Otvori glavni meni

Monokalcij-fosfat je neorganski spoj sa hemijskom formulom Ca (H 2PO4)2 ( "ACMP" ili "CMP-A" za bezvodni monokalcij-fosfat). Često se nalazi kao monohidrat (""MCP "ili" MCP-M"), Ca(H2PO4)2·H2O (CAS: 10031-30-8). Obje soli su bezbojne čvrste materije, koje se uglavnom koriste kao superfosfatna gnojiva i popularni agens previranja („maja“).[1]

Kalcij-monofosfat
Calcium dihydrogen phosphate.png
Monocalcium phosphate spoon.JPG
Općenito
Hemijski spoj Kalcij-monofosfat
Druga imena Kiseli kalcij-fosfat
Kalcijev kiseli fosfat
Kalcij-diortofosfat
Kaslcij-bifosfat
Kalcij-superfodfat
Monobazni kalcij-fosfat
Monokalcij-ortofosfat
Kalcijeva so fosforne kiseline (2:1)
IUPAC ime: Kalcijev dihidrogen fosfat
Molekularna formula CaH4P2O8
CAS registarski broj 7758-23-8
SMILES OP(=O)(O)[O-].OP(=O)(O)[O-].[Ca+2]
InChI 1/Ca.2H3O4P/c;2*1-5(2,3)4/h;2*(H3,1,2,3,4)/q+2;;/p-2
Kratki opis Bijeli prah
Osobine1
Molarna masa 234,05 g/mol
Agregatno stanje Čvrsto
Gustoća 2,220 g/cm3
Tačka topljenja 109
Tačka ključanja 203 (razlaže se)
Rastvorljivost 2 g/100 mL: u rastvorljiv u HCl, dušičnoj kiselini, sirčetnoj kiselini
Rizičnost
NFPA 704
NFPA 704.svg
0
1
0
 
1 Gdje god je moguće korištene su SI jedinice. Ako nije drugačije naznačeno, dati podaci vrijede pri standardnim uslovima.

DobijanjeUredi

Materijal relativno visoke čistoće, prema potrebi za pečenje, proizvodi se tretiranjem kalcij-hidroksida fosfornom kiselinom:

Ca(OH)2 + 2 H3PO4 → Ca(H2PO4)2 + 2 H2O.

Uzorci Ca(H2PO4)2 teže ka pretvaranju u dikalcij-fosfat:

Ca(H2PO4)2 → Ca(HPO4) + H3PO4

PrimjenaUredi

ĐubrivaUredi

Superfosfatna đubriva su proizvode reakcijom "fosfatnog kamena" i kiselina. Koristeći fosfornu kiselinu, fluorapatit se pretvara u Ca(H2PO4)2:

Ca5(PO4)3F + 7 H3PO4 → 5 Ca(H 2PO4)2 + HF

Ova čvrsta tvar se naziva trostruki superfosfat. Za proizvodnju đubriva, godišnje ga se proizvede nekoliko miliona tona. Rezidualni HF obično reagira sa silikatnim mineralima izmješanim sa fosfatnom rudom za proizvodnju hidrofluorosilicijeve kiseline (H2SiF6). Većina sumporne kiseline se pretvara u aluminij-fluorid i kriolit za preradu aluminija. [1] Ovi materijali su od ključnog značaja za konverziju aluminijske rude u aluminijski metal.

Kada se koristi sumporna kiselina, proizvod sadrži fosfogips (CaSO4·2H2O) i zove se jedan superfosfat.[2]

Agens previranjaUredi

Kalcij-dihidrogen fosfat se koristi u prehrambenoj industriji kao agens previranja , odnosno, za postizanje rasta peciva. Zato što je kiseo, u kombinaciji sa alkalnim sastojcima, najčešće sode bikarbone ili kalij-bikarbonat, podstiče proizvodnju ugljen-dioksida i soli. Pritisak plina ugljen dioksida prema vani, izaziva efekat narastanja tijesta. U kombinaciji sa gotovim praškom za pecivo, sastojci kiselina i baza su uključeni u pravim proporcijama tako da se međusobno neutraliziraju i neznačajno utiču na ukupni pH proizvoda. AMCP i MCP brzo reagiraju, oslobađajući najviše ugljen-dioksida već za nekoliko minuta miješanja. Ovaj spoj se popularno koristi u mješavinama za palačinke. Dvosmjernog prašci, MCP je često u kombinaciji sa slabim kiselinama natrij-kiseli pirofosfat (SAPP).[3]

Također pogledajteUredi

ReferenceUredi

  1. ^ a b Klaus Schrödter, Gerhard Bettermann, Thomas Staffel, Friedrich Wahl, Thomas Klein, Thomas Hofmann "Phosphoric Acid and Phosphates" in Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry 2008, Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a19_465.pub3
  2. ^ Gunnar Kongshaug et al. "Phosphate Fertilizers" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2002, Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a19_421.pub2
  3. ^ John Brodie, John Godber "Bakery Processes, Chemical Leavening Agents" in Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology 2001, John Wiley & Sons. doi:10.1002/0471238961.0308051303082114.a01.pub2

Dopunska literaturaUredi

  • Havlin, J.L., J.D. Beaton, S.L. Tisdale, and W.L. Nelson. 2005. Soil Fertility and Fertilizers. 7th edn. Pearson Prentice Hall, N.J., ISBN 0130278246

Vanjski linkoviUredi