Otvori glavni meni

Izmjene

Dodana 2.534 bajta ,  prije 2 mjeseca
dodan tekst
{{Nedostaju izvori}}
{{Infokutija etnička grupa
|grupa = Berberi<br />{{small|'''البربر ,الأمازيغ'''}}<br />{{small|''Imaziɣen''}}<br />{{small|ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ, ⵎⵣⵗⵏ}}
|pop16 =
|ref16 =
|jezici = Berberski jezici ([[Tamazight]]), tradicionalno se piše sa [[Tifinagh|Tifinahskom (Tifinagh) abecedom]], također se koristi i Berberska latinica;<br />Arapski dijalekti (MagrebskiMagribski)
|vjera = Preovladava [[Sunitski Islam]].<br> Manjine pripadaju drugim Islamskim ograncima ([[Šiitski islam|Šiiti]], Ibadije), [[Kršćanstvo]] (uglavnom [[Protestantizam]]),<ref name="Believers in Christ from a Muslim Background">{{cite web|url=https://www.academia.edu/16338087/Believers_in_Christ_from_a_Muslim_Background_A_Global_Census |title=Believers in Christ from a Muslim Background: A Global Census &#124; Duane A Miller Botero - Academia.edu |publisher= academia.edu |accessdate= 27 March 2016}}</ref><ref>*{{fr icon}} [http://matoub.kabylie.free.fr/kabylie/article.php3?id_article=174 Sadek Lekdja: ''Christianity in Kabylie'', Radio France Internationale, 7 mai 2001].</ref> [[Judaizam]] i tradicionalne religije
|vezano = [[Afroazijski jezici|druge Afroazijske grupe ljudi]]<ref>Blench, Roger. Archaeology, Language, and the African Past. Rowman: Altamira, 2006 {{ISBN|9780759104662}}</ref><ref>Diakonoff, Igor. The Earliest Semitic Society: Linguistic Data. Journal of Semitic Studies, Vol. 43 Iss. 2 (1998).</ref><ref name="Shirai, Noriyuki 2010">Shirai, Noriyuki. The Archaeology of the First Farmer-Herders in Egypt: New Insights into the Fayum Epipalaeolithic and Neolithic. Leiden University Press, 2010. {{ISBN|9789087280796}}.</ref><ref name=blench2006>Blench R (2006) Archaeology, Language, and the African Past, Rowman Altamira, {{ISBN|0-7591-0466-2}}, {{ISBN|978-0-7591-0466-2}}, books.google.be/books?id=esFy3Po57A8C</ref><ref name=Ehret2004>Ehret C, Keita SOY, Newman P (2004) The Origins of Afroasiatic a response to Diamond and Bellwood (2003) in the Letters of SCIENCE 306, no. 5702, p. 1680 {{doi|10.1126/science.306.5702.1680c}}</ref><ref name=bender1997>Bender ML (1997), Upside Down Afrasian, Afrikanistische Arbeitspapiere 50, pp. 19–34</ref><ref name=militarev2005>Militarev A (2005) Once more about glottochronology and comparative method: the Omotic-Afrasian case, Аспекты компаративистики – 1 (Aspects of comparative linguistics – 1). FS S. Starostin. Orientalia et Classica II (Moscow), p. 339-408. http://starling.rinet.ru/Texts/fleming.pdf</ref>
}}
'''Berberi''' ili '''Amazihi''' (Berberski jezici: ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ, ⵎⵣⵗⵏ, romanizovano: '''''Imaziɣen'''''; jednina: '''''Amaziɣ''''', ⴰⵎⴰⵣⵉⵖ ⵎⵣⵗ) su etničke grupe nekoliko nacija, uglavnom starosjedioci [[Sjeverna Afrika|Sjeverne Afrike]] i nekih sjevernih dijelova [[Zapadna Afrika|Zapadne Afrike]]. Berberi čine stanovništvo [[Maroko|Maroka]], [[Alžir|Alžira]], [[Tunis|Tunisa]], [[Libija|Libije]], [[Mauritanija|Mauritanije]], sjevernog [[Mali|Malija]], sjevernog [[Niger|Nigera]] i malog dijela zapadnog [[Egipat|Egipta]].
'''Berberi''' ({{jez-ber|ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ}} ''Imaziɣen/Imazighen'', "Slobodnjaci", jednina: ''Amaziɣ''/''Amazigh'') je jedan grupni naziv za rodove sjeverne Afrike koji pričaju [[berberski]]m jezikom. Ime Berber dolazi iz [[grčki jezik|grčke]] riječi barbar.
 
Berberske nacije su raspoređene na području koje se proteže od [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]] do oaze Siwa u [[Egipat|Egiptu]] i od [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]] do [[Niger (rijeka)|rijeke Niger]] u [[Zapadna Afrika|Zapadnoj Africi]]. Povijesno gledano, berberski su narodi govorili berberskim jezikom, što je grana [[Afroazijski jezici|afroazijske jezičke]] porodice. Berberi [[Alžir|Alžira]] bili su neovisni od vanjske kontrole tokom razdoblja vladavine [[Osmanlijsko Carstvo|Osmanskog carstva]] u [[Sjeverna Afrika|Sjevernoj Africi]]. Živjeli su pretežno u tri različite nacije: Kraljevini Ait Abbas, Kraljevini Kuku i kneževini Aït Jubar. Kraljevina Ait Abbas je berberska nacija sjeverne Afrike, koja kontroliše Kabylie i okolinu od šesnaestog do devetnaestog vijeka. U španskoj historiografiji nazivaju se "reino de Labes"; ponekad ih češće nazivaju njihova vladajuća porodica Mokrani, na Berberskom ''At Muqran'', na [[Arapski jezik|arapskom jeziku]] '''أولاد مقران''' (''Ouled Moqrane''). Glavni grad mu je bio Kalâa Ait Abbas, neupadljiva citadela u planinskom lancu Biban.
== Porijeklo ==
O porijeklu ''Berbera'' ili ''Imazighena'' je jako malo poznato. Oni slove danas za [[autohtoni]] narod [[sjeverna Afrika|sjeverne Afrike]].
 
U sjevernoj Africi živi oko 32 miliona Berbera koji i dalje govore berberskim jezikom. Broj etničkih Berbera (uključujući one koji ne govore berberski) daleko je veći od govornika berberskog jezika, jer je veliki dio Berbera tokom mnogih decenija ili vijekova izgubio svoj izvorni jezik i prešao na druge jezike.
Smatra se da su njihovi predhodnici bili [[Numidi]], [[Garamanteni]] i [[Libijci]]. Grčki pisac historije [[Herodot]] ih spominje u svojim djelima.
 
Smatra se da je većina stanovništva Sjeverne Afrike zapadno od Egipta berberskog su porijekla, mada se zbog arabizacije i islamizacije neki etnički Berberi identificiraju kao arabizirani Berberi.
 
Većina Berbera koji danas govore berberskim žive u [[Maroko|Maroku]], [[Alžir|Alžiru]], [[Libija|Libiji]], [[Tunis|Tunisu]], sjevernom [[Mali|Maliju]] i sjevernom [[Niger|Nigeru]]. Manje grupe Berbera nalaze se i u [[Mauritanija|Mauritaniji]], [[Burkina Faso|Burkini Faso]] i egipatskom gradu Siwa. Postoje velike berberske zajednice imigranata koje žive u [[Francuska|Francuskoj]], [[Španija|Španiji]], [[Kanada|Kanadi]], [[Belgija|Belgiji]], [[Holandija|Holandiji]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velikoj Britaniji]], [[Italija|Italiji]] i drugim zemljama Evrope.
 
Potpuna većina Berbera su [[Sunitski islam|muslimani suniti]]. Ima i znatno veliki broj Berbera koji pripadaju [[Šiitski islam|šiitskom islamu]], [[Kršćanstvo|kršćanstvu]] i [[Ateizam|ateizmu]].
 
== Porijeklo ==
O porijeklu ''Berbera'' ili ''ImazighenaAmaziha'' je jako malo poznato. Oni slove danas za [[autohtoni]] narod [[sjeverna Afrika|sjeverneSjeverne Afrike]]. Smatra se da su njihovi predhodnici bili Numidi, Garamanteni i Libijci. Grčki pisac historije [[Herodot]] ih spominje u svojim djelima.
 
== Jezik ==
 
Berberi, Irifian ili Imazighen (Amazigh)Amazihi su [[semitski jezici|semitsko]]-[[Hamiti|hamitska]] ([[afroazijski jezici]]) jezička i narodna grupa u sjevernojSjevernoj Africi i zapadnom Egiptu. Pišu vlastitim pismom [[Tifinagh]], ali i arapskim i latinskim pismom.
 
Dio stanovništva [[Alžir]]a, [[Maroko|Maroka]] i [[Tunis]]a je berberskog porijekla, koji je od 7. vijeka od kad traje arapska ekspanzija sve više arabiziran, tako da danas samo manje grupe stanovništva se mogu smatrati Berberima. Berbera ima i u [[Libija|Libiji]], [[Mauritanija|Mauritaniji]], [[Egipat|Egiptu]] i u pojedinim zapadnoafričkim zemljama, najviše u [[Niger]]u, [[Čad]]u i [[Mali]]ju.
== Kultura ==
 
Berberi su bili [[matrijarhalno]] organizirani. S izuzetkom [[Tuareg]]aTuarega svi Berberi imaju stalna prebivališta. Oni posjeduju vlastiti kalendar, koji je zamalo pao u zaborav. Njihov početak računanja vremena počinje [[950. p. n. e.]] Taj datum odgovara krunisanju berberskog kralja, poznatog pod imenom [[Šeshonk I.]] u Egiptu, on osniva dinastiju [[Bubastid]]aBubastida, nazvanu tako prema glavnom gradu [[Bubastis]] u [[Nil]]delti.
 
== Poznati Berberi ==
 
* [[''Terencije]]'', jedan od najpoznatiji antičkih autora komedije.
[[Datoteka:Berber_warriors_show.JPG|mini|Berberski ratnici, folklor Maroka]]
 
* [[Augustinus Aurelius|''Augustin iz Hippoa]]'', rođen kao [[''Augustinus Aurelius]]'' u Thagasteu. Crkveni učenjak, svetac, osnivač isposničkog reda i uzor Martina Lutera. Njegova majka je dolazila iz jedne kršćanske berberske familije.
* [[Terencije]], jedan od najpoznatiji antičkih autora komedije.
 
* [[''Ibn Khaldoun]]'', ''Izumitelj historije''. On slovi za najčuvenijeg arapskog srednjevjekovnog historičara.
* [[Augustinus Aurelius|Augustin iz Hippoa]], rođen kao [[Augustinus Aurelius]] u Thagasteu. Crkveni učenjak, svetac, osnivač isposničkog reda i uzor Martina Lutera. Njegova majka je dolazila iz jedne kršćanske berberske familije.
 
* [[Edith Piaf|''Edith Piaf'']], francuska šansonjerka. Njen otac je bio Louis Alphonse Gassion. Njena majka Anita Maillard je bila kabilskog porijekla.
* [[Ibn Khaldoun]], ''Izumitelj historije''. On slovi za najčuvenijeg arapskog srednjevjekovnog historičara.
 
* [[Zinédine Zidane|''Zinedine Zidane'']], bivši [[francuski]] nogometaš, čiji su roditelji [[Alžir]]ski Berberi.
* [[Edith Piaf]], francuska šansonjerka. Njen otac je bio Louis Alphonse Gassion. Njena majka Anita Maillard je bila kabilskog porijekla.
 
* [[''Isabelle Adjani]]'', francuska glumica. Kćer francuskog [[Kabil]]aKabila (Mohamed Adjani) i njemačke majke (Augusta).
* [[Zinedine Zidane]], bivši [[francuski]] nogometaš, čiji su roditelji [[Alžir]]ski Berberi.
 
* [[''Jacques Villeret]]'', francuski glumac. Njegovo pravo ime glasi Mohamed Boufroura. On je bio sin alžirskog [[Kabil]]aKabila Ahmeda Boufroura i francuske majke Annette Bonin.
* [[Isabelle Adjani]], francuska glumica. Kćer francuskog [[Kabil]]a (Mohamed Adjani) i njemačke majke (Augusta).
*[[Datoteka:Nomadic Berber in Morocco.jpg|mini|Nomadski Berber iz [[Maroko|Maroka]]]]''[[Pokimane]]'', marokansko-kanadska Twitch streamerka.
 
* [[Jacques Villeret]], francuski glumac. Njegovo pravo ime glasi Mohamed Boufroura. On je bio sin alžirskog [[Kabil]]a Ahmeda Boufroura i francuske majke Annette Bonin.
 
== Također pogledajte ==
 
* [[Kabili]], [[Rifkabili]], [[Kabilski jezik]],
* [[Mauri]],
* [[Mozabiti]],
* [[Libijci]]
* [[Tuareg]], [[Siwi]],
* [[Arudj]], [[Korzari]], [[Cheir ed-Din Barbarossa]]
 
== Literatura ==
* Hachid, Malika : ''Les premiers Berbères - entre Méditerranée, Tassili et Nil'' , Aix-en-Provence , Édisud , 2000 , ISBN 2-7449-0227-6
* Allioui, Youcef : ''Timsal, énigmes berbères de Kabylie - commentaire linguistique et ethnographique'' , Paris , Ed. L'Harmattan , 1990 , ISBN 2-7384-0627-0
* Chaker , Salem : '' Amaziɣ (le/un) Berbère - Linguistique berbère. Études de syntaxe et de diachronie '', Paris , Peeters , 1995 , ISBN 2-87723-152-6
* Direche-Slimani, Karima : ''Chrétiens de Kabylie'' , Saint-Denis , Ed. Bouchene , 2004 , ISBN 2-912946-77-8
 
94

izmjene