Wikipedia:Igralište

Rimski vojni logor u Makljenovcu - kastrum i civilno naselje – kanabe, bili su podignuti u polju, na strateški bitnoj komunikaciji, neposredno iznad ušća Usore u Bosnu, na lokalitetu zvanom Gradina, u Makljenovcu, oko 4 kilometra južno od Doboja, istočno od nekadašnje željezničke pruge Doboj-Teslić. Nadmorska visina lokaliteta iznosi 144 m, geografska širina 44°42' 39″, geografska dužina 18°04 22″.

Nacionalni spomenik

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 2. do 4. septembra 2013. godine u Sarajevu, donijela je odluku da se Arheološki lokalitet – Rimski logor i civilno naselje u Makljenovcu proglasi za nacionalni spomenik BiH.[1] Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, (predsjedavajući) i Ljiljana Ševo. Nacionalni spomenik sačinjavaju ostaci rimskog naselja, nekropola sa stećcima i pokretno naslijeđe koje se nalazi u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu.

Istorija

Kada su Rimljani definitivno pokorili Ilire 9. godine n.e., nakon propasti Batonovog ustanka, u novostvorenoj provinciji Ilirik, koja se veoma brzo transformisala u dvije provincije, Dalmaciju i Panoniju, počela je gradnja utvrđenja, kao dio sistema pacifikacije (pax romana). Pacifikacija se sastojala od odvođenja u ropstvo, raseljavanja, masovnom regrutovanju, te konfiskovanja zemlje i prirodnih resursa.

Brzo je nastupila i romanizacija, politika Rima koju je u početku vladavine najvećim dijelom provodila rimska vojska (u samom početku su to bile VII i XI legija). Nakon odlaska ovih legija na granična područja uz Dunav, od doba Flavijevaca, obavezu obezbjeđivanja osvojene teritorije, preuzele su pomoćne jedinice - kohorte. Za njihove potrebe podignut je i vojni logor Makljenovac, na teritoriji ilirskog plemena Desitijata.

Podignut je početkom 2. vijeka, odnosno u vrijeme vladavine Trajana ili Hadrijana.[2] Izgled osnove kastela sa zaobljenim uglovima i unutrašnjim trapezastim kulama odgovara nizu poznatih primjera na limesu i u unutrašnjosti koji su nastali u ovom periodu, a organizacija prostora odgovara podjeli i rasporedu prostorija koji se javljaju kod kastruma u Čezavi. Glavna razlika u odnosu na pogranična utvrđenja je niži stepen fortifikacije sporednih kapija, što odgovara položaju kastela u Makljenovcu kao utvrđenja smještenog u zaleđu. Ova ujednačenost svjedoči o tome da se radi o jedinstvenom programu izgradnje, koji je izveden najvjerovatnije u vezi sa Trajanovim ratovima u Dakiji, kao i potrebom da se osiguraju putevi, najprije za kretanje vojske, a kasnije za kretanje sredstava prema posadi na limesu.

Korišćenje utvrđenja trajalo je do sredinu 3. vijeka, a prekid je trajao do početka Konstantinove vladavine. Praksa napuštanja utvrđenja tokom druge polovine 3. vijeka zabilježena je i u drugim oblastima Carstva. Fragmenti keramike, građevinska aktivnost i pokretni nalazi ukazuju na ponovno naseljavanje utvrđenja u 4. vijeku kao mješovitog vojnog i civilnog naselja.[3]

Najkasnije do 441. godine pod pritiskom Huna, Makljenovac je u potpunosti napušten. Obnova koja je uslijedila u 6. vijeku nije obuhvatila ovaj lokalitet, nego obližnje brdo Crkvinu, gdje je prilikom izgradnje novog utvrđenja, radi potrebe za efikasnijom zaštitom, iskorištena nepristupačnost terena.

Arheologija

Arheološka istraživanja obavila je, nakon nekoliko ranijih, Irma Čremošnik 1968. godine. Tada su unutar logora (kastruma), oblika izduženog pravougaonika 160x134 m pronađeni:

  • komandna zgrada dimenzija 160x134 metra (principia), u čijem je sklopu bilo manje svetište, kao i dvije oružarnice pokraj njega.
  • utvrđena vrata, po jedna na svakoj strani bedema kastruma
  • kasnoantičke građevine
  • kupalište (banja), koje je imalo hipokaust s prefurnijem i čiji tlocrt podsjeća na plan prostorija s hipokaustom na Humcu..
  • velike količine rimske keramike, bronzani ukrasi za vojnu opremu, fibule, stilusi, brojni ključevi, vezane male pločice pancera, veća količina bronzanog i srebrenog rimskog novca, te dijelovi paradne kacige.
  • ostaci ranosrednjovjekovnog slovenskog naselja unutar kastruma

Reference

  1. ^ "Arheološki lokalitet – Rimski logor i civilno naselje u Makljenovcu". Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH. Pristupljeno 9. 2. 2022. CS1 održavanje: nepreporučeni parametar (link)
  2. ^ Vanja Žigić - Rezultati prvih arheoloških istraživanja antičkog utvrđenja u Makljenovcu kod Doboja 1959. i 1960. godine, Godišnjak ANUBiH 46, 2017. god, s.123
  3. ^ "Edita Vučić KASNOSREDNJOVJEKOVNE NEKROPOLE STEĆAKA ZAPADNE HERCEGOVINE, doktorski rad" (PDF). Zagreb, 1971. Pristupljeno 9. 2. 2017. CS1 održavanje: nepreporučeni parametar (link)