Mrtvorođenče: razlika između verzija

Uklonjeno 49 bajtova ,  prije 4 mjeseca
m
razne ispravke
m (razne ispravke)
 
| opis_slike =Za dijagnozu mrtvorođenja i procjenu rizika koristi se često [[ultrazvuk]].
*Oblast: [[Ginekologija]] [[Neonatologija]] [[Pedijatrija]] [[Obstetrika]]
*Simptomi: [[Fetus]]na smrt nakon 20/28 sedmica [[trudnoće]]<ref name=NIH2014Def>{{cite web|title=Stillbirth: Overview|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/stillbirth/Pages/default.aspx|website=NICHD|access-date=4. October10. 2016|date=23. September9. 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161005085055/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/stillbirth/Pages/default.aspx|archive-date=5. October10. 2016}}</ref><ref name=WHO2016/>
Uzroci: Često nepoznati, komplikacije [[trudnoće]]<ref name=NIH2014Def/><ref name=WHO2016/>
*Rizici: Majčina dob preko 35 godina, pušenje, drogiranje, primjena pomoćnih reproduktivnih tehnologija
*Dijagnoza: Nepokretnost fetusa, [[ultrazvuk]]
*[[Frekvencija]]: 2,0 miliona(1/72 ukupnih porođaja)<ref>{{Cite web|title=Stillbirths (Report of the UN Inter-agency Group for Child Mortality Estimation, 2020)|url=https://www.unicef.org/media/84851/file/UN-IGME-the-global-burden-of-stillbirths-2020.pdf|access-date=2021-02-28. 2. 2021|website=UNICEF DATA|language=en-US}}</ref>
| DiseasesDB = 6890
| ICD10 = fetal: {{ICD10|P|95||p|90}}; maternal: {{ICD10|Z|37.1}}, {{ICD10|Z|37.3}}, {{ICD10|Z|37.4}}, {{ICD10|Z|37.7}}
}}
==Definicija==
'''Mrtvorođenje''' se obično definiše kao [[fetus]]na smrt ili nakon 20 ili 28 sedmica [[trudnoće]], u zavisnosti od izvora.<ref name=NIH2014Def/><!-- Quote = at or after the 20th week of pregnancy --><ref name="WHO2016">{{Cite web|title=Stillbirths|url=https://www.who.int/maternal_child_adolescent/epidemiology/stillbirth/en/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002035346/http://www.who.int/maternal_child_adolescent/epidemiology/stillbirth/en/|archive-date=2016-2. 10-02. 2016|access-date=2016-09-29. 9. 2016|website=World Health Organization|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web | title = What is Stillbirth? | publisher = Center of Disease Control and Prevention | url = https://www.cdc.gov/ncbddd/stillbirth/facts.html | access-date = 17 Sep 2020}}</ref><!-- Quote = at or after 28 weeks' gestation --> Posljedica je rađanje bebe bez znakova života.<ref name=WHO2016/> Mrtvorođenje može dovesti do osjećaja [[Krivica (emocija)|krivnje]] ili [[tuga|tugovanja]] kod majke.<ref name=Rob2014/> Termin je u suprotnosti sa pojmom [[pobačaj]], što je rani gubitak trudnoće i [[Živorođenče |živo rođenje]], gdje se beba rodi živa, čak i ako ubrzo umre.<ref name=Rob2014>{{cite journal|last1=Robinson|first1=GE|title=Pregnancy loss.|journal=Best Practice & Research. Clinical Obstetrics & Gynaecology|date=Januaryjanuar 2014|volume=28|issue=1|pages=169–78|pmid=24047642|doi=10.1016/j.bpobgyn.2013.08.012}}</ref>
 
==Uzroci==
Od 2016. ne postoji međunarodni sistem klasifikacije uzroka mrtvorođenja.<ref>{{Cite journal|last1=Leisher|first1=Susannah Hopkins|last2=Teoh|first2=Zheyi|last3=Reinebrant|first3=Hanna|last4=Allanson|first4=Emma|last5=Blencowe|first5=Hannah|last6=Erwich|first6=Jan Jaap|last7=Frøen|first7=J. Frederik|last8=Gardosi|first8=Jason|last9=Gordijn|first9=Sanne|date=1. 1. 2016-01-01|title=Classification systems for causes of stillbirth and neonatal death, 2009–2014: an assessment of alignment with characteristics for an effective global system|journal=BMC Pregnancy and Childbirth|volume=16|pages=269|doi=10.1186/s12884-016-1040-7|pmid=27634615|pmc=5025539|issn=1471-2393}}</ref> Uzroci velikog procenta mrtvorođenih su nepoznati, čak i u slučajevima kada su obavljena opsežna testiranja i [[autopsija]]. Rijetko korišten termin za njihovo opisivanje je "sindrom iznenadne preneonausne smrti" ili SADS, iskovan u 2000.<ref name="pmid11876571">{{cite journal |author=Collins JH |title=Umbilical cord accidents: human studies |journal=Semin. Perinatol. |volume=26 |issue=1 |pages=79–82 |date=Februaryfebruar 2002 |pmid=11876571 |doi= 10.1053/sper.2002.29860}}</ref> Mnoga mrtvorođenčad se javljaju u punom terminu kod naizgled zdravih majki, a postmortalna procjena otkriva uzrok smrti u oko 40% slučajeva obdukcije.<ref name=":0">{{Cite thesis|last=Joanne|first=Cacciatore|title=A phenomenological exploration of stillbirth and the effects of ritualization on maternal anxiety and depression|date=1. 1. 2007-01-01|publisher=University of Nebraska - Lincoln|url=http://digitalcommons.unl.edu/dissertations/AAI3293887/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018234817/http://digitalcommons.unl.edu/dissertations/AAI3293887/|archive-date=2016-10-18. 10. 2016}}</ref>
 
Vjeruje se da je oko 10% slučajeva uzrokuju [[gojaznost]], visok [[krvni pritisak]] ili [[dijabetes]].<ref name=War2017/>
*[[unutarjetrena holestaza trudnoće]]
*majčinski [[dijabetes]]
*materinska konzumacija [[psihoaktivni lijek|lijekova za rekreaciju]] (kao što su [[etanol|alkohol]], [[nikotin]], itd.) ili [[lijek|farmaceutskih lijekova]] kontraindiciranih u [[ trudnoća|tudnoći]]
*[[trudnoća nakon datuma]]
*[[arupcija placente]]
*[[Rh bolest]]
*[[celijakija]]<ref name=SacconeBerghella2015>{{cite journal|vauthors=Saccone G, Berghella V, Sarno L, Maruotti GM, Cetin I, Greco L, Khashan AS, McCarthy F, Martinelli D, Fortunato F, Martinelli P|title=Celiac disease and obstetric complications: a systematic review and metaanalysis |journal=Am J Obstet Gynecol |volume= 214|issue= 2|pages= 225–34|date= Oct 9, 2015 |pmid=26432464|doi=10.1016/j.ajog.2015.09.080}}</ref>
*[[ sakaćenje ženskih genitalija]]<ref name="WHO study">[https://www.who.int/reproductivehealth/publications/fgm/fgm-obstetric-study-en.pdf "Female genital mutilation and obstetric outcome: WHO collaborative prospective study in six African countries"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312063041/http://www.who.int/reproductivehealth/publications/fgm/fgm-obstetric-study-en.pdf |date=2012-03-12. 3. 2012 }} Retrieved on 2012-2-22</ref>
[[slika:Entanglement of cord in twins.jpg|thumb|300 px|right|Zaplet pupčane vrpce u blizanačkoj trudnoći u vrijeme carskog reza]]
*[[Pupčana vrpca|Nezgode pupčane vrpce]]
**''Torzija'' – Ovaj termin odnosi se na uvrtanje pupčane osi oko sebe. Torzija pupčane vrpce je vrlo česta (posebno kod mrtvorođenih konja), ali to nije njeno prirodno stanje. Pupčana vrpca može se odvrnuti prilikom porođaja. Prosječan vrpca ima tri zavoja.
 
[[Trudnica]] koja spava na [[Ležeći položaj|na leđima]] nakon 28 sedmica trudnoće može biti faktor rizika za mrtvorođenje.<ref name=War2017>{{cite journal|last1=Warland|first1=J|last2=Mitchell|first2=EA|last3=O'Brien|first3=LM|title=Novel strategies to prevent stillbirth.|journal=Seminars in Fetal & Neonatal Medicine|date=Junejuni 2017|volume=22|issue=3|pages=146–152|doi=10.1016/j.siny.2017.01.005|pmid=28162972|url=https://ap01.alma.exlibrisgroup.com/view/delivery/61USOUTHAUS_INST/12146787690001831}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Cronin |first1=Robin S. |last2=Li |first2=Minglan |last3=Thompson |first3=John M.D. |last4=Gordon |first4=Adrienne |last5=Raynes-Greenow |first5=Camille H. |last6=Heazell |first6=Alexander E.P. |last7=Stacey |first7=Tomasina |last8=Culling |first8=Vicki M. |last9=Bowring |first9=Victoria |last10=Anderson |first10=Ngaire H. |last11=O'Brien |first11=Louise M. |last12=Mitchell |first12=Edwin A. |last13=Askie |first13=Lisa M. |last14=McCowan |first14=Lesley M.E. |title=An Individual Participant Data Meta-analysis of Maternal Going-to-Sleep Position, Interactions with Fetal Vulnerability, and the Risk of Late Stillbirth |journal=EClinicalMedicine |volume=10 |pages=49–57 |date=Aprilapril 2019 |doi=10.1016/j.eclinm.2019.03.014|pmid=31193832 |pmc=6543252 }}</ref>
 
Nakon mrtvorođenja postoji 2,5% rizika od drugog mrtvorođenog u sljedećoj trudnoći (povećanje sa 0,4%).<ref>{{cite journal|last1=Lamont|first1=K|last2=Scott|first2=NW|last3=Jones|first3=GT|last4=Bhattacharya|first4=S|title=Risk of recurrent stillbirth: systematic review and meta-analysis.|journal=BMJ (Clinical Research Ed.)|date=24. June6. 2015|volume=350|pages=h3080|pmid=26109551|doi=10.1136/bmj.h3080|hdl=2164/4642|s2cid=17095693|hdl-access=free}}</ref>
 
U [[SAD|Sjedinjenim Državama]], najveće stope mrtvorođenih dešavaju se kod trudnica koje su:<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/ncbddd/stillbirth/facts.html|title=What is Stillbirth? {{!}} CDC|last=CDC|date=9. 5. 2019-05-09|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=2. 8. 2019-08-02}}</ref>
 
* niskog socioekonomskog statusa
 
==Dijagnoza==
Nije poznato koliko je vremena potrebno da fetus umre. Fetusno ponašanje je konzistentno i promjena u pokretima ili ciklusima spavanja i buđenja može ukazivati na fetusni distres. Smanjenje ili prestanak senzacija [[fetusne aktivnosti]] može biti pokazatelj fetusnog distresa ili smrti, iako nije sasvim neuobičajeno da zdrav fetus ispoljava takve promjene, posebno pred kraj [[ trudnoća]], kada ima znatno manje prostora u [[maternica|maternici]] nego ranije u trudnoći za kretanje fetusa. Ipak, [[ljekarski pregled]], uključujući [[test bez stresa]], preporučuje se u slučaju bilo kakve promjene u snazi ili [[učestalost]]i pokreta fetusa, posebno potpunog prestanka; većina [[babica]] i [[opstetrika|opstetričara]] preporučuje upotrebu "udarne kartice", da bi se pomoglo u otkrivanju bilo kakvih promjena. Fetusni distres ili smrt mogu se potvrditi ili isključiti putem [[fetoskopija]]/[[dopton]]a, [[ultrazvuk]]a i/ili elektronskog praćenja fetusa. Ako je fetus živ, ali neaktivan, posebna pažnja će se posvetiti [[placenta|placenti]] i [[pupčana vrpca|pupčanu vrpcu]], tokom ultrazvučnog pregleda, kako bi se osiguralo da nema kompromitacije isporuke kisika i hranljivih materija.
 
Neki istraživači su pokušali da razviju [[Model predikcije|modeliranja]], kako bi rano identifikovali trudnice koje bi mogle biti u visokom riziku od mrtvorođenja.<ref name="KayodeGrobbee2016">{{cite journal|last1=Kayode|first1=Gbenga A.|last2=Grobbee|first2=Diederick E.|last3=Amoakoh-Coleman|first3=Mary|last4=Adeleke|first4=Ibrahim Taiwo|last5=Ansah|first5=Evelyn|last6=de Groot|first6=Joris A. H.|last7=Klipstein-Grobusch|first7=Kerstin|title=Predicting stillbirth in a low resource setting|journal=BMC Pregnancy and Childbirth|volume=16|issue=1|pages=274|year=2016|issn=1471-2393|doi=10.1186/s12884-016-1061-2|pmid=27649795|pmc=5029011}}</ref>
 
==Liječenje i prognoza==
Prevencija većine mrtvorođenih djece širom svijeta moguća je uz poboljšane zdravstvene sisteme.<ref name=WHO2016/><ref name=Lancet2016>{{cite journal|title=Ending preventable stillbirths An Executive Summary for The Lancet's Series|journal=The Lancet|date=Jan 2016|url=http://www.thelancet.com/pb/assets/raw/Lancet/stories/series/stillbirths2016-exec-summ.pdf}}</ref> Otprilike polovina mrtvorođenih javlja se tokom [[porođaj]]a, pri čemu je to češće u [[zemlje u razvoju|zemljama u razvoju]] nego [[razvijene zemlje|razvijenom svijetu]].<ref name=WHO2016/> U suprotnom, ovisno o tome koliko je trudnoća daleko, [[indukcija porođaja|lijekovi mogu se koristiti za početak porođaja]] ili se može izvesti operacije poznata kao [[dilatacija i evakuacija]].<ref name=NIH2014Tx>{{cite web|title=How do health care providers manage stillbirth?|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/stillbirth/topicinfo/Pages/managed.aspx|website=NICHD|access-date=4. October10. 2016|date=23. September9. 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161005133645/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/stillbirth/topicinfo/Pages/managed.aspx|archive-date=5. October10. 2016}}</ref> Nakon mrtvorođenja, ljudi su pod većim rizikom od drugog; međutim, većina kasnijih trudnoća nema sličnih problema.<ref>{{cite web|title=Stillbirth: Other FAQs|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/stillbirth/topicinfo/Pages/questions.aspx|website=NICHD|access-date=4. October10. 2016|date=23. September9. 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161005133552/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/stillbirth/topicinfo/Pages/questions.aspx|archive-date=5. October10. 2016}}</ref>
 
==Epidemiologija ==
Procjenjuje se da je u svijetu 2019. bilo oko 2,0 miliona mrtvorođenih koji su se dogodili nakon 28 sedmica trudnoće (otprilike 1/72 rođenja).<ref>{{Cite web|title=Stillbirths|url=https://data.unicef.org/topic/child-survival/stillbirths/|access-date=2021-02-28. 2. 2021|website=UNICEF DATA|language=en-US}}</ref> Najčešće se javljaju u okruženjima s niskim prihodima, kao što su posebno [[Južna Azija]] i [[Subsaharska Afrika]].<ref name=WHO2016/> U Sjedinjenim Državama na svakih 167 rođenih dolazi jedno mrtvorođeno.<ref name="NIH2014Epi">{{cite web|date=23. September9. 2014|title=How common is stillbirth?|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/stillbirth/topicinfo/Pages/how-common.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161005131327/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/stillbirth/topicinfo/Pages/how-common.aspx|archive-date=5. October10. 2016|access-date=4. October10. 2016|website=NICHD}}</ref> Stopa mrtvorođenosti je opala, iako sporije od 2000-ih.<ref name=Dra2016>{{Cite journal|last1=Draper|first1=Elizabeth S.|last2=Manktelow|first2=Bradley N.|last3=Smith|first3=Lucy|last4=Rubayet|first4=Sayed|last5=Hirst|first5=Jane|last6=Neuman|first6=Melissa|last7=King|first7=Carina|last8=Osrin|first8=David|last9=Prost|first9=Audrey|date=6. 2. 2016-02-06|title=Stillbirths: rates, risk factors, and acceleration towards 2030|journal=The Lancet|language=en|volume=387|issue=10018|pages=587–603|doi=10.1016/S0140-6736(15)00837-5|issn=0140-6736|pmid=26794078|doi-access=free}}</ref>
{{TOC limit}}