Razlika između izmjena na stranici "Dinamit"

Dodano 1.068 bajtova ,  prije 1 godinu
nema sažetka izmjene
{{Izmjena u toku}}
'''Dinamit''' ({{jez-gr|δύναμις}}, dýnamis, ''snaga'') jeste [[eksploziv]] napravljen od [[nitroglicerin]]a i upijajućih sredstava (sorbenata, poput dijatomejske zemlje, [[glina|gline]] i krede) uz dodatak sredstava za stabilizaciju. Izumio ga je švedski hemičar i inženjer Alfred Nobel u njemačkom gradu [[Geesthacht]] i patentirao 1867. godine. Vrlo brzo je ušao u široku upotrebu kao izuzetno snažan eksploziv i alternativa crnom [[barut]]u. Najčešće se pravi u obliku štapa dugog oko 30-ak [[centimetar]]a, čiji je prečnik baze oko 5 centimetara.
 
 
Na studiju u Pragu, Nobel je upoznato [[Ascanio Sobrero|Ascania Sobrera]], koji je tri godine rasnije otkrio [[nitroglicerin]], ali je smatrao da taj spoj nije pogodan za upotrebu u praksi zbog izuzetne osjetljivosti na vatru i udarce. Međutim, Nobel je bio veoma zainteresiran za Sobrerovo otkriće te je svoja istraživanja od 1862. usmjerio da nitroglicerin kao eksploziv uvede u tehničku upotrebu. Tokom Nobelovih eksperimenata sa nitroglicerinom dolazilo je do većeg broja nesreća. Pri jednoj eksploziji od 125 kilograma nitroglicerina u njegovoj laboratoriji u septembru 1864. poginuli su njegov brat Emil, inženjer Hertzman, služavka Marija, te još dvije osobe. Kako bi smanjio opasnost od nekontrolirane eksplozije nitroglicerina a istovremeno zadržao veoma veliku snagu eksplozije, Nobel je neuspješno eksperimentirao s raznim dodacima. Prema legendi, slučajno je došao do otkrića: iz jednog od brojnih transporta nitroglicerina jedne prilike došlo je do curenja čistog nitroglicerina iz posude u kojoj je prevožen, pri čemu je kapao na šljunak koji se nalazio na podu vozila. Nastala masa privukla je pažnju radnika, pa su o tome obavijestili Nobela. Njemu je ubrzo uspjelo dobiti eksploziv siguran na neželjene udarce koji je bio jednako snažan kao nitroglicerin. Ranije je Nobel već izumio inicijalno paljenje koje upotrijebio u novonapravljenom eksplozivu. Međutim, u to vrijeme Nobel je negirao da se otkriće desilo slučajno. Godine 1867. patentirao je optimizirani omjer smjese nitroglicerina od 3:1 i svoj proizvod nazvao današnjim imenom, dinamit.<ref name="spiegel" /> Time je Alfred Nobel napravio prvi eksploziv koji je bio tehnički pogodan za upotrebu, a istovremeno i znatno snažniji od [[Barut|crnog baruta]]. U okvirima tada brze i obimne industrijalizacije, u oblastima rudarstva, kamenoloma, u izgradnji cesta i tunela postojale su ogromne potrebe za takvim snažnim eksplozivima. U svrhu ekonomskog iskorištavanja svog otkrića, Nobel je patent prodao [[Basil Zaharoff|Basilu Zaharoffu]].<ref name="Meyer" /> Novi eksploziv, koji je proizvoden u velikim količinama, znatno je pojeftinio i ubrzao izgradnju željezničkih linija i cesta.<ref name="meer" />
 
== Sastav ==
[[Datoteka:Dynamite Diagram.svg|thumb|desno|Poprečni presjek dinamita:<br />
A. [[Dijatomejska zemlja]] (kieselgur) natopljena [[nitroglicerin]]om<br />
B. Zaštitni oklop<br />
C. Eksplozivna kapsula<br />
D. Zapaljivi kabl ili fitilj]]
Dinamit se sastoji iz 75 % nitroglicerina kao ekplozivne komponente, 24,5 % dijatomejske zemlje (kieselgura) kao nosećeg materijala i 0,5 % [[natrij-karbonat]]a (sode) kao hemijskog stabilizatora.
 
== Opasnosti ==
Nakon što je dinamit postao dostupan u velikim količinama, počele su se dešavati nezgode i katastrofe sa teškim posljedicama, čiji uzrok je bila nedovoljna pažnja pri rukovanju dinamitom. Jedan od najvećih problema predstavljala je nestabilnost eksploziva u vlažnom okruženju. Iz vlažnog dinamita polahko se otpuštao nitroglicerin te se zbog svoje gustoće neprimjećeno mogao sakupljati u posudama gdje se držao dinamit, a nakon toga iznenada eksplodirati. I zamrznuti dinamit bio je osjetljiv na udarce, što se desilo pri izgradnji nekih tunela koji su građeni na velikim nadmorskim visinama ili zimi.
 
== Reference ==
{{refspisak|1|refs=
<ref name="Meyer">Bárbara Meyer: ''Gesellschaftliche Implikationen bundesdeutscher Nachkriegsfilme'', 1964, str. 44.</ref>
<ref name="meer">Christian Reder (izd.). ''Graue Donau, Schwarzes Meer'': Wien, Sulina, Odessa, Jalta, Istanbul'', Springer, 1. izd, {{ISBN|978-3211754825}}, str. 135.</ref>
<ref name="spiegel">Spiegel: [http://einestages.spiegel.de/static/topicalbumbackground/4986/knall_auf_knall.html Knall auf Knall], pristupljeno 22. septembra 2009.</ref>
}}
73.705

izmjena