Kurganska hipoteza

Mapa Indoevropskih migracija od oko 4000 do 1000 pne u skladu sa Kurganskim modelom

.

Jamna kultura i prve kurganizirane kulture na evropskom tlu, oko 3200-2300. pne.

Kurganska hipoteza (poznata i kao Kurganska teorija, Kurganski model, Stepska teorija) je jedan od najraširenijih prijedloga za identifikaciju Praindoevropske domovine iz koje su se raširili indoevropski jezici u Evropu i dijelove Azije.[1] To predpostavlja da su narodi Kurganskih kultura u Pontskim stepama sjeverno od Crnog mora bili prvi govornici Praindoevropskog jezika.[2] Naziv je izveden iz ruske riječi kurgan (курга́н), za tumulus ili grobnu humku.

OsobineUredi

Marija Gimbutas je, koristeći sintezu arheologije i lingvistike, teoriju prvi put formulisala 1950. god. uvodeći i termin Kurganske kulture za grupu kultura na prostoru stepa, uključujući i Jamna kulturu i njene predhodnice:

Navedene kulture prošle su razvojni put od mezolita (lovci - sakupljači), neolita (stočarstvo), do eneolita (upotreba bakra), da bi stvorile kulturu podijeljenu u četiri sfere:[3]

  • Društvena - osnovu je činio patrijarhalni rod, koji je u potrazi za novim ispašama i prostorima postao čvrsta i borbena organizacija. Njihovi kultovi i obredi, odnosno religijski sistem u cjelini, bio je drukčiji od onog koji su razvili neolićani. Važnu je ulogu igrao kult predaka i u vezi sa njim, kult mrtvih. Sahrane su obavljane u kurganima, veoma često sa nasutim materijalom iznad (tumuli) odnosno u jamnim grobovima gdje su tijelima bila savijana koljena i oblagana ili bojena crvenim okerom, ponekad i sa više grobova u pojedinim kurganima, često dodatno iskopani. Značajno je da su se u grobovima nalazile i ritualne žrtve (goveda, svinje, ovce, koze i konji). Unutar roda je došlo i do izdvajanja obrtničkog sloja društva, posebno metalurga.[4]
  • Tehnološka - metalurška produkcija i proizvodnja metalnog oruđa i oružja (sjekira i bodež),
  • Ekonomska - nomadsko stočarstvo (goveče, ovca, koza), domestikacija konja i njegova upotreba kao tegleće i jahaće životinje, upotreba kola sa točkovima. Poznavali su i zemljoradnju ali manjem obimu. Neke su zajednice koristile i ralo sa zapregom (goveče)
  • Materijalna - korištenje dekorativnih prstenova od plemenitih metala zajedno s koštanim diskovima i koštanim kopčama te učestala upotreba vrpčastog ukrasa na keramici.[5]

ŠirenjeUredi

Početkom 3. milenijuma kultura se proširila cijelim stepskim prostorom i istočnom Evropom, stvarajući nove kurganizirane kulture. Proces se odvijao u tri talasa ekspanzije:

Krećući se u raznim pravcima, doneseći svoju kulturu i jezik[8] stanovništvo kurganskih kultura razaralo je postepeno same osnove neolitskih zajednica. Ponekad je to bilo mješanje i asimilacija a najčešće uništavanje čitavih populacija. Američki antropolog David W. Anthony, u prilog kurganskoj teoriji, smatra da su stepski narodi u susretima sa drugim populacijama imali izrazitu prednost jer su:

  • imali jaku rodovsku organizaciju, ratnički nastrojenu,
  • koristili su konja kao jahaću i tegleću životinju
  • upotrebljavali su točak na dvokolicama i kolima na četiri točka

LiteraturaUredi

  • J.P. Mallory, Indoevropeizacija atlantske evropr, Oxford, 2013, s.17–40

ReferenceUredi

  1. ^ Diplomski rad Mentor: doc. dr. sc. Boško Marijan Teorije o doseljenju Indoeuropljana -Sveučilište u Osijeku Filozofski fakultet
  2. ^ Mentorica: Jasna Šimić - Seobe Indoeuropljana: Korijeni modernih jezika, Sveučilište u Osijeku Filozofski fakultet
  3. ^ James P. Mallory - INDOEUROPLJANI - zagonetka njihova podrijetla
  4. ^ "Borivoj Čović: OD BUTMIRA DO ILIRA - Kultovi sa Mediterana". Kulturno naslijeđe, Sarajevo, 1976. Pristupljeno 9. 2. 2016.
  5. ^ Ramona Felinger - INDOEUROPEIZACIJA U ARHEOLOŠKOM I LINGVISTIČKOM KONTEKSTU, SVEUČILIŠTE U ZAGREBU, FILOZOFSKI FAKULTET, Odsjek za arheologiju, Zagreb, 2018
  6. ^ David W. Anthony - Kako su bronzanodobni jahači oblikovali današnji svijet
  7. ^ David W. Anthony - Konj, točak i jezik
  8. ^ Wolfgang Haak i grupa autora - Masovne migracije iz stepe bile su izvor Indoevropskih jezika u Evropi

Vanjske vezeUredi