Otvori glavni meni

Izmjene

Uklonjen 941 bajt ,  prije 2 mjeseca
m
Izmjena je po sadržaju dobra, ali po jezičkom standardu nije; treba biti na bosanskom. Ne mogu admini ići za svakim i ispravljati; i korisnici trebaju malo povesti računa o tome. Nevezano za ovo, sekcija o privredi ima "prastare" podatke.
| državno_uređenje = [[Republika]]
| vrsta_prve_vlasti = [[Spisak predsjednika Rumunije|Predsjednik]]
| vladar_prva_vlast = [[TraianKlaus BăsescuIohannis]]
| vrsta_druge_vlasti = [[Spisak premijera Rumunije|Premijer]]
| vladar_druga_vlast = [[VictorViorica PontaDăncilă]]
| po_površini_na_svijetu = 8281
| površina = 238.392
| procenat_vode = 3.0
| po_broju_stanovnika_na_svijetu = 50
| stanovnika = 1920.599121.506641<ref>http://www.mediasinfo.ro/wp-content/uploads/documente/rez_recensamant_part_2011.pdf</ref><ref>http://www.insse.ro/cms/files%5Cstatistici%5Ccomunicate%5CRPL%5CInformare_1nov2011.pdf</ref>
| gustoća = 8284,4
| nezavisnost =
| nezavisnost_priznato = [[13. juli]] [[1878]].
| bdp_ukupno = $254244.158 160milijarde biliona$
| bdp_godina = 20102019
| po_broju_bdp_na_svijetu =
| bdp_per_capita = $11 86012.506
| hdi = <span style="color: #0c0; font-size: larger;">▲</span> 0,767811
| hdi_godina = 20102017
| hdi_nivo = {{color|#009900|vrlo visok}}
| po_broju_hdi_na_svijetu =
| gini = 3235,1
| gini_godina = 20082018
| po_broju_gini_na_svijetu =
| valuta = [[Rumunski lev|Lev]] (RON)
| najveća_rijeka_dužina = ?
}}
'''Rumunija''' ({{jez-ro|România}}) jest [[Unitarna država|unitarna]] [[Polupredsjednički sistem|polupredsjednička država]] koja se nalazi u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]]. Graniči se sas [[Ukrajina|Ukrajinom]] i [[Moldavija|Moldavijom]] na sjeveroistoku, [[Mađarska|Mađarskom]] i [[Srbija|Srbijom]] na zapadu, [[Bugarska|Bugarskom]] na jugu, a na istoku izlazi na [[Crno more]]. Prostire se na 238.392 km<sup>2</sup> i ima [[Umjereni pojas|umjereno]] [[Köppenova klasifikacija klime|kontinentalnu klimu]]. SaS svojihnešto 19.940.000više stanovnikaod je20 miliona stanovnika [[Najmnogoljudnije države EU|sedma je najmnogoljudnija država]] članica [[Evropska unija|Evropske unije]]. Njen glavni i najveći grad [[Bukurešt]] je [[Najveći gradovi Evropske unije|šesti je najveći grad]] Evropske unije. [[Dunav]], druga najveća rijeka Evrope, protičeprotječe kroz Rumuniju.
 
Moderna Rumunija se pojavila se unutar teritorija antičke [[Rimsko carstvo|rimske]] provincije [[Dakija (rimska provincija)|Dakije]], a formirana je 1859. godine preko [[Ujedinjenje kneževina Vlaške i Moldavije|personalne unije]] kneževina [[Moldavija (pokrajina)|Moldavije]] i [[Vlaška|Vlaške]]. Nova država, službeno nazvana Rumunija od 1866. godine, je stekla nezavisnost od [[Osmanlijsko carstvo|Osmanlijskog carstva]] 1877. godine. Nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], [[Transilvanija]], [[Bukovina]] i [[Besarabija]] su pripojene suverenoj [[Kraljevina Rumunija|Kraljevini Rumuniji]]. Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Rumunija je bila saveznik [[Treći rajh|nacističke Njemačke]], boreći se protiv [[Savez sovjetskih socijalističkih republika|Sovjetskog saveza]] do 1944. godine, kada se pridružuje silama Alijanse nakon što su je okupirale snage [[Crvena armija|Crvene armije]]. Nakon rata Rumunija je postala [[socijalistička država]] i član [[Varšavski pakt|Varšavskog pakta]]. Nakon [[Rumunska revolucijerevolucija 1989. godine|revolucije 1989. godine]], Rumunija je započelapočela tranziciju ka demokratiji i kapitalističkoj tržišnoj ekonomiji.
'''Rumunija''' ({{jez-ro|România}}) jest [[Unitarna država|unitarna]] [[Polupredsjednički sistem|polupredsjednička država]] koja se nalazi u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]]. Graniči se sa [[Ukrajina|Ukrajinom]] i [[Moldavija|Moldavijom]] na sjeveroistoku, [[Mađarska|Mađarskom]] i [[Srbija|Srbijom]] na zapadu, [[Bugarska|Bugarskom]] na jugu, a na istoku izlazi na [[Crno more]]. Prostire se na 238.392 km<sup>2</sup> i ima [[Umjereni pojas|umjereno]] [[Köppenova klasifikacija klime|kontinentalnu klimu]]. Sa svojih 19.940.000 stanovnika je [[Najmnogoljudnije države EU|sedma najmnogoljudnija država]] članica [[Evropska unija|Evropske unije]]. Njen glavni i najveći grad [[Bukurešt]] je [[Najveći gradovi Evropske unije|šesti najveći grad]] Evropske unije. [[Dunav]], druga najveća rijeka Evrope, protiče kroz Rumuniju.
 
Nakon brzog ekonomskog rasta 2000ih, rumunska ekonomija se pretežno zasnovana na uslugama, a proizvođač je i izvoznik mašina i električne energije, sa kompanijama poput [[Automobili Dacia]] i [[OMV Petrom]]. Rumunija je članica [[NATO|NATO-a]] od 2004. godine, a [[Evropska unija|Evropske unije]] od 2007. godine. OkoPribližno 90% stanovništva izjašnjava se izjašnjavaju kao [[Pravoslavlje|pravoslavci]], te govore [[rumunski jezik]]. Uz bogatu kulturnu historiju, Rumunija je bio dom utjecajnih umjetnika, muzičara, izumiteljiizumitelja i sportista, ite ima razne turističke atrakcije.
Moderna Rumunija se pojavila unutar teritorija antičke [[Rimsko carstvo|rimske]] provincije [[Dakija (rimska provincija)|Dakije]], a formirana je 1859. godine preko [[Ujedinjenje kneževina Vlaške i Moldavije|personalne unije]] kneževina [[Moldavija (pokrajina)|Moldavije]] i [[Vlaška|Vlaške]]. Nova država, službeno nazvana Rumunija od 1866. godine, je stekla nezavisnost od [[Osmanlijsko carstvo|Osmanlijskog carstva]] 1877. godine. Nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], [[Transilvanija]], [[Bukovina]] i [[Besarabija]] su pripojene suverenoj [[Kraljevina Rumunija|Kraljevini Rumuniji]]. Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Rumunija je bila saveznik [[Treći rajh|nacističke Njemačke]], boreći se protiv [[Savez sovjetskih socijalističkih republika|Sovjetskog saveza]] do 1944. godine, kada se pridružuje silama Alijanse nakon što su je okupirale snage [[Crvena armija|Crvene armije]]. Nakon rata Rumunija je postala [[socijalistička država]] i član [[Varšavski pakt|Varšavskog pakta]]. Nakon [[Rumunska revolucije 1989. godine|revolucije 1989. godine]], Rumunija je započela tranziciju ka demokratiji i kapitalističkoj tržišnoj ekonomiji.
 
Nakon brzog ekonomskog rasta 2000ih, rumunska ekonomija se pretežno zasnovana na uslugama, a proizvođač je i izvoznik mašina i električne energije, sa kompanijama poput [[Automobili Dacia]] i [[OMV Petrom]]. Rumunija je članica [[NATO|NATO-a]] od 2004. godine, a [[Evropska unija|Evropske unije]] od 2007. godine. Oko 90% stanovništva se izjašnjavaju kao [[Pravoslavlje|pravoslavci]], te govore [[rumunski jezik]]. Uz bogatu kulturnu historiju, Rumunija je bio dom utjecajnih umjetnika, muzičara, izumitelji i sportista, i ima razne turističke atrakcije.
 
== Historija ==
Najstariji tragovi postojanja ljudi u Evropi su otkriveni u [[Pećina sa kostima|Pećini sa kostima]] ([[Rumunski jezik|rumunski]]: Peștera cu Oase) koja se nalazi na teritoriji današnje Rumunije. Stari su oko 42.000 godina i predstavljaju najstarije ostatke Homo sapiensa u Evropi. Prije rimskog osvajanja Dakije, teritorija između rijeka [[Dunav]] i [[Dnjestar]] je bila naseljena raznim [[Tračani|tračanskim narodima]], uključujući [[Dačani|Dačane]] i [[Geti|Gete]]. [[Herodot]], u svom djelu "Histories", navodi vjerske razlike između Geta i drugih Tračana. Međutim, prema [[Strabon|Strabonu]], Dačani i Geti su govorili istim jezikom. [[Cassius Dion]] skreće pažnju na kulturnu sličnost između njih. Također, postoji i akademski spor oko toga da li su Dačani i Geti bili isti narod.
 
Rimski prodor 106. godine za vrijeme cara [[Trajan|Trajana]] rezultirao je da [[Dakija]] postane rimska provincija pod nazivom "[[Dakija (rimska provincija)|Dacia Felix]]". Rimska vladavina je trajala 165 godina. U ovom periodu pokrajina je u potpunosti integrisana u [[Rimsko carstvo]], a značajan dio stanovništva je došao iz drugih pokrajina. Rimljani su uveli [[latinski jezik]], ali je intenzivna [[romanizacija]] izrodila proto-rumunskiprarumunski jezik. Provincija je bila bogata [[Ruda|rudama]] (posebno zlata i srebra u mjestima kao što su Alburnus Maior). Rimske trupe su se povukle iz Dakije 271. godine nakon napada raznih migrantskih naroda.
 
=== Srednji vijek ===
{{Glavni članci: |[[Rumunija u ranom srednjem vijeku]] i |[[Rumunija u srednjem vijeku]]}}
 
U [[Srednji vijek|srednjem vijeku]], rumuniRumuni su živjeli u tri rumunske [[Kneževina|kneževine]]: [[Vlaška|Vlaškoj]], [[Moldavija (pokrajina)|Moldaviji]] i [[Transilvanija|Transilvaniji]]. Postojanje nezavisnog rumunskog [[Vojvodstvo|vojvodstva]] Transilvanije u 9. stoljeću se spominje u Gesta Hungarorumu, ali od 11. stoljeća Transilvanija je postala autonomna od [[Kraljevina Ugarska|Kraljevine Ugarske]]. Osim Transilvanije, postojale su male lokalne kneževine Vlaška i Moldavija sa različitim stepenima nezavisnosti i razvitka, koje su se u 14. stoljeću za vrijeme [[Basarab I, vojvoda Vlaške|Basaraba I]] i [[Bogdan I, vojvoda Moldavije|Bogdana I]] suočile sa opasnošću od [[Osmanlijsko carstvo|Osmanlijskog carstva]].
 
=== Osmanlijska Vlaška ===
Savremena Rumunija je nastala kada su se države Moldavija i Vlaška ujedinile [[1859]]. i postale nezavisne [[1877]]. Država je proširena nakon Prvog svjetskog rata kada su Transilvanija, [[Bukovina]] i [[Besarabija]] pripojene Rumuniji.
 
Dijelovi Rumunije su pripojeni su [[SSSR|Sovjetskom Savezu]] [[1940]]. kojiDanas su danasto većinom dijelovi Moldavije, a mali dio tih teritorija danas pripada Ukrajini. Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Rumunija je postala socijalistička država pod pritiskom Sovjetskog Saveza.
 
Nakon dugih decenija, vlast predsjednika Nikolaja Čaušeskua ([[Nicolae Ceauşescu|Nicolaea Ceauşescua]]) završila se završila ustankom krajem [[1989]]., iako sesu i danas bivši komunisti, kao reformisani socijaldemokrati, i danas nalaze u demokratski izabranim vladama.
 
== Vlada ==
Rumunija je demokratska republika. Zakonodavna grana Rumunije vlasti čini dva vijeća, Senat (Senat) sa 140 senatora i Vijeće zastupnika (''Camera Deputaţilor'') sa 345 poslanika. Članovi oba vijeća se biraju na neposrednim izborima svake četiri godine.
 
Predsjednik, glava izvršne vlasti, također se također bira neposrednim glasanjem na period od pet godina (do [[2004]]. sebiran biraoje na četiri godine). Predsjednik daje mandat premijeru, koji predlaže ministre, koje imenuje parlament.
 
== Administrativna podjela ==
[[Datoteka:Romania_counties.png|300px|mini|desno|Podjela Rumunije na okruge]]
{{Glavni|Okruzi Rumunije}}
Rumunija je administrativno podijeljena u 41 okruga (''judeţe'') i teritoriju glavnog grada [[Bukurešt]]a (Bucureşti).
 
Najranija podjela Rumunije na okruge javlja se krajem 14. vijeka kada su [[Kneževina Vlaška]], koja je obuhvatala današnju rumunsku južnu regiju [[Vlaška|Vlašku]] i [[Moldavija (pokrajina)|Kneževina Moldavija]] bile podijeljene na ''județe'' tj. okruge.
 
Trenutna administrativna podjela je aktuelna od 1968. godine, uz vrlo male izmjene od kojih se zadnjaposljednja desila [[1997]]. godine.
 
Prema podacima popisa iz [[2011]]. godine, prosječna populacija rumunskog okruga iznosi 445.000 stanovnika, pri čemu je [[Iași (okrug)|okrug Iași]] najmnogoljudniji sa 772.000 stanovnika, dok je okrug [[Covasna (okrug)|Covasna]] sanajmanji, okos 210.000 stanovnika najmanji.
 
Prosječna površina okruga je 5.809 km<sup>2</sup>. Najveći okrug je [[Timiș (okrug)|Timiș]] sa 8.697 km<sup>2</sup>, dok je najmaninajmanji [[Ilfov (okrug)|Ilfov]] sas površinom od samo 1.583 km<sup>2</sup>.
Grad Bukurešt, koji se ne ubraja u okruge, ali ima isti status kao i okruzioni, je istovremeno je i najmnogoljudnija administrativna jedinica Rumunije (1.883.425 stanovnika) i površinski najmanja sa površinom od (228 km<sup>2</sup>).
 
Okruzi su uglavnom nazvani po svome najznačajnijem gradu koji je ujedno i administrativni centar ili po [[Historija|historijskom]] nazivu, odnosno [[Geografija|geografskom]] [[toponim]]u, od kojih je najčešće naziv neke od [[Rijeka (vodotok)|rijeka]].
 
== Geografija ==
{{Glavni|Geografija Rumunije}}
Veliki dio granice Rumunije sa Srbijom i Bugarskom čini rijeka [[Dunav]]. U Dunav se također ulijeva i [[Prut (rijeka)|Prut]], koji čini granicu sa Moldavijom.
 
[[Karpati]] dominiraju zapadnim dijelovima Rumunije, sas vrhovima koji dosežu i do 25002.500 metara, sa najvišim vrhom Moldoveanu (Moldoveanu) visine 25442.544 metra.
 
Najveći gradovi su glavni grad Bukurešt (Buchureşti), zatim [[BrašovBraşov]] (Braşov), [[Temišvar]] (Timişoara), [[Kluž-Napoka]] (Cluj-Napoca)], [[KonstancaConstanţa]] (Constanţa), [[KrajovaCraiova]] (Craiova) i [[JašiIaşi]] (Iaşi).
 
== Privreda ==
{{Starost sekcija}}
Nakon raspada Sovjetskogsovjetskog Blokabloka u periodu 19891989–1991.-91., Rumunija je ostala sa zastarjelom industrijom i industrijskim i proizvodnim kapacitetima koji uopće ne odgovaraju uvjetima i potrebama zemlje.
 
U februaru [[1997]]., u Rumuniji počinje detaljna makroekonomska stabilizacija i strukturalna reforma, ali u tom periodu tranzicije dolazi do čestih zaustavljanja i nastavljanja reformi koji ne doprinose brzom oporavku zemlje. Program restruktuiranja podrazumjevapodrazumijeva postavljanje na noge i prodaju velikih industrijskih postrojenja i promjene u poljoprivrednom i finansijskom sektoru.
 
Rumunska nestabilna ekonomska situacija ipak se ipaks vremenom mijenjapromijenila u makoroekonomski stabilnu, sas velikim privrednim rastom i sve manjom nezaposlenošću.
 
Rumunija je postigla sporazum sa MMF-om u augustu 2004. o kreditu od 547 miliona $, ali dobijanje druge tranše je odgođeno je za oktobar jer postoje neslaganja u budžetskim rashodima zemlje.
 
Godine 2002. i 2003. godinauspješne su uspješne ekonomske godine sas rastom BNP-a od 4.,5 % godišnje. U prvoj polovini 2004. godine, rast je bio čak 6.6 % što je najveći rast u regionu, a u 2005. se predviđa da će biti 7-8 %. Prosječna bruto plaća u Rumuniji (za april 2004.) iznosila je 8.292.762 lejaleva (oko 200 eura) i u porastu je u odnosu na prethodni mjesec za 7.8 %. Prosječna plaća početkom 2004. godine je bila 5.969.555 leja.
 
Nezaposlenost u Rumuniji je u 2004. pala na 6.2 %, što je čak vrlo malo u odnosu na neke zemlje zapadne Evrope.
 
Nakon što je u decembru 1999. godine pozvana da počne pregovore o pridruživanju EU, zajedno sas Bugarskom, Rumunija je 1. januara 2007. postala članica Evropske Unijeunije.
 
== Stanovništvo ==
* Etničke zajednice (procjena za [[2002]]):
** [[Rumuni]] 89,5%
** [[Mađari]] 6,6%
** ostali 0,3%
 
* VjeroispovjestiVjeroispovijesti (procjena za [[2002]].):
** pravoslavci (svih denominacija) 87%
** protestanti 6,8%
 
== Kultura ==
{{Proširiti sekciju}}
[[Eugène Ionesco]] je svjetski poznati rumunjsko-francuski dramatičar, koji je kao i njegovi suvremenci književnici [[Mirce EliadA|Mircea Eliade]] i [[Émil Cioran|Emil Cioran]] napustio komunističku Rumunjsku stvarao u inozemstvu.
 
Paul Celan i dobitnik Noleove nagrade [[Elie Wiesel]], također su rumunjski književnici priznati u svijetu, koji su obojica preživjela holokaust.
 
[[George Enescu]] (1881.–1955.) je jedan od najpoznatijih rumunjskih glazbenika, koji je bio skladatelj, violinist, pianist, dirigent i učitelj.
 
Jedan od najvećih i najutjecajnih rumunjskih umjetnik s utjecajem na svjetsku kulturu je kipar [[Constantin Brâncuşi]], središnja figura modernog pokreta i pionir abstrakcije.
 
== Reference ==
{{Commonscat|Romania}}
{{Wikivoyage}}
* [http://web.archive.org/web/20040607002154/www.gov.ro/engleza/index.html Zvanični sajt Rumunskerumunske vlade (engleski)]
* [http://www.presidency.ro/?lang=en Rumunsko Predsjedništvo (engleski)]
* [http://www.senat.ro Rumunski Senat]
* [http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?id=103&idl=2 Camera Deputaţilor (donji dom Parlamenta)]
* [http://www.mtromania.ro/ Ministarstvo Turizmaturizma]
* [http://www.spirit.ro/ Duh Rumunije – putovanja, slike, zvuci]
* [http://numismondo.com/pm/rom/ Rumunski novac]