Razlika između izmjena na stranici "Napoléon Bonaparte"

Uklonjen 301 bajt ,  prije 7 mjeseci
nema sažetka izmjene
m
 
| Mjesto smrti =[[Sveta Helena]]
||Nasljeđivanje=[[Car Francuske]]}}
'''Napoléon Bonaparte''' ([[Italijanski jezik|italijanskaitalijanski]] varijanta: ''Napoleone Buonaparte''; 15. august 1769. - 5. maj 1821.) je bio je francuski vojnidržavnik i politički lider koji sevojni istakaozapovjednik tokom [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]] gdje je vodiopredvodio [[Vojna karijera Napoleona Bonaparte|nekoliko uspješnih vojnih kampanja]] tokom [[Francuski Revolucionarni ratovi|Revolucionarnih ratova]].<ref name="NB1">[http://www.napoleon-online.de/html/napoleon.html Biografija sa stranice Napoleon online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150306183945/http://www.napoleon-online.de/html/napoleon.html |date=6 Mart 2015 }} učitano 5.5.2014 {{Simboli jezika|de|Njemački}}</ref> Bio je car [[Francuska|Francuske]] kao '''Napoleon I''' od 1804. do 1814. godine i ponovo 1815. godine tokom [[Rat sedme koalicije|Rata sedme koalicije]]. Dominirao je evropskimeuropskim i svjetskim aferamaposlovima više od deset godina dokvodeći je vodio [[Francuska|Francusku]] protiv niza koalicija tokom [[Napoleonovi ratovi|Napoleonovih ratova]]. PobijedioZahvaljujući jepobjedama u većiniNapoleonovim ovihratovima ratovastvorio stvarajućije [[Prvo Francusko carstvo|ogromnuogromno imperijucarstvo]] nadkoje velikimje vladalo većim dijelom kontinentalne Evrope do konačnog sloma 1815. godine. ČestoSmatra se smatra jednim od najvećih vojnih komandanata u historiji, ajer se njegovi ratovi i kampanje se danas izučavaju na vojnim školama u cijelomširom svijetusvijeta. OnNjegova jepolitička i daljekulturna zaostavština jedanga je učinila jednom od najpoznatijihnajslavnijih i najkontroverznijih političkih ličnosti u historiji. U civilnim poslovima, Napoleon je imao veliki dugoročni uticaj donoseći liberalne reforme u zemlje koje je osvojio, posebno u Holandiji, Švicarskoj i velikim dijelovima moderne Italije i Njemačke. Time je realizirao temeljnu liberalnu politiku u Francuskoj i zapadnoj [[Evropa|Evropi]]. Njegovo trajno pravno dostignuće, [[Francuski građanski zakonik]], je usvojen u raznim oblicima u četvrtini pravnih sistema u svijetu, od Japana do Kvebeka.
 
Rođen je na [[Korzika|Korzici]] u relativno skromnoj porodici italijanskog porijekla nekoliko mjeseci nakon što je ostrvo pripojila [[Kraljevina Francuska]]. Služivši kao artiljerijski oficir u [[Francuska kraljevska vojska|Francuskoj kraljevskoj vojsci]], tokom Francuske revolucije se naglo popeo kroz vojne redove postavši general u 24. godini. Tada mu je [[francuski direktorij]] dao komandu nad francuskom vojskom stacioniranom u Italiji koja je potisnula [[Vendemerski ustanak]] protiv vlade. Sa 26 godina je započeo svoju prvu vojnu kampanju protiv Austrije i italijanskih kraljeva gdje je pobijedivši u gotovo svakoj bici zauzeo Apeninsko poluostrvo i uspostavio "[[Sestrinska republika|sestrinske republike]]" sa lokalnom podrškom. [[Napoleonova invazija na Egipat i Siriju|Vojna invazija na Egipat]] 1798. godine mu je poslužila za organiziranje [[Državni udar 18 brimera|državnog udara]] u novembru 1799. godine kada je postao prvi [[Francuski konzulat|konzul republike]]. Nakon potpisivanja [[Amijenski mir|Amijenskog mira]] 1802. godine, Napoleon je francusku koloniju [[Teritorija Louisiana|Louisianu]] prodao SAD-u čime je pokušao vratiti ropstvo u francuske karipske kolonije. Međutim, dok je uspostavljao obnovu ropstva na istočnim Karibima, kolonija [[Saint-Domingue]] ili "Biser Antila" je postala nezavisna država [[Haiti]] 1804. godine. Njegova ambicioznost ga je potaknula da postane prvi francuski car čime je došao u sukob sa [[Rat treće koalicije|Trećom koalicijom]] 1805. godine. Napoleon je razbio ovu koaliciju odlučujućim [[Ulmska kampanja|pobjedama kod Ulma]] i historijskim trijumfom nad [[Rusko Carstvo|Rusijom]] i [[Austrijsko carstvo|Austrijom]] u [[Bitka kod Austerlitza|bici kod Austerlitza]] što je dovelo do [[Raspad Svetog Rimskog carstva|raspada Svetog Rimskog carstva]]. Nakon toga je formirao [[francusko-perzijski savez]] i [[francusko-indijski savez]] sa sultanom [[Kraljevina Misir|Misira]] [[Tipu Sultan|Tipuom]] kako bi tokom [[Anglo-misirski ratovi|Anglo-misirskih ratova]] pobijedio Britance u Indiji. Zabrinuti zbog velike francuske ekspanzije, [[Rat četvrte koalicije|Četvrta koalicija]] je 1806. godine objavila rat Napoleonu. Međutim, on je brzo pobijedio [[Pruska|Prusku]] u [[Bitka kod Jene|bici kod Jene]]  i umarširao sa svojom [[Velika armija|Velikom armijom]] duboko u istočnu Europu i uništio Ruse u [[Bitka kod Friedlanda|bici kod Friedlanda]] 1807. godine. Francuska je tada prisilila poraženu Četvrtu koaliciju na potpisivanje nepovoljnog [[Tilzitski mir|Tilzitskog mira]] 1807. godine. Austrijanci i Britanci su ponovo 1809. godine napali Francuze tokom [[Rat pete koalicije|rata Pete koalicije]], ali je Napoleon učvrstio svoju nadmoć nad Europom nakon trijumfa u [[Bitka kod Vagrama|bici kod Vagrama]].
Rođen je na [[Korzika|Korzici]] u relativno [[Bonaparte|skromnoj porodici]] [[Italijansko plemstvo|plemenitog toskanskog porijekla]]. Podržao je od početka Francusku revoluciju jer je pokušavao da proširi svoje ideale na Korzici, ali je prognan sa otoka 1793. godine. Dvije godine kasnije, spasio je [[Direktorij (Francuska)|francusku vladu]] od kolapsa pucajući na parisku rulju sa topovima. Zbog toga ga je Direktorij nagradio dajući mu komandu nad francuskom vojskom stacioniranoj u Italiji u 26. godini. Kada je započeo svoju [[Borbe u Italiji tokom Francuskih Revolucionarnih ratova|prvu vojnu kampanju]] protiv Austrije i njenih italijanskih saveznika, postigao je niz odlučujućih pobjeda koje su postale poznate širom Evrope. Nakon poraza Saveznika, komandovao je [[Napoleonova invazija na Egipat i Siriju|vojnom ekspedicijom na Egipat]] 1798. godine zauzimajući Osmanlijsku pokrajinu nakon [[Bitka kod piramida|pobjede nad Memlucima]]. Nakon osvajanja Egipta pokrenuo je modernu [[Egiptologija|egiptologiju]] nakon brojnih [[Kamen iz Rosette|otkrića]].
 
TenzijeKako bi proširio [[Kontinentalna blokada|kontinentalnu blokadu]], Napoleon je zauzeo [[Pirenejsko poluostrvo|Pirinejsko poluostrvo]] i proglasio svog brata [[Joseph Bonaparte|Josipa]] kraljem Španije zbog porastačega su se španci i portugalci pobunili uz britansku podršku. [[Španski rat za nezavisnost]] je trajao šest godina i bio je poznat po svojim brutalnim [[Gerilsko ratovanje|gerilskim borbama]] koji su kulminirali savezničkom pobjedom. Porast poljskog nacionalizma i ekonomskih efekata Kontinentalnogkontinentalne sistemablokade su dovelidovele do ponovnog sukoba sa Rusijom. Kako bi sproveo svoju blokadu, Napoleon je pokrenuo [[Napoleonova invazijuinvazija na Rusiju|invazijuVelika invazija na Rusiju]] u ljeto 1812. godine. Rezultatje ovedovela kampanjedo je katastrofalankatastrofalnog kolapskolapsa francuske vojske zbog rasprostranjenog razaranja ruske zemlje iruskih gradova. NakonTo toga,je Rusijidovelo se 1813. godine pridružila Pruska i Austrija koje sudo stvorilestvaranja [[Rat Šestešeste koalicije|ŠestuŠeste koalicijukoalicije]] protivizmeđu Francuske.Rusije, HaotičnePruske borbei uAustrije centralnoj1813. Evropigodine. suDugotrajna kulminiralevojna porazomkampanja protiv Napoleona je kulminirala velikom savezničkom pobjedom u [[Bitka kod Leipziga|bici kod Leipziga]] u oktobru 1813. godine. Naredne godine, su saveznici su[[Kampanja na sjeveroistoku Francuske 1814|napali Francusku]] i zarobilizauzeli Pariz prisiljavajući Napoleona na abdikaciju u aprilu 1814. godine.Nakon Nakonnjegovog egzila na ostrvo [[Elba (ostrvo)|Elba]], i vraćanja [[Bourbon (dinastija)|Bourbonidinastije Bourbon]] su vraćeni na vlast, a Francuska je izgubila većinu teritorija koje je osvojila tokom revolucije. Međutim, Napoleon je pobjegao sa ostrva Elba u februaru 1815. godine i ponovo preuzeo kontrolu nad Francuskom. Saveznici su odgovorili formiranjem [[Napoleonovih sto dana|Sedme koalicije]] koja je porazila Napoleona u [[Bitka kod Waterlooa|bici kod Waterlooa]] u junu 1815. godine. [[Kraljevska mornarica]] je tada osujetilaspriječila njegov planirani bijeg u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], u junu kadapa se predao britancima.Britancima Britancikoji su ga prognaliprotjerali na udaljeno ostrvo [[Sveta Helena]] u [[Atlantski okean|južnom Atlantiku]]. Njegova smrt 1821. godine u 51. godini životagdje je primljenaumro sašest šokomgodina ikasnije tugomu širom Evrope51. Godine 1840., milioni ljudi su svjedočili [[Retour des cendres|povratku njegovih posmrtnih ostataka u Pariz]], gdje se i dalje nalaze u [[Les Invalides]]ugodini.
Nakon povratka iz Egipta, Napoleon je organizirao [[Državni udar 18. brimera|puć u novembru 1799. godine]] i postao [[Francuski konzulat|prvi konzul]] Republike. Nakon još jedne pobjede nad Austrijom u [[Bitka kod Marenga|bici kod Marenga]] 1800. godine osigurao je svoju političku moć. Uz pomoć [[Konkordat iz 1801. godine|Konkordata iz 1801. godine]], obnovio je sve vjerske privilegije Katoličkoj crkvi zadržavajući zemlje koje su zaplijenjene tokom revolucije. Država je nastavila da imenuje biskupe kontrolišući crkvene finansije. Kako bi imao kontrolu nad Francuskom, [[Konzervativni Senat|Senat]] ga je proglasio carem Francuske 1804. godine stvorivši time [[Prvo Francusko carstvo|Francusko carstvo]]. Nakon toga, Napoleon je razbio [[Rat Treće koalicije|Treću koaliciju]] nakon odlučujuće [[Bitka kod Ulma|pobjede kod Ulma]] 1805. godine, a historijskom pobjedom u [[Bitka kod Austerlitza|bici kod Austerlitza]] došlo je do raspada [[Sveto rimsko carstvo|Svetog rimskog carstva]]. Međutim, u oktobru 1805. godine uništena je francuska flota u [[Bitka kod Trafalgara|bici kod Trafalgara]], omogućavajući Britaniji da nametne pomorsku blokadu Francuskim obalama. Iz osvete, Napoleon je uspostavio [[Kontinentalni sistem]] 1806. godine prekinuvši kontinentalnu trgovinu sa Britanijom. Iste godine je [[Rat četvrte koalicije|Četvrta koalicija]] pokrenula rat protiv njega jer je Pruska postala zabrinuta rastućim francuskim utjecajem na kontinentu. Napoleon je razbio prusku vojsku u [[Bitka kod Jene|bitki kod Jene]], a zatim je okrenuo svoju pažnju prema Rusiji koju pobjeđuje u junu 1807. godine kod [[Bitka kod Fridlanda|Fridlanda]] prisiljavajući je da prihvati [[sporazum u Tilzitu]].
 
Napoleon je svojim uticajem donio liberalne reforme mnogim teritorijama koje je osvojio i kontrolirao, poput [[Niske zemlje|Niskih zemalja]], [[Švicarska|Švicarske]] i velikih dijelova današnje [[Italija|Italije]] i [[Njemačka|Njemačke]]. Sproveo je temeljnu liberalnu politiku u Francuskoj i širom zapadne Europe gdje je njegov [[Francuski građanski zakonik|Napoleonov zakonik]] utjecao na pravne sisteme više od 70 nacija širom svijeta. Britanski historičar [[Andrew Roberts]] smatra da je "ideje koje podupiru naš moderni svet - meritokratija, jednakost pred zakonom, imovinska prava, vjerska tolerancija, moderno sekularno obrazovanje i finansije - Napoleon podržao, konsolidovao, kodifikovao i geografski proširio. Njima je dodao racionalnu i efikasnu lokalnu upravu, zaustavljanje ruralnog razbojništva, poticanje nauke i umjetnosti, ukidanje feudalizma čime je došlo do najvećeg kodificiranja zakona od pada Rimskog carstva".
Kako bi proširio Kontinentalni sistem, Napoleon je napao [[Pirenejsko poluostrvo|Pirinejsko poluostrvo]] i proglasio svog brata [[Joseph Bonaparte|Josepha]] kraljem Španije 1808. godine, zbog čega su se španci i portugalci pobunili uz britansku pomoć. [[Španski rat za nezavisnost]] je trajao šest godina i bio je poznat po svojim brutalnim [[Gerilsko ratovanje|gerilskim borbama]] koji su kulminirali savezničkom pobjedom. Nakon toga, Austrija je sa svojom [[Rat Pete koalicije|Petom koalicijom]] pokrenula još jedan napad na Francusku 1809. godine u kojem je Napoleon poražen u [[Bitka kod Vagrama|bici kod Vagrama]]. Do 1811. godine, Napoleon je stvorio imperiju od 70 miliona ljudi i imao političku dominaciju nad Evropom koja nije bila prisutna od dana [[Rimsko carstvo|Rimskog carstva]]. Ovaj status je imao zahvaljujući nizu saveza i porodičnih imenovanja. Stvorio je novu aristokratiju u Francuskoj nakon povratka plemića koji su bili prisiljeni na izgnanstvo tokom revolucije.
 
Tenzije zbog porasta poljskog nacionalizma i ekonomskih efekata Kontinentalnog sistema su doveli do ponovnog sukoba sa Rusijom. Kako bi sproveo svoju blokadu, Napoleon je pokrenuo [[Napoleonova invaziju na Rusiju|invaziju na Rusiju]] u ljeto 1812. godine. Rezultat ove kampanje je katastrofalan kolaps francuske vojske zbog rasprostranjenog razaranja ruske zemlje i gradova. Nakon toga, Rusiji se 1813. godine pridružila Pruska i Austrija koje su stvorile [[Rat Šeste koalicije|Šestu koaliciju]] protiv Francuske. Haotične borbe u centralnoj Evropi su kulminirale porazom Napoleona u [[Bitka kod Leipziga|bici kod Leipziga]] u oktobru 1813. godine. Naredne godine, saveznici su napali Francusku i zarobili Pariz prisiljavajući Napoleona na abdikaciju u aprilu 1814. godine. Nakon egzila na ostrvo [[Elba (ostrvo)|Elba]], [[Bourbon (dinastija)|Bourboni]] su vraćeni na vlast, a Francuska je izgubila većinu teritorija koje je osvojila tokom revolucije. Međutim, Napoleon je pobjegao sa ostrva Elba u februaru 1815. godine i ponovo preuzeo kontrolu nad Francuskom. Saveznici su odgovorili formiranjem [[Napoleonovih sto dana|Sedme koalicije]] koja je porazila Napoleona u [[Bitka kod Waterlooa|bici kod Waterlooa]] u junu 1815. godine. [[Kraljevska mornarica]] je tada osujetila njegov planirani bijeg u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] u junu kada se predao britancima. Britanci su ga prognali na udaljeno ostrvo [[Sveta Helena]] u [[Atlantski okean|južnom Atlantiku]]. Njegova smrt 1821. godine u 51. godini života je primljena sa šokom i tugom širom Evrope. Godine 1840., milioni ljudi su svjedočili [[Retour des cendres|povratku njegovih posmrtnih ostataka u Pariz]], gdje se i dalje nalaze u [[Les Invalides]]u.
 
== Biografija ==