Stefan Nemanja

Stefan Nemanja (Стефан Немања); 1113. - 13. februar 1199. bio je veliki župan Srbije od 1168. do 1196. godine. Kao član dinastije Vukanović, Nemanja je osnovao dinastiju Nemanjić koja je upamćena po tome da je utemeljila Srpsko carstvo i nacionalnu crkvu. Prema Srpskoj akademiji nauka i umjetnosti, Nemanja spada među najznačajnije Srbe zbog njegovog književnog doprinosa i altruističkih atributa.

Stefan Nemanja
Svsimeon.jpg
Veliki knez Srbije
Vladavina 1166. - 1196.
Nasljednik Stefan Nemanjić
Supružnik Ana Nemanjić
Djeca Vukan Nemanjić
Stefan Nemanjić
Rastko Nemanjić
Efimija Nemanjić
Otac Zavida, knez Zahumlja
Rođenje 1113.
Ribnica
Smrt 13. februar 1199.
Manastir Hilandar
Mjesto sahrane Manastir Studenica

Nakon tri decenije ratovanja i pregovora koji su konsolidirali Srbiju između zapadnog i bizantijskog uticaja, Nemanja je abdicirao u korist svog srednjeg sina Stefana Nemanjića koji je postao prvi krunisan kralj među Nemanjićima, zbog čega je nazvan Prvovjenčani. Nemanja je otišao u Svetu Goru gdje je postao monah pod nazivom Simeon. Na kraju života pridružio mu se njegov najmlađi sin Rastko (kasnije poznat kao Sveti Sava) koji je postao prvi nadbiskup Srpske pravoslavne crkve.

Zajedno sa sinom Savom, Nemanja je izgradio srpski manastir Hilandar na Svetoj Gori 1198. godine i izdao Hilandarsku povelju. Manastir je kasnije postao kolijevka Srpske pravoslavne crkve. Srpska pravoslavna crkva je kanonizirala Stefana Nemanju ubrzo nakon njegove smrti pod imenom sveti Simeon Mirotočivi (srpski: Свети Симеон Мироточиви) nakon brojnih čuda.

Bizantijsko-ugarski ratUredi

Stefan Nemanja je osnivač srpske srednjovjekovne vladarske dinastije Nemanjići koja je vladala državom do 1371. Stefan Nemanja je i osnivač nezavisne srpske države. Njegovo životno djelo otuda je ostavilo značajan uticaj na savremenike i buduća pokoljenja da se prepoznatljivo izdigao od prethodnika i nasljednika. Konstantin Jireček označio je njegovu pojavu rječima da njegovo ime lebdi na raskrsnici vremena, da se on često spominje za vlade svojih nasljednika, ali uvijek tako kao da prije njega nije ničega bilo.[1]

 
Ostaci crkvi Sv. Bogorodice na ušću Kosanice u rijeku Toplicu. Ovo je prva Nemanjina zadužbina koja je građena 1158-1162. Podignuta je na temeljima ranobizantijskog hrama, datiranog u 5. ili 6 vijeka. Manastir je zapustio nakon Velike seobe Srba za vrijeme Velikog bečkog ili Velikog turskog rata 1688-1690.

U 1163, car Manuel I Komnen je sa vojskom preko Serdike (Sofija) došao u Niš, gdje se prema Jovanu Kinamu odlučio "da se uzgred pozabavi stvarima u vezi Srbije". Tada je Srbijom vladao veliki župan Desa, saveznik Ištvana III u ugarskim dinastičkim sukobima, a time i protivnik Manuela. Kada je Desa najzad bio prinuđe da dođe u Niš pred cara, otkrivene su njegove veze sa ugarskim kraljem Ištvanom III, Desa ga je nazvao svojim gospodarem, Manuel I je odlučio da ga izvede pred sud i kazni. Desa je najpre pritvoren i držan pod stražom, a zatim poslat u dvorski zatvor u Carigrad.

Pošto je smjenio velikog župana Desu, koji je ušao u savez sa Ugarima, umjesto njega dao je zemlju na upravu Zavidinim sinovima, koji su bili u grčkoj stranci. Zavida je imao četiri sina: Tihomira, Stracimira, Miroslava i najmlađeg Nemanju. Tihomir je bio najstariji i postao je raški veliki župan. Priznavala su ga braća koja su upravljala pojedinim dijelovima Raške. Stracimir je držao područja oko Zapadne Morave, Miroslav Hum, dok je Stefan Nemanja držao područja oko Ibra, Toplice i Dubočice (oko Leskovca). Stefan Nemanja bio je oženjen Anom sa kojom je imao je tri sina, Rastka, Stefana i Vukana Nemanjića te kćerke Vuku, Devu i Efimiju.

Bizantski car Manuel I Komnen pokrenuo je veliku vojsku na Ugarsku jer bio obavešten o njihovom nezadovljstvu i unutrašnjim sukobima. Ugarski kraljević Bela morao je živjeti u Carigradu, gdje su ga i oženili, a Beline zemlje, Dalmacija sa južnom Ugarskom (ispod Velebita), morale su doći pod carigradsku upravu. U Ugarskoj dolazi do otpora zbog čega car Manuel kreće u pohod. Bizantijska vojska osvaja Zemun i Srijem 1165. godine. Uz Grke su išli i obavezni odredi Srba. Druga bizantijska vojska krenula je na zapad pod komandom Jovana Duke, preko Raške i Bosne prema jadranskoj obali. Bez velikog otpora uzeli su sve gradove od Spljeta do Bara nateravši ih da priznaju bizantsku vlast. U sjevernoj Dalmaciji postade grčki namjesnik Nićifor Halufa, a u južnoj s Dukljom kir Izanacije. Srijem i susedne oblasti dođoše pod vlast Kostantina Anđela i Vasilija Tripsiha.

 
Crkva svetog Nikole na ušću Banjske u rijeku Toplicu kod Kuršumlije. Ova crkva predstavlja drugu Nemanjinu zadužbinu koja je izgrađena oko 1166. godine u bizantijskom stilu. Gradili su je i oslikali najbolji carigradski majstori. Podignuta je na temeljima ranobizantijskog hrama, datiranog u 5. ili 6 vijeka. (Također pogledaj: Doseljavanje Slavena na Balkan)

Bizantici su imali uspjeha i u kampanji u Italiji gdje su zauzeli važnu pomorsku luku na zapadnoj obali Jadrana Ankonu. Venecija koja se ranije obraćala za pomoć Bizantiji tokom osvajačkog pohoda Fridriha Barbarosa u sjevernoj Italiji, promjenila je svoj odnos prema Grcima u strahu da ne izgubi Jadran. Ona se približi Ugarskoj kao prirodnom savezniku protiv Grka. U isti mah počeli su da rade i među Srbima, naročito u Raškoj, kako bi ih pobunili protiv Bizantije.

Ugari su krenuli već 1166. godine u kontranapad da potisnu Bizantiju iz novodobijenih oblasti. Međutim, car Manuel kao odgovor pokrenuo je tri vojske protiv Ugarske, jedna s Dunava, a druge dve čak preko Karpata, prema središtu Panonije. Dok je glavna ugarska vojska operisala prema Dunavu, zašle su dve bizantske vojske duboko u njihovo područje izazvavši opštu paniku. Ugari su bili prisiljeni da preko posrednika traže mir na njihovu štetu 1167. godine.

Kao idealan kandidat Venecije i Ugarske među Srbima pojavio se Nemanja, koga su braća a prije svih veliki župan Tihomir utamničili u pećini kod Rasa (Novi Pazar). Nemanja se, vjerovatno, nadao, da će mjesto Dese doći on kao dotadašnji predstavnik grčke stranke, dok je car Manuel doveo na prijestol njegova najstarijeg brata. Ljut zbog toga Nemanja mjenja svoju politiku u korist Ugarske i njenih saveznika. Iz tamnice Nemanja se spasao, ne zna se čijom pomoću. Nemanjin sin i biograf, Stefan Prvovjenčani, opisujući očevu mladost, kaže, kako se izbavio uz pomoć "nebeskih sila": "I ovoga opet, zbog krotosti i pravde, i divne smernosti, i zbog svih dobrih običaja, Vladika premilostivi rukom svojom krepkom i mišicom visokom izvede iz kamenite pećine, i uzvede ga na presto otačastva njegova i podiže ga za gospodara velikoga svemu svetu" Ovo je uobičajeno srednjovijekovno prijeterivanje.

Uspon na prijestol (1168-1172)Uredi

Nemanja je 1168. godine okupio svoje pristalice u Rasu (Tvrđava Ras) i započeo sukob protiv Tihomira koji je tražo naslon na Grke. Nemanja je zbacio Tihomira, ali se on uspio održati uz pomoć Bizanta. Do odlučujuće bitke između braće dolazi kod Pantina na Kosovu u kojoj je Tihomirova vojska bila poražena, a on sam je stradao 1170. u rijeci Sitnici.

 
Crkva svetog Đorđa na brdu kod Novog Pazara, Svjetska baština (UNESCO) od 1979. godine. Ova crkva predstavlja treću Nemanjinu zadužbinu koja je sagrađena oko 1171. godine u romanskom stilu. Gradili su je najbolji primorski majstori, najverovatnije iz Kotora, a dok su freske oslikali najbolji grčki majstori.

Nemanja je te iste 1170. godine napao, bizantijskog vazala, kneza Zete Radoslava i tom prilikom pripojio svojoj zemlji dio tadašnje Zete i Neretvljansku oblast. Već naredne godine Manojlo Komnin dolazi u sukob sa Mletačkom republikom i po njegovom naređenju biva 12. marta 1171. godine zaplenjena sva mletačka imovina na prostoru Bizantije. Kao odgovor na ovo, iz Venecije je pokrenuta mletačka ratna flota sa oko 120 brodova prema bizantijskim posedima. Mletačka flota krenula je u septembru te godine prema istoku, pokorila je, uz put, bizantijski Trogir i Dubrovnik. Tada Nemanja ulazi u tješnje veze sa Mlecima te otpočinje sa napadima na bizantijski Kotor, vršeći istovrijemeno prepade kroz moravsku dolinu kojom prolazi glavni javni put između bizantijskog Beograda i Niša.

Borbi protiv Bizantije priključila se i kraljevina Ugarska a podršku ovom savezu davalo je i Sveto rimsko carstvo, sa Fridrihom Barbarosom (1152—1190) na čelu. Nemanja je očekivao ugarsku pomoć, ali u međuvrijemenu umire kralj Ugarske Ištvan III 4. marta 1172. godine. Ugarsko poslanstvo uputilo se u Serdiku (Sofiju), gdje se ulogorio car Manuel sa vojskom priprijemajući se za pohod. Ugarski prijestol zadobio je Manojlov kandidat Bela III (1173—1196). U međuvrijemenu, mletačka vojska tokom zimovanja 1171/72 na ostrvu Hiosu biva desetkovana epidemijom, tako da Srbi ostaju sami u borbi protiv Bizantije. Manojlo je odmah iskoristio povoljan trenutak i nakon prijema ugarskog poslanstva sam se na čelu vojske uputio na Srbe. Pred nadolazećom bizantijskom vojskom, veliki župan Nemanja se povukao u planine.

Prema bizantijskom historičaru Jovanu Kinamu Mlečani su podstakli Nemanju na ustanak.[2]

Bizantijski vazal (1172-1182)Uredi

 
Olovni pečat velikog župana Stefana Nemanje na grčkom jeziku (Narodni muzej u Beogradu). Sačuvana su tri pečata (bule) Stefana Nemanje, dva se čuvaju u Narodnom muzeju, a jedan, pripada zbirci Ermitaža, Sankt Peterburg.

Ovaj sukob se okončao Nemanjinom prijedajom caru Manojlu. Nemanja se jednog dana ritualno pokorio Manuelu I Komnenu. Gologlav, bosonog, sa odjećom iscjepanom do lakata, konopcem oko vrata i mačem u rukama ušao u bizantijski logor i izašao pred cara. Stigavši pred Manojla Nemanja je pred njega pao ničice pružajući mu svoj mač, da sa njim radi šta mu je volja.[3] Bizantijski car je prihvatio njegovu poniznost, pristavši na obnovu vazalnih obavjeza i ostavljanje Nemanje na položaju velikog župana. Završni dio ove epizode odigrao se u Carigradu, kroz koji je Nemanja proveden kao sužanj u Manojlovoj trijumfalnoj povorci, dok ga je masa okupljenog svijeta ismijavala. Tokom boravka u Carigradu, Nemanja je živio u manastiru Bogorodice Evergetide (u čiju je slavu po povratku u Rašku podigao manastir Bogorodice Dobrotvorke (Studenica)).

 
Ilustracija "Turska zasjeda" koja oslikava bitku kod Miriokefalona. Autor Gustave Doré. U ovim klancima Grci i Srbi su doživjeli težak poraz od Turaka Seldžuka.

Bizantijski car Manojlo Komnin je vratio Nemanju na položaj velikog župana, a njegovoj braći je potvrdio njihove udione oblasti - Stracimiru oko Zapadne Morave i Miroslavu Zahumlje. Po povratku u Rašku, Nemanja se okrenuo učvršćivanju centralne vlasti, a Tihomirovog sina i nasljednika Prvoslava je primorao da se odrijekne vladarskih pretenzija u njegovu korist.

U skladu sa svojim vazalnim obavjezama, Nemanja je redovno slao pomoćne odrijede u bizantijske vojne pohode. Tako su se i srpske snage našle u sastavu bizantijske vojske koji su trupe Ikonionskog sultanata do nogu potukle u bici kod Miriokefalona 17. septembra 1176. godine u klancima Male Azije. Po riječima Nikite Honijata, sam Manojlo je ovaj strahovit poraz usporedio sa katastrofom kod Mancikerta iz 1071. godine.

Bogumilstvo svoj vrhunac doživljava u Bizantijskom Carstvu tokom 11. i u prvoj polovini 12. vijeka.[4] Krajem 12. vijeka, među Srbima i drugim balkanskim Slavenima, je bilo veoma rasprostranjeno slavensko hrišćansko učenje nazvano bogumilstvo. Glavna politička tendencija bogomilstva bila je otpor bizantijskoj državnoj i crkvenoj vlasti.

 
Freska iz 1290. godine u crkvi svetog Ahilija u Arilju, koja oslikava Sabor protiv jeretika održan 1176. godine. U donjem desnom uglu prikazani su bogumili.
 
Crkva svetog Petra i Pavla u Novom Pazaru, Svjetska baština (UNESCO) od 1979. godine. Na ovom mjestu održan je sabor 1176. godine protiv jeretika.

Samo bogumilstvo je bilo veoma rašireno među narodom u Raškoj i Bosni, a njegovo širenje među vlastelom dovjelo je Nemanjine akcije protiv njih. On je sazvao državni-crkveni sabor na kome je trijebalo da se donese odluka daljim mjerama protiv njih. Saboru su prisustvovali bizantijski crkveni velikodostojnici. Na njemu se dio vlastele usprotivio bilo kakvoj akciji protiv njih, ali je na kraju ipak donijeta odluka da se oni prognaju iz zemlje i kazne. Bogumili su se oružjem suprotstavili odlukama sabora, tako da je Nemanja protiv njih poveo pravi rat u kome je bogumilstvo uništeno. Oni su ipak vjećinom protijerani iz države, imovina im je popaljena i oduzeta, dok je dio njih ostao u zemlji prikrivajući svoju vijeru. Nemanjin sin Prvovjenčani, ovim riječima opisuje rad svog oca protiv bogumila:

„Kao nekada prorok Ilija, koji je ustao na bestidne jereje, i on izobliči bezboštvo njihovo, i jedne popali, druge raznim kaznama kazni, treće progna iz države svoje a domove njihove, i sve imanje sakupiv, razda prokaženim i ubogim. Učitelju i načelniku njihovu jezik ureza u grlu njegovu, što ne ispoveda Hrista, sina božjeg. ” — Stefan Prvovenčani, „Žitije svetog Simeona“

U sukobima su spaljene njihove knjige, najvjerovatnije slavenske apokrifne knjige, koje su oni prevodili.

Najveći dio bogumila je tada pobjegao u Bosnu, gdje su našli utočište pod okriljem bana Kulina.

Rat sa Bizantijom (1183-1191)Uredi

 
Bizantijsko Carstvo u vrijeme smrti cara Manojla I 1180. godine.

Nakon smrti cara Manojla 24. septembra 1180. godine ugarski kralj Bela III smatrao je da nema više obaveza prema Bizantiji. Već 1181. godine pokreće ofanzivu protiv Bizantije i osvaja Srijem, sjeverni dio jadranske obale i Zemun. Bizantija je tada bila zauzeta unutrašnjim sukobima tako da je izostao vojni odgovar na ugarska osvajanja. Godine 1182. Bela III naređuje napad na Beograd i Braničevo. Sam napad je bio dosta nevješto izveden, a obje tvrđave branile su iskusne vojskovođe iz doba cara Manojla, Aleksije Vranas i Andronik Lampardas.

Nakon smrti cara Manojla 1180. godine, njegova udovica, latinska princeza Marija Antijohijska bila je regent njenom maloljetnom sinu nasljedniku trona Alekseju I Komninu. Njeno regenstvo je bilo omraženo među Grcima zbog favorizovanja latinskih odnosno mletačkih trgovaca, te je sa sinom svrgnuta sa vlasti u aprilu 1182. godine od Andronika I Komnena, koji je u Carigrad ušao u valu velike podrške svojih pristalica. Gotovo istovrijemeno, slavlje se pretvorilo u nasilje prema omraženim Latinima u njihovoj četvrti gdje je usljedio masakar.

 
Ktitorski portret Stefana Nemanje, velikog župana (1168 - 1196), kasnije monaha Simeona, osnivača manastira Studenice. Naslikano 1568. godine u vrijeme kada je veliki vezir osmanlijskog carstva bio Mehmed-paša Sokolović i patrijarha Makarija Sokolovića.

Uzurpacija Andronika oslobodila je Nemanju potčinjenosti bizantijskom caru, odnosa uspostavljenog za života Manojla Komnina 1172. godine. Također, zapovednik bizantijske vojske Andronik Lampardis u Nišu i Braničevu otkazao je poslušnost novim centralnim vlastima. U isto vrijeme, u 1183. godini, ugarski kralj Bela III pokreće ofanzivu i osvaja bizantijski Beograd, Niš i Serdiku (Sofiju). Prema bizantijskom historičaru Nikiti Honijatu ovom pohodu priključili su se i Srbi na čelu sa Nemanjom. Sljedeće godine, Nemanja pokreće ofanzivu na jugoistočnu jadransku obalu i osvaja bizantjski Skadar i opseda Dubrovnik.

U međuvrijemenu, 1185. godine, Andronik I stradao je od linča rulje u Carigradu a novi bizantijski car Isak II Anđelos započeo je mirovne pregovore sa ugarskim kraljem. Mirovnim ugovorom bilo je predviđeno da car Isak II oženi Belinu kćerku Margaretu. Ugarska vojska povukla se sa centralnog Balkana ostavljajući Nemanju bez podrške. Na sreću po Nemanju, u isto vrijeme, Normani i Bugari su se pridružili antibizantijskoj alijansi.

Nemanja je prisilio Dubrovnik da zameni bizantijsku sa normanskom vlašću. Normani kralja William II of Sicilije, također 1185. godine, osvajaju bizantijski Drač i Solun i pokreću ekspediciju prema Carigradu ali usled velike pljačke gube disciplinu, pa ih Bizantinci lako pobeđuju u bici blizu Donje Strume. Također, u Donjem Dunavu, u sjevernoj Bugarskoj je započeo ustanak predvođen braćom Petrom i Ivanom I Asenom, čiji je jedan od povoda bio vanredni danak koji je car Isak II nalažio da se sakupi zarad njegove svadbe.

Muslimani pod vodstvom velikog Salahudina oslobađaju 1187. godine Jerusalim. Zbog pada Jerusalima na Zapadu dolazi do velikog komješanja koji pokreće Treći krstaški rat. Velika krstaška vojska predvođena njemačkim carem Fridrihom I Barbarosom uputila se 1189. godine od Budima preko Beograda i Niša prema Jedrenu i Carigradu.

 
Bogorodičina crkva u manastiru Studenica, Svjetska baština (UNESCO) od 1986. godine. Nemanja je gradio Studenicu u razdoblju od 1183-1195. Carska lavra manastira Studenice u prostornom smislu građena je po uzoru na tadašnje cistercitske opatije na Zapadu, čiji je glavni protagonista u 12. vijeku bio Sveti Bernard od Klervoa.

U Nišu, u novom stolnom mjestu Stefana Nemanje, susreli su se njemački car i veliki župan krajem jula 1189. godine.[5] Nemanja je na sastanku od Barbarose tražio da krstaši zarate sa Bizantijom. Međutim, Barbarosa je na diplomatski način odbio ovaj predlog želeći da obezbedi samo bezbjedan prelaz za svoju vojsku kroz Bizantiju. Mjesac dana kasnije započeli su pregovori između krstaša i bizantinaca oko prolaza koji su okončani sporazumom februara 1190. godine. Tokom pregovora, car Isak II je odgovorio da mu je sklopljeno prijateljstvo između krstaša i Srba padalo sumnjivo i teško. Konačno, nakon postignutog sporazuma krstaška vojska prelazi u Malu Aziju gdje se tokom iste godine njemački car utopio u rijeci Kilikiji. Istovrijemeno, car Isak II pokreće kaznenu ekspediciju na Srbe i u bici na Južnoj Moravi Nemanja je bio poražen. Carigrad zapravo nije želeo da pokori Srbe već da povrati Niš i glavni put prema Beogradu kao i da od buntovnih Srba načini saveznike. Ugovorom o miru bilo je predviđeno da Stefan Nemanjić, srednji sin velikog župana Stefana Nemanje oženi bizantskom princezom, tj. sinovicom bizantskog cara. Ovim činom Nemanjići su se orodili sa carskom porodicom.

Povratak Bizantiji i njen padUredi

Zaključenim mirom prijedviđeno je da velikog župana Nemanju nasljeđuje njegov srednji sin Stefan, koji je dobio bizantijsku titulu sevastokratora i bizantijsku princezu Evdokiju za ženu, a ne prvorođeni Vukan.

Godine 1196, na državnom saboru kod Petrove crkve u Rasu (Novi Pazar), Stefan Nemanja se odrekao prijestola u korist srednjeg sina Stefana, koji postaje veliki župan Raške. Najstarijem sinu Vukanu je ostavio na upravu Duklju, Travuniju, Hvosno i Toplicu. Nemanja se u dubokoj starosti zamonašio i dobio je ime Simeon. Ubrzo nakon toga, odlazi u Bizantiju, u Atos (Sveta Gora), gdje se već neko vrijeme nalazio kao monah njegov najmlađi sin Sava. Dobili su dozvolu od bizantijskog cara da obnove zapusteli manastir Hilandar.

Novi papa Inoćentije III koji je u jednom pismu 1198. godine pozvao cjelokupan Zapad na oslobođenje Svet zemlje nije bio zadovoljan to što su Srbi potčinjeni carigradskom patrijarhu već je želio da ih preko Vukana vrati pod okrilje Rima. Vukan i ugarski kralj Emerik (1196-1204) sklapaju savez protiv Stefana nakon čega izbija građanski rat u Srbiji. Akciji protiv Stefana prethodilo je njegovo pismo rimskom papi u kome je zatražio krunu. Emerik je ovaj Stefanov potez doživio kao otvoreni napad na njegov krunu jer se u Ugarskoj tradicionalno smatralo da jedino ona u okruženju može da ima primat kod rimskog pape. Stefan je u sukobima izgubio prijestol i morao je pobjeći iz zemlje 1202. godine kod bugarsko-kumanskog kneza Kalojana (knez 1196-1203; kralj 1204-1207).

U međuvrijemenu, kontrolu nad novoformiranom krstaškom vojskom preuzima moćni mletački dužd Enriko Dandolo, koji je na iznenađenje svih, pa i samog pape, u Četvrtom krstaškom ratu prvo šalje u napad na ugarski Zadar 1202. godine, a potom i na Bizantiju čiju će prijestolnicu Carigrad krstaši osvojiti aprila 1204. godine. Stefan koristi ovu situaciju i u kontraofanzivi uz pomoć kneza Kalojana vraća se na prijestol u Rasu (Novi Pazar) 1204. godine, dok se Vukan povlači u Zetu. Borbe između braće prekinute su 1205. godine i uspostavljeni su odnosi kakvi su bili prije izbijanja sukoba. Na ruševinama Bizantije na Balkanu nastaje Latinsko Carstvo.

Najveću dobit od nestanka Bizantije imala je Venecija, koja je postala glavni trgovački posrednik robom između Istoka i Zapada ne samo na Jadranu već u Sredozemlju (Također pogledaj: Put svile i Marco Polo).[6] Od tada počinje zlatno doba ovog primorskog grada ali i Nemanjića. Stefan je poput njegovog oca imao dobre odnose sa Venecijom, koja mu je na kraju isposlovala kraljevsku krunu kod novog rimskog pape Honorija III. Zajedno sa krunom u Ras (Sandžak) stigla je i mlada iz Venecije. Nova Stefanova žena, Ana Dandolo, ovog puta čista Italijanka bila je unuka dužda Enrika Dandola iz vladajuće mletačke porodice. Ovo je predstavljao veliki udarac za Ugarsku. Zapravo Veneciji zbog poslovnih interesa nije odgovaralo da istočnu obalu Jadrana kontrolišu moćna Bizantija ili Ugarska. Ovu priliku u poznom srednjem vijeku iskoristili su Raška, Bosna i Dubrovnik, koji su se osamostalili. Tada dolazi do emancipacije zapadnog Balkana. Grade se tvrđave i gradovi, razvija trgovina i privredna aktivnost, posebno rudarstvo, a stanovništvo postaje po prvi put imućnije. Dubrovnik je postao posrednik u trgovini, naročito srebrom, između Raške, Bosne i Venecije.[7] A, narodna izreka "Od Kulina bana i dobrijeh dana" vjerovatno nije bez osnova. Mlečani su također zaslužni za kovanje prvog novca u Srbiji (Sandžaku) za vrijeme Stefana Prvovjenčanog.[8] Kraljica Ana je bila majka najznačajnijem srpskom kralju u 13. vijeku, Urošu I Nemanjiću (kralj 1243-1276), koji je bio polu-Italijan. Njegovu zadužbinu prjedstavlja manastir Sopoćani kod Novog Pazara koji se od 1979. godine nalazi upisan u svjetsku baštinu (UNESCO). Slikarstvo u Sopoćanima prjedstavlja renesansu prije renesanse i važi za najljepše slikarstvo u cijeloj Evropi 13. vijeka.

Stefan Nemanja je umro 1199. O njegovom životu biografije (žitija) su napisali njegovi sinovi Rastko Nemanjić i Stefan Nemanjić (Prvovjenčani). Crkva ga je proglasila za sveca.

Također pogledajteUredi

ReferenceUredi

Vanjski linkoviUredi