom.[22] Na vrhuncu moći, Adalsko kraljevstvo je kontrolisalo velike dijelove današnjeg Džibutija, Somalije, Eritreje i Etiopije. Između gradova Džiboutija i Lojade nalazi se niz antropomorfnih i falusnih stela. Strukture su povezane sa grobovima pravougaonog oblika koji su okruženi vertikalnim pločama, kao što je pronađeno u Tiji, u centralnoj Etiopiji. Stela na potezu Džibouti - Lojada su neizvjesne starosti, a neke od njih su ukrašene simbolom u obliku slova T.[23] Osim toga, arheološkim iskopavanjima u Tiji pronađene su i grobnice. Od 1997. godine pronađeno je 118 stela. Zajedno sa stelama u zoni Hadije, strukture su od strane lokalnih stanovnika nazvane Yegragn Dingay ili Granov kamen, u odnosu na imama Ahmeda ibn Ibrahima el-Gazija (Ahmed Gurey ili Gran), vladara Adalskog sultanata.[24]

Osmanlijski period (1577–1867)Uredi

Glavni članak: Egipatski pašaluk
 
Mapa Osmanlijskog Carstva 1566. godine unutar kojeg su se jedno vrijeme nalazila i pojedina područja današnjeg Džibutija

1517. godine Osmanlije osvajaju Memlučki sultanat koji je između ostalog zauzimao i sjeveroistočno područje Afrike te osnivaju Egipatski pašaluk. Pašaluk će egzistirati tri i po stoljeća a tokom tog perioda u njegovom sastavu će se naći i dio današnje teritorije Džibutija. Tokom zadnje faze opadanja moći Osmanlijskog carstva i zvaničnog prestanka postojanja Egipatskog pašaluka veći dio ove teritorije će postati vazalska teritorija u odnosu na Englesku dok će dijelovima teritorije sadašnjeg Džibutija upravljati somalski i afarski sultani. Krajem 19. vijeka teritorijom će zavladati Francuzi.

Francuski Somaliland (1894–1977)Uredi

Od 1862. do 1894. godine, teritorijom na sjeveru Tadjurskog zaliva koja se zvala Obock su vladali somalijski i afarski sultani. To su bile lokalne vlasti s kojima je Francuska potpisala različite ugovore između 1883. i 1887. da bi prvi stekli uporište u regiji.[3][5][4] 1894. godine Léonce Lagarde, francuski kolonijalni guverner je osnovao stalnu francusku upravu u gradu Džibutiju i nazvao je Francuski Somaliland. Teritorijalna jedinica pod tim nazivom postojala je od 1896. do 1967. godine, kada je preimenovan u Francusku teritoriju Afara i Issasa.[25]

Godine 1958., uoči nezavisnosti koju će susjedna Somalija izboriti 1960. godine, održan je referendum u Džibutiju da li će teritorija Francuske teritorije Afara i Issasa ostati u tijesnoj vezi sa Francuskom ili se pridružiti Republici Somaliji. Referendumom se pokazala da je brojniji dio stanovništva bio za održavanje trenutnog stanja, djelimično zbog izborne krađe odnosno izbornog inženjeringa provedenog od strane Francuske.[26] Bilo je i optužbi za široko rasprostranjeno namještanje glasova.[27] Većina onih koji su glasali protiv, bili su Somalijci koji su bili čvrsto za pridruživanje ujedinjenoj Somaliji, kao što je to predložio Mahmud Harbi, potpredsjednik Vijeća vlade. Harbi je poginuo u avionskoj nesreći dvije godine kasnije.[26]

Republika DžibutiUredi

Nakon dva neuspješna, 1977. održan je i treći referendum o nezavisnosti Džibutija od Francuske. Velika većina od 98,8% birača podržalo je izdvajanje Džibutija iz Francuske, čime je zvanično obilježena nezavisnost Džibutija. Hassan Gouled Aptidon, somalski političar koji je vodio kampanju za nezavisnost na referendumu iz 1958. godine, konačno je dočekao i nezavisnost države i postao njen prvi predsjednik tokom perioda od 1977 – 1999.

Tokom prve godine nezavisnosti, Džibuti se pridružio Organizaciji afričkog jedinstva (preteća današnje Afričke unije), Arapskoj ligi i Ujedinjenim nacijama. 1986. godine Džibuti je proglašen Republikom a također je bio i država suosnivač Međuvladine uprave za razvoj, regionalne razvojne organizacije.

Početkom 90-tih godina 20. vijeka, tenzije oko zastupljenosti u Vladi Džibutija dovele su do oružanog sukoba između vladajuće stranke Džibutija, Narodne skupštine za napredak (PRP) i opozicione grupe Front za obnovu jedinstva i demokratije (FRUD). Sukob je okončan sporazumom o podjeli vlasti 2000. godine.

GeografijaUredi

Glavni članak: Geografija Džibutija
Satelitska mapa Džibutija tokom dana (lijevo) i noći (desno)

PoložajUredi

Nalazi se na obalama Bab-El-Mandeba i Adenskog zaliva. Između Eritreje, Etiopije, Somalije te s druge strane zaliva Jemena i Saudijske Arabije. Glavni grad je Džibuti, a površina države je 22 000km2.

Administrativna podjelaUredi

Administrativna podjela Džibutija se zasniva na tri administrativna nivoa. Najviši nivo podjele je podjela države na regije. Regija je 6 pri čemu glavni grad kao jedinica lokalne samouprave predstavlja jednu od regija. Regije se dalje dijele na distrikte kojih je 20. Svaka regija izuzev glavnog grada se sastoji od nekoliko distrikta. Distrikti se dalje dijele na lokalne jedinice samouprave, urbanog ili ruralnog tipa.

PolitikaUredi

Džibuti je Unitarna predsjednička republika s predsjednikom kao nosiocem izvršne vlasti dok su nosioci zakonodavne vlasti Vlada i Narodna skupština.

VladaUredi

PrivredaUredi

U Džibutiju službeni novac je džibuti franak. Od rudnih bogatstava ima bakra,mangana. Najrašireniji način poljoprivrede je polunomadsko stočarstvo koje se mijenja, a zemlja je nekvalitetna. Džibuti ima prehrambenu i tekstilnu industriju koja je vrlo salbo razvijena. Glavnina privredne aktivnosti vezana je uz pomorstvo – Djibouti je izlazna luka Etiopije, a zbog strateškog položaja ovdje se nalazi i jedina američka vojna baza u subsaharskoj Africi. BDP je u 2002. bio 1.300 USD po stanovniku, mjereno po PPP-u.

StanovništvoUredi

Ima oko 700 000 st, od čega 48% Somalaca, 38% Etiopljana, a ostatak čine Arapi. Dvije trećine stanovnika zemlje živi u glavnom gradu. Odnos većinskih Somalijaca i manjinskih Afara u nedavnoj je historiji često bio neprijateljski.

KulturaUredi

  Ova sekcija zahtijeva proširenje.

ReligijaUredi

Većina stanovnika su muslimani, uz mali broj kršćana većinom imigranata iz Italije, Francuske, Etiopije...

Relevatni članciUredi

  Ova sekcija zahtijeva proširenje.

ReferenceUredi

  1. ^ "Djibouti's Constitution of 1992 with Amendments through 2010". Government of DJibouti. str. 3. Arhivirano s originala, 25 June 2016. Pristupljeno 10. 6. 2019. 
  2. ^ a b "Djibouti". The World Factbook. CIA. 5 February 2013. Arhivirano s originala, 2 July 2014. Pristupljeno 10. 6. 2019. 
  3. ^ a b Raph Uwechue, Africa year book and who's who, (Africa Journal Ltd.: 1977), p.209.
  4. ^ a b Šablon:Cite EB1911
  5. ^ a b A Political Chronology of Africa, (Taylor & Francis), p.132.
  6. ^ "Today in Djibouti History". Historyorb.com. Arhivirano s originala, 16 May 2011. Pristupljeno 27 April 2011. 
  7. ^ "United Nations member states". United Nations. Arhivirano s originala, 30 December 2013. Pristupljeno 27 April 2011. 
  8. ^ Everett-Heath, John. "The Concise Dictionary of World Place-Names (3 ed.)". Oxford Reference. Oxford Reference. Arhivirano s originala, 6 March 2019. Pristupljeno 5 March 2019. 
  9. ^ Boujrada, Zineb (2 March 2018). "How Djibouti Got Its Unique Name". The Culture Trip. Arhivirano s originala, 6 March 2019. Pristupljeno 4 March 2019. 
  10. ^ Zarins, Juris (1990), "Early Pastoral Nomadism and the Settlement of Lower Mesopotamia", (Bulletin of the American Schools of Oriental Research)
  11. ^ Diamond J, Bellwood P (2003) Farmers and Their Languages: The First Expansions SCIENCE 300, doi:10.1126/science.1078208
  12. ^ Blench, R. (2006). Archaeology, Language, and the African Past. Rowman Altamira. str. 143–144. ISBN 978-0759104662. Arhivirano s originala, 14 September 2014. Pristupljeno 8 September 2014. 
  13. ^ Walter Raunig, Steffen Wenig (2005). Afrikas Horn. Otto Harrassowitz Verlag. str. 439. ISBN 978-3447051750. Arhivirano s originala, 14 September 2014. Pristupljeno 7 September 2014. 
  14. ^ Connah, Graham (2004). Forgotten Africa: An Introduction to Its Archaeology. Routledge. str. 46. ISBN 978-1134403035. Arhivirano s originala, 14 September 2014. Pristupljeno 7 September 2014. 
  15. ^ Universität Frankfurt am Main (2003). Journal of African Archaeology, Volumes 1–2. Africa Manga Verlag. str. 230. ISBN 9783937248004. Arhivirano s originala, 14 September 2014. Pristupljeno 7 September 2014. 
  16. ^ Finneran, Niall (2013). The Archaeology of Ethiopia. 1136755527: Routledge. str. 86. ISBN 978-1136755521. Pristupljeno 14. 6. 2019. 
  17. ^ Simson Najovits (2004) Egypt, Trunk of the Tree, Volume 2. Algora Publishing. p. 258. ISBN 978-0875862569
  18. ^ Joyce Tyldesley (1996) Hatchepsut: The Female Pharaoh. Penguin Books. p. 147. ISBN 9780141929347
  19. ^ Breasted, John Henry (1906–1907), Ancient Records of Egypt: Historical Documents from the Earliest Times to the Persian Conquest, collected, edited, and translated, with Commentary 1, University of Chicago Press, str. 246–295 
  20. ^ Briggs, Phillip (2012). Somaliland. Bradt Travel Guides. str. 7. ISBN 978-1841623719. Arhivirano s originala, 12 October 2014. Pristupljeno 21 December 2016. 
  21. ^ a b Encyclopedia Americana, Volume 25. Americana Corporation. 1965. str. 255. Arhivirano s originala, 10 June 2014. Pristupljeno 20. 6. 2019. 
  22. ^ a b Lewis, I.M. (1955). Peoples of the Horn of Africa: Somali, Afar and Saho. International African Institute. str. 140. Arhivirano s originala, 6 August 2016. Pristupljeno 20. 6. 2019. 
  23. ^ Fattovich, Rodolfo (1987). "Some remarks on the origins of the Aksumite Stelae". Annales d'Éthiopie 14 (14): 43–69. Pristupljeno 7 September 2014. [mrtav link]
  24. ^ Fukui, Katsuyoshi (1997). Ethiopia in broader perspective: papers of the XIIIth International Conference of Ethiopian Studies Kyoto 12-17 December 1997. Shokado Book Sellers. str. 370. ISBN 4879749761. Pristupljeno 27. 6. 2019. 
  25. ^ Cahoon, Ben. "Djibouti". Worldstatesmen.org. Arhivirano s originala, 6 April 2011. Pristupljeno 27. 6. 2019. 
  26. ^ a b Barrington, Lowell (2006) After Independence: Making and Protecting the Nation in Postcolonial and Postcommunist States Archived 5 September 2015 at the Wayback Machine.. University of Michigan Press. p. 115. ISBN 0472068989
  27. ^ Africa Research, Ltd (1966). Africa Research Bulletin, Volume 3. Blackwell. str. 597. Arhivirano s originala, 30 January 2015. Pristupljeno 18 December 2014. 

Vanjski linkoviUredi