Otvori glavni meni
Genetički kod:
lijevo - prvo slovo,
gore - drugo slovo i
desno - treće slovo genetičke informacije.
Genetički kod

Genetički kod (fr. code – šifra, ključ, skup ugovorenih znakova tajne poruke) zapisan je specifičnim znacima, njegova elementarna jedinica (“slovo”) je jedna od četiri azotne baze iz sastava DNK (adenin, guanin, citozin i timin) ili RNK (adenin, guanin, citozin i uracil).[1]

Očito je da položaj jedne aminokiseline u peptidnom lancu ne može biti određen samo jednim znakom ovoga koda, jer u sastav prirodnih poteina ne ulaze samo četiri, nego ukupno 20 različitih aminokiselina. To dokazuje pretpostavku da njihov raspored u polimernom lancu mora biti određen skupinama baza. Kombiniranjem po dvije (od 4 moguće) azotne baze dobije se svega 16 (42=16) takvih skupina, što očito još uvijek nije dovoljno za kodiranje ukupnog broja različitih aminokiselina. Prema tome, najmanji broj baza koje međusobnim kombiniranjem mogu zadovoljiti taj kriterij je tri. Tročlani slijed (triplet) slova genetičkog koda predstavlja jednu “riječ” genetičke poruke, kojom se daje nalog za ugradnju određene aminokiseline u proteinsku molekulu (rečenicu). Prema tome, 20 različitih aminokiselina, koliko ih je ukupno u “živom svijetu”, kodiraju 64 moguća tripleta (od 4 postojeće baze: 43 = 64). Imajući u vidu “višak” od 44 ovakve kombinacije dešava se da više tripleta kodira istu aminokiselinu. Međutim, svaku aminokiselinu kodiraju samo strogo određeni – specifični tripleti.[2][3][4]

5' → 3' direction.

nepolarni polarni osnovni kisela (stop kodon)
Standardni genetski kod
1.
baza
2. baza 3.
baza
T C A G
T TTT (Phe/F) Fenilalanin TCT (Ser/S) Serin TAT (Tyr/Y) Tirozin TGT (Cys/C) Cistein T
TTC TCC TAC TGC C
TTA (Leu/L) Leucin TCA TAA Stop (Oker) TGA Stop (Opal) A
TTG TCG TAG Stop (Amber) TGG (Trp/W) Triptofan     G
C CTT CCT (Pro/P) Prolin CAT (His/H) Histidin CGT (Arg/R) Arginin T
CTC CCC CAC CGC C
CTA CCA CAA (Gln/Q) Glutamin CGA A
CTG CCG CAG CGG G
A ATT (Ile/I) Izoleucin ACT (Thr/T) Treonin         AAT (Asn/N) Asparagin AGT (Ser/S) Serin T
ATC ACC AAC AGC C
ATA ACA AAA (Lys/K) Lizin AGA (Arg/R) Arginin A
ATG[A] (Met/M) Metionin ACG AAG AGG G
G GTT (Val/V) Valin GCT (Ala/A) Alanin GAT (Asp/D) Asparginska kiselina GGT (Gly/G) Glicin T
GTC GCC GAC GGC C
GTA GCA GAA (Glu/E) Glutaminska kiselina GGA A
GTG GCG GAG GGG G
A Kodon ATG služi dvojako, kao kód za metionin i služi kao inicijalno mjesto: prvi ATG u mRNA kodirajućem području (regionu) gdje počinje njegov prelaz u protein.[5]Ostali početni kodoni koji su navedeni u GenBank rijetki su u eukariotima i općenito su kodovi Met / fMet.[6]
B Ova tabela se nalazi na dva mjesta, i u DNA Kodon tabeli i u genetičkom kodu (i možda na još nekoliko mjesta). Zbog toga je povlačim izvana tako da može biti zajednička. Po prirodi, to je DNA kod (koristeći slovo T za Thymine); koristite parametar šablona "T=U" da bi se napravio RNA kôd (koristeći U za Uracil). Također pogledati Šablon:Inverse codon table. Historijska osnova za označavanje zaustavljanja kôda amberom, okerom i opalom opisana je u autobiografiji Sydneya Brennera[7] i u historijskom članku Boba Edgara.[8]


Inverzna tabela (kompresovani korištenjem IUPAC notacije)
Amino kiselina Kodoni Kompresovani Amino kiselina Kodoni Kompresovani
Ala/A GCT, GCC, GCA, GCG GCN Leu/L TTA, TTG, CTT, CTC, CTA, CTG YTR, CTN
Arg/R CGT, CGC, CGA, CGG, AGA, AGG CGN, MGR Lys/K AAA, AAG AAR
Asn/N AAT, AAC AAY Met/M ATG
Asp/D GAT, GAC GAY Phe/F TTT, TTC TTY
Cys/C TGT, TGC TGY Pro/P CCT, CCC, CCA, CCG CCN
Gln/Q CAA, CAG CAR Ser/S TCT, TCC, TCA, TCG, AGT, AGC TCN, AGY
Glu/E GAA, GAG GAR Thr/T ACT, ACC, ACA, ACG ACN
Gly/G GGT, GGC, GGA, GGG GGN Trp/W TGG
His/H CAT, CAC CAY Tyr/Y TAT, TAC TAY
Ile/I ATT, ATC, ATA ATH Val/V GTT, GTC, GTA, GTG GTN
START ATG STOP TAA, TGA, TAG TAR, TRA

Genetička informacija, sadržana u DNK, se na mjesto sinteze bjelančevina upućuje preko svog primarnog produkta – informacione RNK (iRNK), koja se (prema toj specifičnoj ulozi) označava i kao “glasnik” (glasnička, kurir - cRNK),a najčešće informacijska RNK (iRNK). Triplet na informacionoj RNK je kodon koji predstavlja šifru za jednu aminokiselinu, dok niz kodona šifrira polipeptidni lanac. Prenošenje genetičke informacije i njena realizacija odvijaju se u dvije veoma složene etape.

U prvoj od njih, informacija o građi određene funkcionalne jedinice DNK (gena) prenosi se na informacionu RNK. Pošto je tu riječ o svojevrsnom prepisivanju genetičke poruke, ova etapa se označava kao transkripcija (lat. transcribere – prepisati).

U drugoj etapi, prepisana šifra (u redoslijedu nukleotida iRNK), nakon specifične obrade, se prevodi u redoslijed aminokiselina u molekuli bjelančevine. Ulogu prevodioca značenja kodona ima transportna RNK, koja dijelom molekule označenim kao antikodon, u procesu translacije, na osnovu komplementarnosti baza prepoznaje određeni kodon u iRNK molekuli dok istovremeno, vežući se drugim krajem za specifičnu, kodonom određenu aminokiselinu omogućava i njen prenos do mjesta sinteze proteina, tj. do ribosoma.

Proces komponiranja proteinskih lanaca na osnovu genetičke informacije sadržane u iRNK naziva se translacija (lat. translatio – prevođenje, prijevod, tumačenje)[9][10][11][12][13][14][15]

Skoro sva živa bića koriste isti genetički kod, odnosno genetičku šifru, koja se naziva Standardni genetički kod, iako su kod nekih organizama, u tom smislu, opisana određena odstupanja.

Također pogledajteUredi

ReferenceUredi

  1. ^ Kornberg A. (1989): For the love of enzymes – The Odyssay of a biochemist. Harvard University Press, Cambridge (Mass.), London, ISBN 0-674-30775-5, ISBN 0-674-30776-3.
  2. ^ Hadžiselimović R., Pojskić N. (2005): Uvod u humanu imunogenetiku. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 9958-9344-3-4.
  3. ^ Kapur Pojskić L., Ed. (2014): Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju, 2. izdanje. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, ISBN 978-9958-9344-8-3.
  4. ^ Kornberg A. (1989): For the love of enzymes – The Odyssay of a biochemist. Harvard University Press, Cambridge (Mass.), London, ISBN 0-674-30775-5, ISBN 0-674-30776-3.
  5. ^ Nakamoto T (March 2009). "Evolution and the universality of the mechanism of initiation of protein synthesis". Gene 432 (1–2): 1–6. PMID 19056476. doi:10.1016/j.gene.2008.11.001. 
  6. ^ Blattner, F. R.; Plunkett g, G.; Bloch, C. A.; Perna, N. T.; Burland, V.; Riley, M.; Collado-Vides, J.; Glasner, J. D.; Rode, C. K.; Mayhew, G. F.; Gregor, J.; Davis, N. W.; Kirkpatrick, H. A.; Goeden, M. A.; Rose, D. J.; Mau, B.; Shao, Y. (1997). "The Complete Genome Sequence of Escherichia coli K-12". Science 277 (5331): 1453–1462. PMID 9278503. doi:10.1126/science.277.5331.1453. 
  7. ^ Brenner S. A Life in Science (2001) Published by Biomed Central Limited ISBN 0-9540278-0-9 see pages 101-104
  8. ^ "The genome of bacteriophage T4: an archeological dig". Genetics 168 (2): 575–82. 2004. PMC 1448817. PMID 15514035.  Nepoznat parametar |vauthors= ignorisan (pomoć) see pages 580-581
  9. ^ Krebs J. E., Goldstein E. S., Kilpatrick S., T. (2014): Lewin's Genes XI. Jones & Bartlett Publishing, Burlington, MA, USA.
  10. ^ Benjamin A. Pierce (2013) Genetics: A Conceptual Approach, Fifth Edition, W.H. Freeman and Company, New York.
  11. ^ Brown T A (2011) Introduction to Genetics: A Molecular Approach, 1st edition, Garland Science - Taylor & Francis, New York.
  12. ^ Leland Hartwell, Lee M. Silver, Leroy Hood, Michael Goldberg, Ann Reynolds, Ruth Veres (2010) Genetics: From Genes to Genomes, 4th edition, McGraw-Hill Science/Engineering/Math, New York, USA.
  13. ^ Allison L. A. (2007) Fundamental Molecular Biology, Blackwell Publishing, Malden, MA, USA. .
  14. ^ Primrose S. B., Twyman R. M. (2006) Principles of Gene Manipulation and Genomics, 7th edition, Blackwell Publishing, Malden, MA, USA.
  15. ^ Robert J. Brooker (2014) Genetics: Analysis and Principles, 5th edition McGraw-Hill Higher Education, New York, USA.

Vanjski linkoviUredi