Al-Farghani

Abu 'l-Abbas Ahmad ibn Muhammad ibn Kathir al-Farghani (arapski: أبو العبّاس أحمد بن محمد بن كثير الفرغاني , na Zapadu također poznat i kao Alfraganus) bio je poznati perzijski astronom koji je radio za Abasidske halife u 9. vijeku. Poznat po tome što je bio jedan od naučnika koji su uspjeli izmjeriti prečnik Zemlje. Njegova djela koja su bila prevedena na latinski imala su veliki uticaj na astronomiju sve do 12. vijeka. Mjesečev krater Alfraganus nazvan je njemu u čast.

Al-Farghani
CairoRodaAlfraganusMonument.jpg
Rođenje 9. vijek
Fargona, Sogdijana, Perzija
Smrt 9. vijek
Polje Astronomija
Uticao na Abu 'Ubayd al-Juzjani
El-Biruni
Al-Kabisi
Poznat po Određivanju prečnika Zemlje

ŽivotUredi

Sudjelovao je u proračunu prečnika Zemlje mjerenjem dužine meridijanskog luka, zajedno s timom naučnika koji su pod patronatom abasidskog halife Al-Mamuna u Bagdadu. Kasnije se preselio u Kairo, gdje je oko 856. sastavio traktat o astrolabu. Tamo je 861. nadgledao i izgradnju velikog Nilometra, građevine za mjerenje vodostaja Nila na ostrvu al Rawda (u Starom Kairu). Neki moderni izvori pripisuju mu arapsko[1][2] a neki perzijsko porijeklo.[3][4]

DjelaUredi

Njegov udžbenik Kitāb fī Jawāmiʿ ʿIlm al-Nujūm (arapski: كتاب في جوامع علم النجوم - Sažetak nauke o zvijezdama) ili Elementi astronomije o nebeskim kretanjima, napisan oko 833. godine, bio je opisni sažetak Ptolemejevog Almagesta koji se koristio do novijih i revidiranih djela ranijih islamskih astronoma.[5] Na latinski je preveden u 12. vijeku i ostao je vrlo popularan u Evropi do vremena Regiomontanusa, njemačkog matematičara i astronoma iz druge polovine 15. vijeka. Znanje Dantea Alighierija o ptolemejskoj astronomiji, što je vidljivo u njegovom poznatom djelu Božanstvenoj komediji kao i drugim djelima poput Gozbe, izgleda vjerovatno da je izvučeno iz njegovog čitanja Al-Farghanija.[6][7] U 17. vijeku holandski orijentalist Jacob Golius objavio je arapski tekst na temelju rukopisa koji je stekao na Bliskom Istoku, s novim latinskim prijevodom i opsežnim bilješkama.

U 15. vijeku Kristofor Kolumbo koristio je procjenu al-Farghanija za obim Zemlje kao osnovu za putovanje u Ameriku. Međutim, Kolumbo je mislio da je arapska milja od 7.091 stopa Al-Farghanijeva rimska milja dužine 4.856 stopa, zbog čega je podcjenio obim Zemlje, vjerujući da može iskoristiti prečicu kako bi došao do tako željene Azije.[8][9]

LiteraturaUredi

  • Richard Lorch (ed.), Al-Farghānī on the Astrolabe. Arapski tekst uređen sa prijevodom i komentaromy, Stuttgart, 2005, ISBN 3-515-08713-3.
  • Sir Patrick Moore, The Data Book of Astronomy,CRC Press,2000,BG 48ref Henry Corbin, The Voyage and the Messenger: Iran and Philosophy, North Atlantic Books, 1998, pg 44
  • Texts, Documents and Artefacts: Islamic Studies in Honour of D.S. Richards. Edited by Chase F. Robinson, Brill Academic Publishers, BG 25.
  • Dallal, Ahmad (2010). Islam, Science, and the Challenge of History. Yale University Press. p. 32. ISBN 978-0-300-15911-0.
  • Mary A. Orr, Dante and the Early Astronomers (London: Gall and Inglis, 1913), 233-34.
  • Scott, John A. (2004). Understanding Dante. Notre Dame: U of Notre Dame P. p. 22. ISBN 978-0-268-04451-0.
  • Sabra, Abdelhamid I. (1971). "Farghānī, Abu'l-ʿAbbās Aḥmad Ibn Muḥammad Ibn Kathīr al-". Dictionary of Scientific Biography. 4. New York: Charles Scribner's Sons. str. 541–545. ISBN 0-684-10114-9. http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830901384.html.
  • Jacobus Golius (ed.), كتاب محمد بن كثير الفرغاني في الحركات السماوية وجوامع علم النجوم، بتفسير الشيخ الفاضل يعقوب غوليوس / Muhammedis Fil. Ketiri Ferganensis, qui vulgo Alfraganus dicitur, Elementa astronomica, Arabicè & Latinè. Cum notis ad res exoticas sive Orientales, quae in iis occurrunt, Amsterdam 1669; Reprint Frankfurt 1986 and 1997.
  • El-Fergânî, The Elements of Astronomy, analiza teksta, prijevod na turski, itičko izdanje i faksimil, autor Yavuz Unat, urednici Şinasi Tekin & Gönül Alpay Tekin, Harvard University 1998.

ReferenceUredi

  1. ^ Science, The Cambridge History of Islam, Vol. 2, ed. P. M. Holt, Ann K. S. Lambton, Bernard Lewis, (Cambridge University Press, 1978), 760.
  2. ^ "Al-Farghani." The Columbia Encyclopedia, 6th ed.. . Encyclopedia.com. 6 Dec. 2018 <https://www.encyclopedia.com>.
  3. ^ Sir Patrick Moore, The Data Book of Astronomy,CRC Press,2000,BG 48ref Henry Corbin, The Voyage and the Messenger: Iran and Philosophy, North Atlantic Books, 1998, pg 44
  4. ^ Texts, Documents and Artefacts: Islamic Studies in Honour of D.S. Richards. Edited by Chase F. Robinson, Brill Academic Publishers, BG 25.
  5. ^ Dallal, Ahmad (2010). Islam, Science, and the Challenge of History. Yale University Press. str. 32. ISBN 9780300159110.
  6. ^ Mary A. Orr, Dante and the Early Astronomers (London: Gall and Inglis, 1913), 233-34.
  7. ^ Scott, John A. (2004). Understanding Dante. Notre Dame: U of Notre Dame P. str. 22. ISBN 978-0-268-04451-0.
  8. ^ Douglas McCormick (2012), Columbus’s Geographical Miscalculations, IEEE
  9. ^ S. Frederick Starr (2013), So, Who Did Discover America?, History Today, Volume 63, Issue 12

Vanjski linkoviUredi