Cetinje

Cetinje (ćir. Цетиње) je grad i naseljeno mjesto, sjedište općine i službena prijestonica Crne Gore.

Cetinje
Цетиње
prijestonica
Widok na Cetinje 02.jpg
pogled na Cetinje
Flag of Cetinje.svg
Zastava
Grb-Cetinja.gif
Grb
Službeni naziv: Пријестоница Цетиње
Država  Crna Gora
Koordinate 42°23′23″N 18°55′29″E / 42.38972°N 18.92472°E / 42.38972; 18.92472
Najviša tačka
 - Nadmorska visina 731 m
Površina
 - Općina 910 km2
Stanovništvo
 - Naselje 13.918 (2011)
 - Općina 16.657
Gradonačelnik Aleksandar Kašćelan (DPS)
Vremenska zona Srednjoevropsko vrijeme
Poštanski broj 81250
Pozivni broj + 382 (041)
Autooznaka CT
Veb-sajt: Prijestonica Cetinje
Cetinje, Cetinjski manastir; sjedište Crnogorsko-primorske mitropolije Srpske pravoslavne crkve

GeografijaUredi

Cetinje je grad u planinskom dijelu Crne Gore, smješten u istoimenom kraškom polju podno planine Lovćen, između Boke Kotorske i Skadarskog jezera. Cetinje je centar Stare Crne Gore, najvažniji je grad u historiji ove države i njen najčešće glavni grad. Prema Ustavu Crne Gore iz 1992. nosi počasni naslov "Prijestonica Crne Gore".

Zbog svoje autentične arhitekture i velikog broja historijskih građevina, relikvija, manastira, crkvi i muzeja, ovaj grad zaista zaslužuje općeprihvaćeni naziv „grad-muzej“.

Cetinje je, također, i sjedište istoimene općine u Crnoj Gori.

KlimaUredi

Klima Cetinja je umjereno-kontinentalna. Topla i sušna ljeta, prosječne temperature od 20 stepeni Celzijusa; hladne i vlažne zime, prosječne temperature 2 stepena Celzijusa; kišovita proljeća i jeseni. Interesantan je podatak da, iako je jedan je od najkišovitijih gradova u Evropi, te grad sa najvećom prosječnom količinom padavina na prostoru bivše Jugoslavije, sam grad nema površinskih vodotokova.

HistorijaUredi

Nastanak današnjeg Cetinja veže se za 15. vijek i vladara Zete Ivana Crnojevića. Naime, izgubivši od Turaka dotadašnju prijestonicu Žabljak, Ivan Crnojević se odlučio premjestiti svoje sjedište u nepristupačnije krajeve - u kraško polje podno Lovćena, sagradivši 1482. godine dvor, a potom i manastir Svete Bogorodice, u koji je kasnije premjestio sjedište Zetske mitropolije. Novonastali grad nazvan je po rječici koja je kroz njega prolazila.

Gubitak samostalnosti Zete dovodi do dvovjekovne stagnacije u razvoju Cetinja. Ponovni razvoj počinje tek krajem 17. vijeka dolaskom dinastije Petrović na vlast u Crnoj Gori, a veća urbanizacija i značajniji napredak slijedi sa dolaskom Petra II Petrovića Njegoša na vlast. Za vrijeme njegove vladavine izgrađena je i čuvena Biljarda.

Cetinje se dalje arhitektonski i urbano-populacijski razvijalo proporcionalno razvoju crnogorske državotvornosti, tj. uporedo sa proglašenjem knjaževine Crne Gore (1852. godine pod knjazom Danilom I Petrovićem), te priznanjem samostalnosti (1878. na Berlinskom kongresu) i, konačno, kraljevine Crne Gore (1910. za vrijeme vladavine kralja Nikole I Petrovića).

Za vrijeme vladavine Nikole I, u Cetinju je podignut novi dvor, prvi hotel, bolnica, Djevojački institut, a proglašenjem samostalnosti i uspostavljanjem diplomatskih odnosa sa evropskim državama i Vladin dom, te mnogobrojne ambasade. Izgrađene na jako maloj međusobnoj udaljenosti, a u različitim arhitektonskim stilovima, ove građevine daju Cetinju urbanu sliku grada jedinstvenu u Evropi.

Nakon Prvog svjetskog rata, Cetinje u Kraljevini SHS/Kraljevini Jugoslaviji postaje sjedište Zetske banovine. Ostavši i dalje značajnim centrom, Cetinje se u periodu između dva svjetska rata nesmetano razvijalo, uvećavajući se i populacijski i teritorijalno i infrastrastrukturalno.

Period nakon Drugog svjetskog rata dovodi do stagnacije Cetinja. Proglašenjem Titograda administrativnim centrom i glavnim gradom SR Crne Gore, kao sastavnog dijela FNRJ/SFRJ Cetinje gubi značaj koji je do tada imalo. Gubeći veliki dio dotadašnjih prihoda, grad je pedesetih i šezdesetih godina prošlog vijeka preživljavao privrednu krizu. Pokretanje industrijskih pogona, kao što su fabrika obuće "Košuta", elektroindustrijski holding "Obod" te transportno preduzeće "Bojana", kao i poboljšanje infrastrukture (izgradnja saobraćajnica prema Podgorici i moru, poboljšanje elektroenergetske i vodovodne mreže), uspjeli su do kraja osamdesetih godina ovog vijeka donekle izvući ovaj grad i njegovo stanovništvo iz krize. Međutim, pad socijalizma, tranzicija i krvavi raspad SFRJ uzrokovali su pad okosnica cetinjske privrede, te su ponovo stanovništvo ovog grada doveli u nezavidan ekonomski i socijalni položaj.

StanovništvoUredi

Na popisu stanovništva 2011. godine općina Cetinje imala je 16.657 stanovnika, od čega na samom Cetinju 13.918.

Općina CetinjeUredi

Broj stanovnika po popisima[1]
1948 1953 1961 1971 1981 1991 2003 2011
25.114 25.549 23.503 22.024 20.213 20.307 18.482 16.657

Napomena: Nastala iz stare općine Cetinje koja nije mijenjala granice.

Cetinje (naseljeno mjesto)Uredi

Broj stanovnika po popisima[2]
1948 1953 1961 1971 1981 1991 2003 2011
9.038 9.102 9.359 11.876 14.088 15.946 15.137 13.918

Popis 2011.Uredi

Napomena: Oznaka Z predstavlja zaštićen podatak.

Raniji popisiUredi

Cetinje
1991[4] 2003[5]

ukupno: 15,946

  Crnogorci 14,852 (93.13%)
  Srbi 447 (2.80%)
  Jugoslaveni 304 (1.90%)
  Muslimani 78 (0.48%)
  Hrvati 42 (0.26%)
  Albanci 35 (0.21%)
  Makedonci 16 (0.10%)
  Romi 16 (0.10%)
  Slovenci 12 (0.07%)
  Mađari 5 (0.03%)
  Česi 4 (0.02%)
  Rusi 3 (0.01%)
  Nijemci 2 (0.01%)
  Poljaci 2 (0.01%)
  Ukrajinci 2 (0.01%)
  Grci 1 (0.00%)
  ostali 21 (0.13%)
  neopredijeljeni 36 (0.22%)
  region. opr. 22 (0.13%)
  nepoznato 46 (0.28%)
<div style="border:solid transparent;position:absolute;width:100px;line-height:0;<div style="border:solid transparent;position:absolute;width:100px;line-height:0;

ukupno: 15,137

  Crnogorci 13,814 (91.25%)
  Srbi 660 (4.36%)
  Hrvati 45 (0.29%)
  Albanci 43 (0.28%)
  Jugoslaveni 19 (0.12%)
  Muslimani 18 (0.11%)
  Romi 18 (0.11%)
  Makedonci 17 (0.11%)
  Italijani 13 (0.08%)
  Slovenci 13 (0.08%)
  Bošnjaci 5 (0.03%)
  Mađari 5 (0.03%)
  Nijemci 1 (0.00%)
  Rusi 1 (0.00%)
  ostali 50 (0.33%)
  neopredijeljeni 252 (1.66%)
  region. opr. 4 (0.02%)
  nepoznato 159 (1.05%)
  - (-%)
  - (-%)
Vjera 1991[6]
Pravoslavna 14.867 (93,23%)
Islamska 175 (1,09%)
Katolička 146 (0,91%)
Protestantska 2 (0,01%)
Ostale vjeroispovijesti 36 (0,22%)
Vjernik je ali ne pripada nijednoj vjeroispovijesti 6 (0,03%)
Nije vjernik 235 (1,47%)
Nepoznato 479 (3,00%)
ukupno 15.946

Kultura i obrazovanjeUredi

Cetinje je posljednjih pet vijekova kulturno i obrazovno sjedište Crne Gore, pa tako baštini ogromno književno, muzejsko i arhivsko blago, koje se većinom čuva kroz pet državnih institucija: Narodni muzej Crne Gore, Arhiv Crne Gore, Centralna narodna biblioteka "Đurđe Crnojević", Kraljevsko crnogorsko narodno pozorište "Zetski dom", te Republički zavod za zaštitu spomenika kulture.

Međutim, Cetinje nije samo poznato po svojim građevinama i historijskim spomenicima, već svojoj vijekovima dugoj štamšparskoj tradiciji, bogatim bibliotekama, kao i po svojim umjetnicima- ovaj grad je za svojeg postojanja izrodio i ugostio značajan broj književnika i slikara, te stoga ne čudi što su se u ovom gradu smjestile tri akademije- Fakultet likovnih umjetnosti, fakultet dramskih umjetnosti, te Muzička akademija.

Cetinjsko bijenaleUredi

Međunarodno bijenale savremene likovne umjetnosti, koje se od 1990. održava svake druge godine. Idejni tvorac ovog bijenala je princ Nikola Petrović, praunuk kralja Nikole I. Od svog začetka do danas, ova kulturna manifestacija sve više dobija na značaju, kako u regiji tako i u Evropi.

ZnamenitostiUredi

Tri velike hrišćanske relikvije nalaze se na Cetinju. To su: Ruka Sv. Jovana Krstitelja, čestica Časnog Krsta Gospodnjeg i ikona Presvete Bogorodice Filermose. Prve dvije se čuvaju u Cetinjskom manastiru, a treća u Plavoj kapeli zgrade Vladinog doma.

Crkve i manastiriUredi

  • Cetinjski manastir - sagrađen 1701. godine od strane vladike Danila Petrovića, smješten u neposrednoj blizini Biljarde i Dvora kralja Nikole.
  • Manastir Crnojevića - sa crkvom Presvete Bogorodice, podignut od strane osnivača Cetinja Ivana Crnojevića 1484. godine. Manastir je razoren od strane Turaka 1692., a na mjestu crkve Presvete Bogorodice kralj Nikola I je 1886. sagradio kapelu. Danas se u ovoj kapeli nalaze posmrtni ostaci Kralja Nikole I i kraljice Milene.
  • Vlaška crkva - podignuta u 15. vijeku kao crkva Rođenja Bogorodice. Rušena u 17. i 18. vijeku. Ponovo podignuta 1864. godine, kada je dobila i današnji naziv.

MuzejiUredi

  • Muzej Cetinjskog manastira - smješten u dijelu manastirskih konaka, sadrži brojne vrijedne eksponate kao što su svi arhijerejski ornati Dinastije Petrović-Njegoš i krst arhimandrita Grigorija Nestora, te bogate zbirke rukopisnih knjiga, inkunabula i ikona.
  • Istorijski muzej - smješten u zgradi Vladinog doma, obuhvata kulturnu društveno-ekonomsku, političku i vojnu prošlost Crne Gore od predslovenskog perioda do danas.
  • Etnografski muzej Crne Gore - smješten u zgradi nekadašnjeg Srpskog poslanstva, sa zbirkama koji posjetiocima mogu dočarati drevne načine ishrane, privređivanja i odijevanja, instrumente i oruđa crnogorskih predaka
  • Njegošev muzej - smješten u Biljardi, posvećen Petru II Petroviću Njegošu. Obuhvata Njegoševu rezidenciju, dio Njegoševe biblioteke, te dio biblioteke Petra I Petrovića Njegoša
  • Njegoševa rodna kuća - nedaleko od Cetinja, u njeguškom selu Erakovići
  • Državni muzej Crne Gore - smješten u dvoru kralja Nikole I, rekonstrukcija rezidencije kralja, sa autentičnim primjercima namještaja, te drugim predmetima korištenim od strane kraljevske porodice.
  • Umjetnički muzej Crne Gore - smješten u zgradi Vladinog doma. Nacionalnu galeriju ovog muzeja čine: Zbirka umjetnosti jugoslavenskih naroda i narodnosti, Zbirka crnogorske likovne umjetnosti, Zbirka ikona, Zbirka kopija fresaka, te Spomen zbirka Milice Šarić-Vukmanović

SaobraćajUredi

Cetinje je danas dobro komunikacijski uvezano sa ostalim dijelovima Crne Gore. Nalazi se na magistralnoj komunikaciji Podgorica-Cetinje-Budva. Od oba grada je udaljeno oko 30 km. Aerodrom u Tivtu nalazi se na oko 50 km udaljenosti, a luka Bar oko 70 km.

GalerijaUredi

Cetinje, panorama

Također pogledajteUredi

ReferenceUredi

  1. ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2003, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2005, COBISS-ID 8.764.176
  2. ^ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2003, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2005, COBISS-ID 8.764.176
  3. ^ a b c Zvanični rezultati popisa na web stranici Zavoda za statistiku Crne Gore
  4. ^ "Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1991" (PDF). stat.gov.rs. Pristupljeno 5. 5. 2020.
  5. ^ Knjiga 1, Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2004, ISBN 86-84433-00-9
  6. ^ "Vjerski sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1991" (PDF). stat.gov.rs. Pristupljeno 6. 5. 2020.

Vanjski linkoviUredi


  Nedovršeni članak Cetinje koji govori o gradu u Crnoj Gori treba dopuniti. Dopunite ga prema pravilima Wikipedije.