Ekstremadura

španska autonomna zajednica

Ekstremadura (španski: Extremadura; eks. Estremaura; portugalski: Estremadura) jest španska autonomna zajednica smještena na zapadu ove države. Graniči s Kastiljom i Leónom na sjeveru (pokrajine Salamanca i Ávila), na jugu s Andaluzijom (pokrajine Huelva, Sevilla i Córdoba), na istoku s Kastilja-La Manchom (pokrajine Toledo i Ciudad Real) i na zapadu s Portugalom.

Ekstremadura

Extremadura
Položaj Ekstremadure u Španiji
Položaj Ekstremadure u Španiji
Država Španija
Glavni gradMérida
Vlada
 • PredsjednikGuillermo Fernández Vara
Površina
 • Ukupno41.635 km2
Mjesto po površini5.
Stanovništvo (2019)
 • Ukupno1.067.710
 • Rang13.
 • Gustoća25,65 /km2
ISO 3166 kodES-EX
Statut usvojen26. februar 1983.
Broj predstavnika u Kongresu10
Broj predstavnika u Senatu10
Veb-sajtwww.gobex.es
Stari grad u Cáceresu

Dijeli se na dvije pokrajine: Cáceres (na sjeveru) i Badajoz (na jugu). Glavni grad je Mérida.

Ekstremadura je važno područje za životinje, naročito rezervat Monfragüe, koji je 2007. proglašen nacionalnim parkom, kao i Međunarodni park prirode Tajo. Ova je regija i najveći proizvođač duhana u Evropi.

HistorijaUredi

PrethistorijaUredi

Donji paleolitUredi

 
Iskopavanje u Pećini sv. Ane u Cáceresu

Najstariji dokazi ljudskog prisustva na teritoriji Ekstremadure potječu iz donjeg paleolita. Na arheološkim nalazištima – uglavnom na površini – pronađen je alat izrađen od kvarcita i, u manjoj mjeri, granita, ali nisu otkrivene ljudske kosti. Najstariji ostaci odgovaraju srednjoj fazi ašelske kulture (prije 700.000 godina). Najstarija nalazišta smještena su u blizini lokacija sa stijenama pogodnim za klesanje. Pronađena su i u blizini rijeka. Područja s najvećom koncentracijom arheoloških nalazišta iz ašelske kulture jesu okolina Méride (rijeka Guadiana), rijeka Zújar, močvara Valdecañas, rijeka Alagón, Jerte i El Sartalejo. U najpoznatija oruđa iz ove epohe spadaju ručni klin, razdjelnik i trostrani šiljak.

Srednji paleolitUredi

U ovoj regiji pronađeno je dosta ostataka iz ovog perioda. Svi pripadaju musterijskoj kulturi. Izrađeni su tehnikom u kojoj je izračunavana veličina oruđa prije nego što bi iz matrice kamena bio izvađen fragment adekvatan za izradu dotičnog oruđa. Najkarakterističnija oruđa bili su strugači, nazubljeno oruđe i vrhovi strijela. Sva oruđa bila su lakša, manje gruba i izrađena tehnikom mnogo naprednijom od one u donjem paleolitu. Lokacije naselja iz musterijske kulture odgovaraju lokacijama naselja iz ašelske kulture, odnosno bila su u neposrednoj blizini rijeka. Međutim, pronađeni su ostaci i u niskim i srednje visokim zonama planinâ oko Badajoza, koji su dokaz veće teritorijalne kontrole, veće sposobnosti naseljavanja izvjesnih mjesta i bavljenja lovom, hranom i drugim poslovima i stvarima u njima.

Gornji paleolitUredi

 
U pećini Maltravieso otkriveni su crteži starosti 66.700 godina

Tokom ove faze Homo sapiens sapiens – moderni čovjek – došao je iz Afrike prije približno 50.000 godina. U to vrijeme nastali su crteži i gravure u pećini Maltravieso, hramu kvartarne umjetnosti, i rudniku Castañar de Ibor, sve u magdalenijanskom stilu. U Maltraviesu postoje siluete srne, razni trouglovi i drugi geometrijski likovi, ali nadasve je pronađeno više od 30 ruku oslikanih u negativu, od kojih je većina bez malog prsta. Nisu pronađeni nikakvi ostaci koji upućuju na to da je pećina u to vrijeme bila naseljena iako je to bila u kasnijim vremenima, pa se može zaključiti da je to bilo sveto mjesto, a ne prebivalište. Pronađeni ostaci grupirani su u tri vrste: kosti, oni izrađeni od kamena i oni izrađeni od životinjskih rogova. Ističu se sjekire pronađene na lokalitetu "Galisteova glava".[1]

NeolitUredi

Iako je poznato vrlo malo podataka o epipaleolitu na području današnje Ekstremadure, neolit je svjedočio nastanku megalitske kulture i drugih ostataka koji daju saznanja o nekim modifikacijama u egzistenciji ljudskih zajednica koje su naseljavale regiju. Najvažniji su bili uvođenje stočarstva i poljoprivrede, koji su uklopljeni u već postojeće lovno-sakupljačke aktivnosti. Kad je riječ o tehnologiji, najvažniji su bili keramički spremnici, koji su omogućili skladištenje poljoprivrednih viškova.[2]

 
Dolmen na Lácari, 15 km sjeveroistočno od Méride, s kraja četvrtog milenija p. n. e. najveća je grobnica s prolazom u Ekstremaduri

Najnovije studije smatraju da je neolit ​​u Ekstremaduri počeo na prelazu iz petog u četvrti milenij p. n. e. Time je prevladan koncept kasnog neolitika, koji su neki autori zastupali vjerujući da se u ovim područjima Španije poljoprivreda pojavila mnogo kasnije. Najreprezentativnija nalazišta iz ranog neolita jesu pećina Charneca u Oliva de Méridi, Cerro de la Horca u Plasenzueli, Boquiqueova pećina u Plasenciji, pećina El Conejar u Cáceresu i Los Barruecos u općini Malpartida de Cáceres. Iz potonjeg nalazišta potječu najstariji poljoprivredni dokazi u regiji, koji su datirani na kraj šestog milenija p. n. e. Naznake pripitomljavanja životinja su slabe, ali se može pretpostaviti da se ono događa uporedo s pojavom poljoprivrede. U ovim ostacima pronađena je i ukrašena keramika, posebno vrsta poznata kao "boquique", nazvana po spomenutoj pećini, u kojoj je otkrivena.

 
Idol iz Ekstremadure, iz trećeg milenija p. n. e. (Nacionalni arheološki muzej)

Od srednjeg neolita, početkom petog milenija p. n. e, dogodilo se širenje megalitskih kultura u regiji. Malo je poznatih naselja iz tog vremena, samo neki podaci s lokaliteta Los Barruecos. Megalitska kultura, s druge strane, poznata je jer postoje velike koncentracije dolmena u raznim dijelovima regije. Grupe ovih megalitskih grobnica mogu se naći na lokalitetima Valencia de Alcántara, Cedillo, Santiago de Alcántara ili Barcarrota, kao i drugi izolirani primjerci od velikog interesa, kao što je veliki dolmen na Lácari. Taj je fenomen trajao dugo, sve do početka bronzanog doba. Ukope iz ove faze karakterizira prisutnost kremenih mikrolita, glatke keramike i nekih pločastih idola.

Kasni neolit ​​najpoznatiji je na obalama Guadiane, s nalazištima kao što su Araya ili El Lobo, kojima bi se mogao dodati Los Caños kod Zafre. Ova naselja razvila su se od 3500. p. n. e, postavivši temelje za pojavu bakarnog doba, od trećeg milenija p. n. e. Ti gradovi imali su pravi poljoprivredni i stočarski karakter. Smješteni su u blizini plodne zemlje, na brežuljcima blizu riječnih korita. Keramika je praktički glatka, s malo ukrasa i jednostavnih oblika. Najindikativnija keramika su posude za kuhanje, koje se obično pojavljuju u ostacima širom jugozapadnog dijela Pirenejskog poluostrva, pokazujući integraciju Ekstremadure u zajedničku kulturnu dinamiku, koju karakteriziraju demografski rast i sve jasnija konsolidacija poljoprivrede i stočarstva.

Bakarno dobaUredi

Tokom bakarnog doba prethistorijske ljudske zajednice napredovale su u poljoprivrednom iskorištavanju okoline, a metalurgija se razvila s početkom transformacije bakra oko trećeg milenija p. n. e. u Los Castillejosu, blizu Fuente de Cantosa. Društvo se počelo usložnjavati i strukturno i ideološki: postojala je nejednakost uloga i dobara.[3]

Predrimsko dobaUredi

 
Alisedski nakit, iz šestog stoljeća p.  n. e. (Nacionalni arheološki muzej)

Među najvažnijim predrimskim narodima koji su živjeli u Ekstremaduri bili su Vetoni, koji su naseljavali sadašnje pokrajine Cáceres (sjever) i Salamanca, Ávila i dio Toleda. Luzitanci (najarhetipskiji narod u Ekstremaduri), koji su se proširili po gotovo cijeloj današnjoj Ekstremaduri i centralnom Portugalu, pastirski su narod, kojem nisu bili nepoznati ni pljačkanje ni ratovanje. Vrijedan je spomena luzitanski vođa Virijat i njegov žestoki otpor Rimljanima. Na jugu, blizu Guadalquivira, bili su Kelti, uglavnom urbani narod, koji je pružao slab otpor rimskim trupama.

Rimsko dobaUredi

 
Rimsko pozorište u Méridi, izgrađeno u 1. stoljeću p. n. e. i dorađeno u 5. stoljeću

Područje luzitanske konfederacije doživjelo je potpunu i duboku romanizaciju. Dostignut stepen romanizacije i proširenje provincije Hispania Ulterior iziskivali su posebnu vlast, pa je Luzitanija formirana kao nezavisna provincija u vrijeme Oktavijana Augusta, obuhvativši veliki dio današnje Ekstremadure i centralnog Portugala. Napravljeni su brojni putevi i gradovi, među kojima se ističe Augusta Emerita, osnovana 25. godine, veoma važan grad u Rimskom Carstvu i glavni grad Luzitanije. Veoma važan aspekt bilo je usvajanje jezika Carstva, osnove svih budućih romanskih jezika na Pirenejskom poluostrvu.

 
Rimski most na Taju u Alcántari iz 2. stoljeća

Augusta Emerita ubrzo je postala bogat grad u kojem je cvjetala kultura i koji nije imao na čemu zavidjeti drugim dvama provincijskim glavnim gradovima, Tarracu i Cordubi. Imala je široku i dobro održavanu mrežu putnih komunikacija koje su je povezivale s ostalim glavnim gradovima provincija i drugim gradovima; tako je Via de la Plata povezivala Asturiju s Augustom Emeritom i Italicom; drugi putevi vodili su do Cordube, Olisipa ili Conimbrige, prolazeći impozantnim Alkantarskim mostom. Augusta Emerita usmjerila je trgovinu i život provincije prema Rimu, sjevernoj Africi i Grčkoj. Nema sumnje da je u gradu postignut visok nivo blagostanja, o čemu svjedoči rimski cirkus, koji je mogao primiti 30.000 gledalaca. Procjenjuje se da je njegova populacija u rimsko doba prelazila 50.000 stanovnika, toliko da je pjesnik Auzonije u 4. stoljeću potvrdio da je bio deveti grad po važnosti u Rimskom carstvu, ispred same Atine.

Vespazijan je napravio još jedan korak u romanizaciji dajući pravo na rimsko državljanstvo svim stanovnicima Pirenejskog poluostrva, olakšavajući tako Hispancima pristup javnim funkcijama. U 3. stoljeću barbarski osvajači opljačkali su pokrajinu u svom pohodu, što je dovelo do utvrđivanja gradova; iz tog vremena datiraju bedemi Méride, Corije i Cáceresa. Opasnost od koje se strahovalo konačno je stigla u 5. stoljeću, ostavivši provinciju napuštenu i u ruševinama. Grad Norba Caesarina nestao je. Drugi, kao što su Augustobriga, Cáparra i Iulipa, pali su u zaborav, uprkos činjenici da su ogromni spomenici i dalje stajali. Luzitaniju su prvo napali Alani, zatim Svevi i na kraju Vizigoti.

GeografijaUredi

Ekstremadura je smještena na Južnom platou (dijelu Centralnog platoa) između 37° 57' i 40° 85' sjeverne geografske širine i 4° 39' i 7° 33' zapadne geografske dužine. S površinom 41.635 km2 peta je najveća španska autonomna zajednica.

TopografijaUredi

Na sjeveru je planinski lanac Centralni sistem, u kojem je i najviši vrh Ekstremadure – Calvitero (2.401 m). Glavni ogranci Centralnog sistema u Ekstremaduri jesu Sierra de Gata i Sierra de Béjar.

U centru je Sierra de las Villuercas, čiji je najviši vrh Pico de las Villuercas (1.603 m). U ostale važnije planinske lance spadaju Sierra de Montánchez i Sierra de San Pedro, koje su dio većeg sistema, Toledskih planina.[4]

Prema jugu se uzdiže Sierra Morena, koja razdvaja Ekstremaduru od Andaluzije svojim ogrankom Sierra de Tentudía, čiji je najviši vrh na teritoriji Ekstremadure Pico Tentudía (1.104 m).

HidrografijaUredi

U Ekstremaduri postoje četiri hidrografska bazena:

KlimaUredi

U Ekstremaduri prevladava sredozemna klima, osim na sjeveru, gdje je kontinentalna, i zapadu, gdje utjecaj Atlantskog okeana čini klimu blažom.

Općenito je karakteriziraju vrlo vruća i suha ljeta, s velikim sušama, i duge i blage zime, usljed utjecaja okeana zbog blizine atlantskoj obali Portugala.

TemperatureUredi

Godišnja temperatura kreće se u rasponu od prosječne najniže 4 °C i prosječne najviše 33 °C. Na sjeveru su prosječne temperature niže nego na jugu; one postepeno rastu kako se ide južnije prema Sierra Moreni, gdje zatim opadaju usljed visine.

Tokom ljeta prosječna temperatura u julu viša je od 26 °C, dosežući ponekad i 40 °C. Zime su blage. Najniže temperature bilježe se u planinskim predjelima, s prosječnom temperaturom 7,5 °C. Snijeg uglavnom padne u januaru i februaru, a njegova prosječna visina iznosi 40 cm.

ReferenceUredi

  1. ^ "La prehistoria en Extremadura". 2004. Pristupljeno 8. 9. 2020. (es)
  2. ^ Pedraja; VV. AA. 1992, p. 42.
  3. ^ Fundición de cobre durante el Calcolítico en Castillejo. El Periódico de Extremadura (jezik: španski). 69, br. 1. 2013. str. 207–248. Pristupljeno 3. 10. 2016.
  4. ^ "Pico la Villuerca". Arhivirano s originala, 16. 12. 2013. Pristupljeno 5. 12. 2015.

Vanjski linkoviUredi

Koordinate: 39°00′N 6°00′W / 39.000°N 6.000°W / 39.000; -6.000