Otvori glavni meni
Ilirska plemena (prije rimskih osvajanja)
Ubistvo rimskog izaslanika bio je neposredni povod za rat
Jadranska obala nakon Prvog ilirskog rata

Ilirski ratovi su trajali od 229. p. n. e. do 168. p. n. e. Rim. Vodili su ih Ilirsko (Ardijejsko) kraljevstvo i Rimska republika. Počeli su spriječavanjem piratskih napade na grčke i rimske trgovačke brodove po Jadranskom moru, a završili su se padom Ilirskog kraljevstva i priključenjem rimskoj državi.

Prvi ilirski ratUredi

Opadanje moći Epirskog kraljevstva poslije smrti Aleksandra, epirskog kralja, Pirovog sina, dalo je priliku Agron (kralj)Agronu da izgradi zavidnu moć od epirske obale do dalmatinskih ostrva (posebno Vis), gdje su se nalazila grčka naselja. Središte Ardijejskog kraljevstva bilo je u današnjem Risnu (Rizzon), Boka Kotorska.[1]

Prvi ilirski rat je trajao od 229. p. n. e. do 228. p. n. e. tokom kog se sukobila kraljica Teuta (regentkinja pastorka Pineusa) protiv rimskog konzula Lucija Postumija. Spor je izbio uskoro nakon Agronove smrti (231/230. g. pr. n. e.), a povod mu je bilo gusarenje Ilira po Jonskom i Jadranskom moru, te pljačkanje italskih i savezničkih grčkih naseobina.

Rimljani su poslali izaslanstvo kraljici Teuti u pokušaju da diplomatskim putem riješe sporove. Teuta je ubila jednog izaslanika i došlo je do rata. Bilo je to prvo pojavljivanje rimskih legija na istočnim obalama Jonskog i Jadranskog mora. Rimske snage, pod vodstvom Demetrija Hvarskog (jadranski Grk, upravitelj ilirskog garnizona, koji je predhodno predao Rimljanima), sastojale su se od 200 lađa, 20 000 pješaka i 200 konjanika. Vis (Issa) i Drač (Epidamnos) bili su osvojeni, ilirska naselja na obali su razrušena i Iliri su prekinuli rat. Slijedeće, 228 godine Teuta je kapitulirala i zamijenio ju je Scerdilaidas. Ilirsko kraljevstvo nije postalo rimska zemlja, ali je ušla u rimsku interesnu sferu kao dominion. Nakon uspješnog rata, Rimljani su postavili Dimitrija sa Farosa kao moćnika u Iliriji, kako bi bio protivteža moći kraljice Teute. Ilirska država nije odmah postala rimska tributarna zemlja, ali je ušla u rimsku interesnu sferu.[2] Iliri su se obavezali da neće uznemiravati rimske i savezničke brodove.[3]

Drugi ilirski ratUredi

Demetrije Hvarski je u godinama svoga regenstva postupno jačao svoju poziciju, sve više vodeći samostalnu politiku u odnosu na Rim, često i protiv rimskih interesa. On se udružio sa makedonskim kraljem Antigonom III. Dosonom i učestvovao je u bici kod Selasije 222. god. p. n. e. protiv Sparte. Nakon toga, sve više je težio širenju Ilirske države, pokušavajući iskoristiti poteškoće Rima tokom sukoba sa Kartaginom. Zajedno sa Skerdilaidom (bratom Agronovim) 220. god. p. n. e. je isplovio sa 90 ilirskih brodova zvanih lembi, u ekspediciju koja je imala i gusarski karakter i koja je napadala i Peloponez i egejski bazen. Time je prekršan ugovor o gusarenju.

Drugi ilirski rat je trajao od 219. p. n. e. do 218. p. n. e.. Rimska armija pod zapovjedništvom konzula Lucija Emilija Paula 219. god. porazila je ilirske snage i osvojila, Faros (danas Stari Grad) i cijeli otok Hvar. Demitrije se morao skloniti u Makedoniju kod svog zaštitnika Filipa V. Makedonskog. Novi regent je postao Skerdilaidas, a nakon smrti Pineusa, postao je novi kralj. [4]

Treći ilirski ratUredi

Kada je makedonski vladar Perzej 168. godine započeo sukob i treći makedonski rat protiv Rimljana, pridružili su se i Iliri pod vodstvom Gencija, dobivši obećanje o velikoj svoti novca.

Gencije je zatvorio rimske poslanike, čime je prekršio savez sa Rimom i ušao u rat. Persej radi svoje škrtosti nije ilirskom kralju poslao obećane svote. Rimski pretor Lucije Anicije Galo je poveo vojsku od 30 000 ljudi na Gencija i rat završio za 30-tak dana 168. god. p. n. e, negdje kod Skadra, i u bitki oko Meteona (Medun kod Podgorice). Kada je Gencije vidio da uzalud čeka na pomoć vojske kojom je zapovijedao njegov brat Karavantije, predao se Rimljanima u Skadru. Nakon što je sproveden u trijumfu, interniran je u prvo u grad Spoletium, a onda u Iguvium/Gubbium u Umbriji gdje je i umro.[5]

PosljediceUredi

Ilirija je najzad osvojena 168. p. n. e, i nakon 40 godina borbi, postala rimska provincija. Bila je to prva teritorija koju se Rimljani preoteli od Ilira i sa te obale nastaviće se daljnja rimska osvajanja cijelog Balkana. Podijeljena je, po Anicijevoj formuli, na tri oblasti:

  • Područje Labeata oko Skadarskog jezera
  • Područje Boke Kotorske
  • Crnogorsko primorje[3]

Nakon pobjede nad Gencijem, Lucije Anicije Galo je u Skadru sazvao 167. god. p. n. e. veliki sabor domorodačkih poglavara i predstavnika. Odlukom rimskog senata svi su oni ostali slobodni i immunes (oslobođeni poreza). Isti status su dobili i Daorsi, zato što su tokom borbe prešli na rimski stranu. U odluci o miru ne spominju se Ardijejci, pleme za koje mnogi vežu nastanak i istoriju ilirskog kraljevstva.

Ipak, trebalo je još tačno 177 godina da se ilirska plemena sa Balkanskog poluostrva u potpunosti potčine.

Također pogledajteUredi

LiteraturaUredi

ReferenceUredi