Porez na dodatu vrijednost

Porez na dodatu vrijednost (PDV) jeste najrasprostranjeniji sistem oporezivanja prometa roba (dobara) i usluga u svijetu. Primjenjuje se u preko 120 država svijeta[potreban citat], a u nekim od njih se javlja i pod drugačijim nazivima naprimjer u Ujedinjenom Kraljevstvu, Kanadi, Novom Zelandu ili Singapuru gdje je poznat kao porez na dobra i usluge (eng. goods and services tax (GST)), dok je u Japanu poznat kao porez na konzumiranje.

Porez na dodatu vrijednost je indirektni porez, što znači da se ne prikuplja direktno od lica koje je porezni obveznik, već od lica koja se smatraju krajnjim potrošačima. S obzirom da je PDV zamišljen kao porez na konzumiranje, izvoz (koji se, po definiciji, konzumira vani) nije predmet oporezivanja.

PDV je izumio francuski ekonomista Maurice Lauré (Moris Lore) 1954. godine. On je bio direktor francuske porezne službe koja je 10. aprila 1954. uvela taxe sur la valeur ajoutée (TVA). Ovaj porez je isprva uveden kao opterećenje za velike kompanije, ali je vremenom njegovo djelovanje prošireno na sve oblasti poslovanja. U Francuskoj je PDV najznačajniji izvor javnog finansiranja i procjenjuje se da donosi oko 45% prihoda.

KarakteristikeUredi

Za njega treba reći da je neto svefazni porez. Svefazni jer se obračunava u svakoj fazi prometa dobara i usluga podložnih oporezivanju, a neto, jer se ne obračunava na ukupnu prodajnu vrijednost u svakoj od faza, već samo na dodatu vrijednost, nastalu u konkretnoj fazi. On u velikoj mjeri onemogućava različite oblike prevara, ali je i meta brojnih kritika zbog toga što je to regresivni porez.

Sistem poreza na dodatu vrijednost državi omogućava veće javne prihode, naročito u zemljama koje su u klasičnim sistemima imale mnogo problema sa prikupljanjem poreza. Mnogo je manja mogućnost različitih utaja, mada se na razvijenijim tržištima svi ovi efekti pomalo gube zbog mnogo širih mogućnosti za malverzacije. Kako je izvoz oslobođen plaćanja PDV-a, to je oblast za koju se najveći broj utaja i veže.

PrimjerUredi

Ukoliko neko preduzeće vrši nabavku u iznosu od 10.000 KM, dobavljač će mu obračunati PDV od 17% (tj. 1.700 KM). Dakle, preduzeće će platiti dobavljaču 11.700 KM od čega je 1.700 KM tzv. ulazni porez. Kada preduzeće dalje proda istu robu, recimo po cijeni od 12.000 KM, ono će također obračunati 17% na tu cijenu (2.040 KM). Ukupna cijena koju će platiti kupac je 14.040 KM, a dodatnih 2.040 KM je za preduzeće tzv. "izlazni porez". Ukupan iznos PDV-a koji ide državi (u ovom slučaju) jeste 2.040 KM. Razlika između izlaznog i ulaznog poreza od 340 KM je porezna obaveza preduzeća prema državi, ostatak je obaveza njegovog dobavljača, ali će im to sve biti nadoknađeno (tj. nije im trošak poslovanja) jer je konačno opterećenje na krajnjem potrošaču koji će to platiti kroz cijenu.

KritikeUredi

Osnovna kritika je vezana za činjenicu da stvarni teret oporezivanja snose krajnji potrošači. Naročito su time pogođeni siromašniji slojevi društva. Iz tog razloga su u mnogim državama uvedene umanjene stope poreza na dodatu vrijednost, negdje čak i nulta stopa. Tim, nižim stopama su uglavnom obuhvaćene osnovne namirnice, lijekovi, knjige, ortopedska pomagala i slično.

PDV u Bosni i HercegoviniUredi

U Bosni i Hercegovini, porez na dodatu vrijednost (PDV) se počeo primjenjivati 1. januara 2006. godine i to sa samo jednom jedinstvenom stopom od 17%.[1]

Porezni obveznici su sva zakonom definisana lica koja vrše poslovnu djelatnost na teritoriji Bosne i Hercegovine. Zakon o porezu na dodatu vrijednost kao uslove ističe da su to sva pravna i fizička lica koja imaju godišnji promet od preko 50.000 KM, te poljoprivredna domaćinstva čiji katastarski prihod od poljoprivrednog zemljišta i šumarstva svih članova domaćinstva prelazi 15.000 KM. Ostala lica nisu zakonski obveznici, ali se mogu dobrovoljno prijaviti što bi im u nekim slučajevima moglo donijeti određene koristi. Međutim, na njima je samim da sagledaju svoj položaj i procijene da li bi im to bilo povoljno ili ne.

PDV u Evropskoj UnijiUredi

Porezni sistem Evropske Unije je označen serijom direktiva od kojih je za PDV najznačajnija Šesta direktiva. Iako postoje osnovne smjernice, neke države su uspjele stvoriti različite stope za određene regije i teritorije. Naprimjer, Kanarska Ostrva, Ceuta i Melilla (Španija), Gibraltar (Velika Britanija), Åland (Finska) su svi izvan EU sistema poreza na dodatu vrijednost. Azorska Ostrva i Madeira (Portugal), pak, imaju nešto nižu stopu nego je to u kontinentalnom dijelu Portugala.

Različite stope postoje i unutar nekih drugih država Evropske Unije. Uobičajena stopa je 15%, ali ponegdje postoje i snižene do 5%, ali i povišene gdje je maksimum 25%. Konačno, iako nije predviđeno Šestom direktivom, neke države za izvjesna dobra i usluge imaju "nultu stopu". Važna napomena je da to nije isto što i oslobađanje od poreza na dodatu vrijednost.

Šesta direktiva zahtijeva da određena dobra budu oslobođena od PDV-a. Naprimjer, poštanske usluge, medicinska njega, osiguranje i bankarske usluge i drugo). Također, za određene vrste usluga važe specifična pravila o mjestu oporezivanja i, kao i kod nas, neophodno je sagledati propise kako bi se znao njihov status.

PDV u Sjedinjenim Američkim DržavamaUredi

U Sjedinjenim Američkim Državama, porez na dodatu vrijednost je prisutan samo u državi Michigan gdje postoji tzv. Single Business Tax. Usvojen je 1975. godine.

PDV u svijetuUredi

Zemlje EUUredi

Stanje: 30. decembar 2014.

Država Stopa
Standardna Umanjena
  Austrija 20% 10%
  Belgija 21% 12%, 6% i 0%
  Bugarska 20% 0% i 9%
  Češka 21% 15%
  Danska 25% 0%
  Estonija 20% 9%
  Finska 24% 14% i 10%
  Francuska 20% 5,5%, 2,1% i 7%
  Grčka 23% 13% i 6,5% (na ostrvima posebne stope)
  Holandija 21% 6% i 0%
  Hrvatska 25% 13% i 5%[2]
  Irska 23% 13,5%; 9%; 4,8% i 0%
  Italija 22% 10% i 4%
  Kipar 19% 5% (8% za taksi i autobuski prevoz)
  Latvija 21% 12% i 0%
  Litvanija 21% 9% i 5%
  Luksemburg 15% 12%, 9%, 6% i 3%
  Mađarska 27% 18% i 5%
  Malta 18% 5% i 0%
  Njemačka 19% 7% i 0%
  Poljska 23% 8%, 5% i 0%
  Portugal 23% 13% i 6% (na Madeiri i Azorima posebne stope)
  Rumunija 24% 9% i 5 %
  Slovačka 20% 10%
  Slovenija 22% 9,5%
  Španija 21% 10% i 4% (na Kanarskim ostrvima posebne stope)
  Švedska 25% 12%, 6% i 0%
  Ujedinjeno Kraljevstvo 20% 5% i 0% (na Kanalskim ostrvima 0%)

Druge zemljeUredi

Država Stopa Lokalni naziv
Standardna Umanjena
  Albanija 20% 10% TVSH = Tatimi mbi Vleren e Shtuar
  Argentina 21% 10,5% i 0% IVA = Impuesto al Valor Agregado
  Australija 10% 0% GST = Goods and Services Tax
  Bosna i Hercegovina 17%[1] nema PDV = porez na dodatu vrijednost
  Bolivija 13% nema
  Crna Gora 21% 7% i 0%[3] PDV = porez na dodatu vrijednost
  Čile 19% nema IVA = Impuesto al Valor Agregado
  Dominikanska Republika 16% 12% i 0%
  Ekvador 12% nema IVA = Impuesto al Valor Agregado
  El Salvador 13% nema IVA = Impuesto al Valor Agregado
  Filipini 12% nema
  Island 25,5% 7% VASK = Virðisaukaskattur
  Indija 12,5% 4%, 1% i 0%
  Izrael 18% 0% Ma'am = מס ערך מוסף
Jersey (UK) 3% nema GST = Goods and Services Tax
  Japan 8% nema 消費税
  Južnoafrička Republika 14% 0%
  Kanada 5% 4,5% GST = Goods and Services Tax, Taxe sur les produits et services
  Kazahstan 13% nema Қосымша салық құны
  Kolumbija 16% nema IVA = Impuesto sobre el Valor Agregado
  Kosovo 16% nema TVSH = Tatimi mbi Vleren e Shtuar
  Liban 10% nema
  Makedonija 18% 5% i 0% ДДВ = Данок на додадена вредност
  Malezija 10% nema
  Meksiko 16% 0% IVA = Impuesto al Valor Agregado
  Moldavija 20% 8%, 5% i 0% TVA = Taxa pe Valoarea Adăugată
  Novi Zeland 15% nema GST = Goods and Services Tax
  Norveška 25% 15%, 8% i 0% MVA = Merverdiavgift (neformalno moms)
  Paragvaj 10% 5% IVA = Impuesto al Valor Agregado
  Peru 16+2% nema IGV = Impuesto General a la Ventas
  Rusija 18% 10% i 0% НДС = Налог на добавленную стоимость
  Srbija 20% 10% i 0% ПДВ = Порез на додату вредност
  Singapur 7% nema GST = Goods and Services Tax
  Šri Lanka 12% nema
  Švicarska 7,6% 3,6% i 2,4%
  Tajland 7% nema ภาษีมูลค่าเพิ่ม
  Turska 18% 8% i 1% KDV= Katma deger vergisi
  Ukrajina 20% 0% ПДВ= Податок на додану вартість
  Venecuela 12% 11% IVA = Impuesto al Valor Agregado

ReferenceUredi

Vanjski linkoviUredi