Wikipedia:Igralište



Nekropola Velika i Mala Crljivica
Svjetska baština
Stećci, croatian medieval tombstones.JPG
LokacijaTrilj-Imotski, Hrvatska
DioStećci - srednjovjekovni nadgrobni spomenici
Sadrži1
Kriterijiii, vi
Referenca1504
Uvrštenje2016. (40. sjednica)
Ugroženostno

Nekropola Velika i Mala Crljivica nalazi se u na području Imotskog, Hrvatska. Nekropola je na listi 28 srednjovjekovnih nekropola stećaka koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom UNESCO-a. Na listi je 20 nekropola u Bosni i Hercegovini, po 3 u Srbiji i Crnoj Gori, i 2 u Hrvatskoj.[1][2]

Ovi monolitni kameni nadgrobni spomenici (stećci) nastali su u periodu od druge polovine 12. do 16. vijeka, iako su se najintenzivnije izrađivali tokom 14. i 15. stoljeća.[3] Stećci su izuzetno svjedočanstvo o duhovnim, umjetničkim i historijskim aspektima srednjovjekovnih kultura jugoistočne Evrope, područja u kojem su se tradicije i uticaji evropskog zapada, istoka i juga ispreplitali sa ranijim tradicijama. Ističu se po svojoj međukonfesionalnosti, a ispod njih su sahranjivani pripadnici sve tri srednjovjekovne kršćanske zajednice, uključujući pravoslavnu, katoličku i Crkvu bosansku.

HistorijaUredi

Lokalitet se gotovo kontinuirano razvijao od prahistorije. Riječ je o kompleksnom arheološkom lokalitetu sa nekoliko razvojnih faza. Prvu fazu predstavljaju tri bronzanodobna tumula – humke. Njihov nastanak vezuje se za obližnje ilirsko naselje Čelanova gradina i druga utvrđenja i tumule na tom području.

Drugu fazu obilježila je rimska cesta Salona-Tilurij-Nove-Narona koja se na tom mjestu djelomično preklapala sa sadašnjom trasom, a prema nalazima arheoloških istraživanja, dijelom sjeverno od nje. U prvim decenijama 1. stoljeća Rimljani su izgradili put na području koje je povezivalo Salonu (glavni grad rimske provincije Dalmacije) i Naronu (u delti Neretve). Cesta je bila veoma važna dionica magistralnog puta koji je prolazio kroz istočnojadransko zaleđe i povezivao Akvileju (u sjevernoj Italiji) i Dirahij (Drač u današnjoj Albaniji).

Istraživanja i opisUredi

Na lokalitetu su od 2013. do 2016. godine provedena konzervatorsko-restauratorska istraživanja i probni radovi. Zahvati su izvedeni s ciljem procjene stanja opšte očuvanosti stećaka i cijeloga lokaliteta, odabira najpogodnijih restauratorskih materijala i metoda te stvaranja plana sistematske i dugoročne zaštite stećaka. Zbog specifičnosti lokaliteta i problematike propadanja, u projekt su uključeni raznovrsni stručnjaci. Istraživanja su uporedno obavljana na terenu (in situ) i u laboratoriji, a rezultati su višeznačni. Dobivena su saznanja o provenijenciji stećaka, smjernice o mogućnostima zaštite lokaliteta, ali i nove informacije o svrsishodnosti konvencionalnih metoda i materijala za restauraciju kamena, nakon štetnog djelovanja širokog spektra mikroorganizama (lišajeva, bakterija, cijanobakterija i gljivica).[4]

Crljivica je najveća i najznačajnija skupina stećaka u Hrvatskoj. Ovo staro groblje obiluje dobro sačuvanim stećcima iz 14. i 15. stoljeća. Od ukupno oko 90 spomenika pronađeno je 16 sljemenaka, 56 sanduka i 15 u obliku ploča. Svi su oni uglavnom ukrašeni običnom ornamentikom koja se može pronaći na stećcima u okolini, to su uglavnom križevi svih vrsta, antropomorfni ljiljani, prizori lova, kola, dvoboja, različitih biljnih motiva, polumjeseca, zvijezda i sl. Na dva su dijelom sačuvani natpisi na bosančici koji spominju imena Jerko i Vladna Kustražić (jedan od njih je danas u Hrvatskom arheološkom muzeju u Splitu).[5]

Južno od Velike Crljivice se nalazi sedam velikih kraških bunara koji datiraju iz srednjeg vijeka.

ReferenceUredi

  1. ^ "Stećci srednjovjekovni nadgrobni spomenici - 1504". UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org. Pristupljeno 9. 2. 2021. CS1 održavanje: nepreporučeni parametar (link)engleski: '
  2. ^ Državna komisija
  3. ^ "Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST". Sarajevo: Veselin Masleša, 1971. Pristupljeno 9. 2. 2017. CS1 održavanje: nepreporučeni parametar (link)
  4. ^ Vinka Marinković - Konzervatorsko-restauratorska istraživanja na stećcima s lokaliteta Crljivica pokraj Ciste Velike - Hrvatski restauratorski zavod Restauratorski odjel Split
  5. ^ UNESCO - Velika and Mala Crljivica, Cista Velika - www.stecciwh.org

[[Kategorija:Svjetska baština u Hrvatskoj] [[Kategorija:Imotski]