Kotromanići

srednjovjekovna dinastija
(Preusmjereno sa Kotromanić)

Kotromanići su bili bosanska vladarska dinastija koja je vladala približno od 1250. do 1463. godine. Vladali su u Bosni kao banovi i kasnije kao kraljevi, te 1459. godine u Srbiji kao despoti.

Kotromanići
Coat of arms of Kingdom of Bosnia.svg
DržaveBosna
OsnivačPrijezda I
Posljednji vladarStjepan Tomašević
Osnovana13. vijek
Izumrlanepoznato

Porijeklo

 
Prikaz rodoslova Kotromanića

Nepoznato je porijeklo porodice Kotromanić. Porodica se prvi put spominje u jednom pismu iz 1404. godine, kada zvaničnici Dubrovačke republike opisuju Kotromaniće kao "staro plemstvo", i "koji su bili vladari (Bosne) od davnina".[1] Godine 1432. dubrovačka vlada spominje viteza zvanog Kotroman Got ("Cotromano Gotto") kao pretkom porodice. Kaže se da je vitez, rođak ugarskog kralja, došao iz Ugarske i postavljen na položaj bana Bosne. Pozivajući se na izvor iz 1430. godine, dubrovački hroničar iz 16. stoljeća Mavro Orbini pisao je o plemiću i ratniku Kotromanu Nijemcu („Cotromano Tedesco“), koga je ugarski monarh postavio za bana nakon smrti bana Kulina. Neki kasniji historičari, kao što je Lajos Thallóczy, odbacili su teoriju o njemačkom porijeklu Kotromanića, i umjesto toga tvrdili da je porodica porijeklom iz Bosne.

Bosanski ban Prijezda I Kotromanić, koji je vladao Bosnom od 1250. do 1287. godine, se smatra osnivačem dinastije Kotromanića.[2]

Vjera

Jedan od prvih bosanskih banova, Kulin, je bio krstjanin, pripadnik Crkve bosanske. Uslijed pritiska rimske pape i opasnost od križarskog pohoda na saboru na Bilinom polju 1203. godine se odrekao ovog heretičkog učenja. Uprkos njegovom odricanju, od početka 12. stoljeća pa do dolaska na vlast bana Mateja Ninoslava 1232. godine, Crkva bosanska jača svoj uticaj među narodom. U ovo vrijeme bosanski krstjani stupaju u neposredne veze sa zapadnim hereticima.[3] Nasljednik Kulina bana, ban Stjepan Kulinić je bio katolik i aktivno učestvovao u progonu krstjana, zbog čega je na kraju svrgnut sa banskog položaja.[4] Ban Matej Ninoslav u pismu papi Grguru IX 1233. godine izvještva ga da je njegov rođak, odnosno budući bosanski ban Prijezda I Kotromanićnedavno vratio iz prljavštine heretičke stranputice na čistoću katoličke vjere”.[5] Matej Ninoslav je sam bio član heretičke vjere od rođenja ali je pod pritiskom novog papskog izaslanika kardinala Jakoba i Ugarske prihvatio katoličanstvo, kao i njegov rođak i budući ban Prijezda II. Zbog ovog događaja narod se pobunio i usprotivio svome banu. Uslijed ovakvog pritiska bosanski ban se vratio svojoj ranijoj vjeri što je započeo novi niz križarskih pohoda na Bosnu. Poznato je da su brojne velikaške bosanske porodice bili pripadnici bosanske crkve kao što su: Hranići, Pavlovići, Klešići, Kosače, Hrvatinići, Sankovići.[6][7]

Nakon 1340. godine, skoro svi Kotromanići, osim Stjepana Ostoje (koji je bio pripadnik Crkve bosanske), su vladali kao rimokatolici. Iako su Vatikan i Ugarska vršili pritisak na njih zbog njihovih heretičkih uvjerenja (koje su odbacili da Bosna ne bi bila meta križarskih ratova) oni su i nakon prelaska na Rimokatoličanstvo tajno podržavali Crkvu bosansku.[8] Predzadnji bosanski kralj Stjepan Tomaš je bio posljednji vladar Bosne koji je bio pripadnik Crkve bosanske i čak nakon prelaska na katolicizam održavao prisne odnose sa njenim pristalicama. Pod pritiskom Rimske kurije kralj Tomaš počinje neviđeno proganjane bosanskih krstjana što je dovelo do njihovog nestanka.[9][10] Jedan suvremeni franjevac je u izvještaju od 20.12.1435. godine za kralja Tvrtka II Kotromanića zabilježio: "ovaj kralj je samo po vanjštini kršćanin, ustinu, nije kršten, i na sve načine sprečava fratre u svojoj zemlji da krste ljude (...) tamo žive manihejski heretici (...) divlji neprijatelji crkve". [11]

Vladavina

 
Bosna u ranom 15. vijeku (oko 1412. godine) - Oblast Hrvoja Vukčića, Vojvodstvo Sandalja Hranića, Kneževina Pavla Radenovića, Banovina Usora i zemlje pod direktnom vlašću bosanskog kralja.

Prvi poznati član dinastije, ban Prijezda I, bio je rođak i nasljednik bosanskog bana Mateja Ninoslava. Prijezdu su naslijedili sinovi Prijezda II i Stjepan I, zvan Kotroman, po kojem je dinastija dobila ime. Banovali su zajedno približno do 1290. godine, a potom je čast bosanskog bana obnašao sam Stjepan. Oko 1302. potisnuo ga je Mladen I Bribirski (Šubić), koji je zavladao kao "ban bosanski". Pri kraju njegove vladavine bansku čast u Bosni preuzeo je sin Stjepana I, Stjepan II, najprije kao vazal Mladena II Bribirskoga, a zatim kao samostalan vladar (1322-1353).

Za njegove vladavine Bosna se znatno teritorijalno proširila. Njegova kćer, Elizabeta Kotromanić, udala se za ugarsko-hrvatskog kralja Ludovika I Anžuvinca. Stjepana II naslijedio je sin njegovog brata, Tvrtko I (ban 1353-1377; kralj 1377-1391), najistaknutiji vladar dinastije. Od vremena njegove vladavine plemićki sabor (stanak) u Bosni birao je vladare isključivo iz roda Kotromanića. Tokom vladavine Tvrtkovog nasljednika, Stjepana Dabiše (1391-1395), ojačala je moć bosanskih velikaša Hrvoja Vukčića Hrvatinića, Pavla Radinovića i Sandalja Hranića Kosače, koji su utjecali na izbor pojedinih vladara u Bosni. Nakon kratke vladavine Dabišine udovice Jelene Grube (1395-1398), na bosansko prijestolje su došli Stjepan Ostoja (1398-1404, 1409-1418), Tvrtko II (1404-1409, 1421-1443), Stjepan Ostojić (1418-1421), Stjepan Tomaš (1443 -1461) i Stjepan Tomašević (1461 - 1463).

Stjepan Tomašević je oženio Jelenu Branković, jedinu kćerku srpskog vladara Lazara Brankovića. Ona mu je u miraz donijela vlast nad Srbijom, te je Stjepan Tomašević vladao kao despot Srbije od vjenčanja s Jelenom do pada Srbije pod osmansku vlast. Glavni posjedi nalazili su im se u srednjoj Bosni, u dolini rijeke Bosne do Vranduka i u župi Lašvi. Od značajnijih gradova posjedovali su Visoko, Sutjesku, Bobovac, Fojnicu i Kreševo te okolna rudarska naselja. Brakom Stjepana Ostoje i Jelene Nelipčić, udovice Hrvoja Vukčića Hrvatinića, stekli su Plivsku i Lučku župu s Jajcem, u kojem su stolovala dva posljednja bosanska kralja.

Pad Bosne i nakon pada

Dinastija Kotromanića je zbačena s osmanskim osvojenjem srednjovjekovne Bosne 1463. godine, kada je pogubljen posljednji bosanski kralj Stjepan Tomašević (1461-1463). Zajedno s njim pogubljen je i njegov stric, Radivoj Ostojić, te njegov rođak (Radivojev najstariji sin) Tvrtko. Muški članovi dinastije koji su preživjeli pad Bosne bili su dva unuka kralja Stjepana Ostoje: Šimun (mlađi sin Ostojinog mlađeg vanbračog sina, kralja Stjepana Tomaša) i Matija (najmlađi sin Ostojinog starijeg sina Radivoja), a moguće je da je u trenutku pada Bosne bio živ i treći Ostojin unuk, Đurađ (srednji sin Radivoja). Šimun je otišao u Istanbul, primio islam, postao poznat kao Ishak-beg Kraljević i dobio provinciju Karesi na upravu. Matija se posljednji put u izvorima spominje 1465. godine. Đurađ se u izvorima spominje posljednji put 1455. godine pa je moguće da je umro prije pada Bosne.

Rodoslov

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
bračna zajednica;
zakonita djeca
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
vanbračna zajednica;
vanbračna djeca
 
 
 
 
 
Prijezda I
1211-1287
Ban 1250-87
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Prijezda II
d. 1290
Ban 1287-90
 
 
 
Stjepan I
d. 1314
Ban 1287-1314
 
Elizabeta Nemanjić
d. 1331
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Stjepan II
d. 1353
Ban (1314-)1322-53
 
Elizabeta Pjast
 
 
 
Vladislav
d. 1354
 
Jelena Šubić
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Katarina
 
 
 
 
 
 
Stjepan Dabiša
umro 1395.
vladao 1391-95
 
Jelena Gruba
umrla pos. 1399.
vladala 1395-98
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Elizabeta
1340-1387
 
 
 
 
 
Herman II Celjski
c.1365-1435
 
Tvrtko I
1338-1391
ban 1353-77
kralj 1377-91
 
Doroteja Bdinska
umrla c.1390
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Marija Anžuvinska
c.1371-1395
 
Žigmund Luksemburški
1368-(r.1387-)1437
HRE 1433-37
 
Barbara Celjska
1392-1451
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Kujava Radinović
 
 
 
 
Ostoja
umro 1418.
vladao 1398-1404,
1409-18
 
Jelena Nelipčić
 
 
Tvrtko II
umro 1443.
vladao 1404-09,
1421-43
 
Doroteja Gorjanska
umrla 1438.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ostojić
umro 1421.
vladao 1418-21
 
Radivoj
umro 1463.
 
 
Vojača
 
 
Tomaš
umro 1461.
vladao 1443-61
 
Katarina Kosača
1424-1478
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Matija
 
Jelena Branković
1447-1498
 
Tomašević
1438-1463
vladao 1461-63
 
Ishak-beg Kraljević
(Sigismund)
 
Katarina
 

Također pogledajte

Reference

  1. ^ Župarić, Nakaš, Kurtović, Lalić, Dautović, (2018), Codex diplomaticus regni bosnae – povelje i pisma stare bosanske države, str. 276, Mladinska knjiga Sarajevo
  2. ^ Imamović, Mustafa, (1997), Historija Bošnjaka, str. 46
  3. ^ Imamović, Mustafa, (1997), Historija Bošnjaka, str. 32-33, 39
  4. ^ Klaić, Nada, (1994), Srednjovjekovna Bosna, str. 89-90, Eminex
  5. ^ Župarić, Nakaš, Kurtović, Lalić, Dautović, (2018), Codex diplomaticus regni bosnae – povelje i pisma stare bosanske države, str. 46, Mladinska knjiga Sarajevo
  6. ^ Imamović, Mustafa, (1997), Historija Bošnjaka, str. 40
  7. ^ Imamović, Enver, (2018), Korijeni i život bosanskog plemstva kroz historiju, str. 76-77
  8. ^ John Van Antwerp Fine, The Late Medieval Balkans, A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press, 1987.
  9. ^ Imamović, Mustafa, (1997), Historija Bošnjaka, str. 76 i 79
  10. ^ Dragutin Kniewald, (1949), Vjerodostojnost latinskih izvora o bosanskim krstjanima, str. 155, JAZU,
  11. ^ Thalloczy, Lajos, (1916), Povijest banovine, grada i varoši Jajca, str. 38, Zagreb

Vanjski linkovi