Otvori glavni meni

Izmjene

Dodano 114 bajtova ,  prije 2 godine
nema sažetka izmjene
'''Aktinij''' je [[hemijski element]] sa [[hemijski simbol|simbolom]] '''Ac''' i [[atomski broj|atomskim brojem]] 89. Po njemu je serija hemijskih elemenata dobila ime [[aktinoidi]], gdje spada grupa od petnaest vrlo sličnih elemenata u [[periodni sistem elemenata|periodnom sistemu]], počev od njega do [[lorensij]]a. Aktinij se također ponekad smatra i prvim prelaznim metalom 7. periode, mada se mnogo rjeđe lorensiju dodjeljuje ta pozicija. Aktinij je otkriven 1899. godine, a bio je prvi neprimordijalni radioaktivni element koji je izdvojen. Iako su [[polonij]], [[radij]] i [[radon]] otkriveni prije aktinija, oni nisu bili dobijeni u čistom obliku sve do 1902. godine.
 
Aktinij je vrlo mehak, srebrenasto-svijetli [[radioaktivnost|radioaktivni]] [[metal (hemija)|metal]] koji vrlo burno reagira sa kisikom i vlagom iz zraka, gradeći bijeli pokrivni aktinij-oksid koji sprječava daljnju oksidaciju. Kao i većina lantanoida i mnogih aktinoida, on zadržava [[oksidacijsko stanje]] +3 u gotovo svim svojim spojevima. Ovaj metal se nalazi samo u tragovima unutar ruda [[uranij]]a i [[torij]]a u vidu [[izotop]]a <sup>227</sup>Ac, a koji se raspada tokom vremena poluraspada od 21,772 godine, pretežno emitirajući beta- a rjeđe i alfa-čestice. Također, postoji i izotop <sup>228</sup>Ac, koji je beta aktivan, ali mu je vrijeme poluraspada samo 6,15 sati. U jednoj toni prirodnog uranija u rudama sadržano je oko 0,2 miligrama aktinija-227, dok jedna tona prirodnog torija sadrži približno 5 nmnanograma aktinija-228. Zbog velike sličnosti u fizičkim i hemijskim osobinama aktinija i [[lantan]]a, odvajanje aktinija iz njegovih ruda nije praktično. Umjesto toga, ovaj element se u miligramskim količinama dobija zračenjem neutronima izotopa radija-226 u nuklearnim reaktorima. Zbog rijetkosti, visoke cijene dobijanja i radioaktivnosti, aktinij nema značajnijih primjena u industriji. Njegova upotreba svodi se na izvor [[neutron]]a te kao sredstvo u radioterapiji, kojim se zrače određene ćelije tumora u tijelu.
 
== Historija ==
Francuski hemičar [[André-Louis Debierne]] objavio je 1899. otkriće novog elementa. Izdvojio ga je iz ostataka rude [[uraninit]]a, iz koje su [[Marie Curie|Marie]] i [[Pierre Curie]] prethodno izdvojili [[radij]]. Iste godine, Debierne je opisao novu tvar da je slična [[titanij]]u<ref name="bpt6k3085b"/> a u studiji iz 1900. naveo je da je element sličan [[torij]]u.<ref name="actif"/> Aktinij je, neznajući za Debierneovo otkriće, također otkrio i [[Friedrich Oskar Giesel]] 1902. godine<ref name="cber1902"/> kada je novu supstancu opisao da je slična [[lantan]]u, te ga je 1904. godine nazvao ''emanium''.<ref name="Emanations"/> Nakon što su [[Harriet Brooks]] 1904. te [[Otto Hahn]] i [[Otto Sackur]] 1905. godine uporedili vremena poluraspada supstanci koje su otkrili Debierne i Giesel,<ref name="surl"/> odabrali su da zadrže ime elementa koje je predložio Debierne jer je bio prvi koji ga je otkrio, iako je postojala nepodudarnost u hemijskim osobinama koje je on različito navodio u različitim radovima i periodima.<ref name="Emanations"/><ref name="cber1905038"/>
 
Članci objavljeni tokom 1970tih<ref name=discovery/> i kasnije<ref name="Adloff"/> navode da Debierneovi rezultati objavljeni 1904. nisu saglasni sa onim objavljenim 1899. i 1900. godine. Osim toga, prema današnjem znanju iz oblasti hemije aktinija izvodi se zaključak da je ovaj element nije mogao biti ništa drugo osim vrlo mali sastojak u Debierneovim rezultatima iz 1899. i 1900. Zapravo, hemijske osobine tvari o kojoj je on pisao navode na pomisao da se u tom slučaju radilo o [[protaktinij]]u, elementu koji nije otkriven još narednih četrnaest godina, samo zbog toga što je "nestao" zbog svoje hidrolize i adsorpcije na Debierneovom laboratorijskom posuđu. To otkriće je navelo neke autore da Giesela "proglase" osobom koja je otkrila aktinij.<ref name=Kirby/> Nešto umjereniju viziju naučnog otkrića predložio je Adloff.<ref name="Adloff"/> On je naveo bi se retrospektivne kritike ranih radova trebale ublažiti zbog tadašnjeg nivoa znanja iz radiohemije: naglašavajući opreznost Debierneovih tvrdnjih u prvobitnim radovima, on zapaža da niko ne može sa sigurnošću tvrditi da Debierneova supstanca nije sadržavala aktinij.<ref name=Adloff/> Debierne, koji prema mišljenjima većine historičara važi za pronalazača aktinija, izgubio je kasnije zanimanje za ovaj element i napustio istraživanje. S druge strane, Gieselu se s punim pravom može dati čast za prvo dobijanje radiohemijski čistog uzorka aktinija kao i za određivanje njegovog atomskog broja 89.<ref name=discovery/> Ime ''aktinij'' potječe iz [[starogrčki jezik|starogrčkog]] ''aktis, aktinos'' ({{SGrJ|ακτίς, ακτίνος}} što znači zraka.<ref name=CRC/> Njegov simbol '''Ac''' također se koristi i kao skraćenica za druge supstance ili organske spojeve koji nemaju nikakve veze sa aktinijem, poput acetila, acetata<ref name="Gilley"/> i ponekad acetaldehida.<ref name="Ca9z4cH"/>
Articles published in the 1970s<ref name=discovery/> and later<ref name="Adloff"/> suggest that Debierne's results published in 1904 conflict with those reported in 1899 and 1900. Furthermore, the now-known chemistry of actinium precludes its presence as anything other than a minor constituent of Debierne's 1899 and 1900 results; in fact, the chemical properties he reported make it likely that he had, instead, accidentally identified [[protactinium]], which would not be discovered for another fourteen years, only to have it disappear due to its hydrolysis and adsorption onto his laboratory equipment. This has led some authors to advocate that Giesel alone should be credited with the discovery.<ref name=Kirby/> A less confrontational vision of scientific discovery is proposed by Adloff.<ref name="Adloff"/> He suggests that hindsight criticism of the early publications should be mitigated by the then nascent state of radiochemistry: highlighting the prudence of Debierne's claims in the original papers, he notes that nobody can contend that Debierne's substance did not contain actinium.<ref name=Adloff/> Debierne, who is now considered by the vast majority of historians as the discoverer, lost interest in the element and left the topic. Giesel, on the other hand, can rightfully be credited with the first preparation of radiochemically pure actinium and with the identification of its atomic number 89.<ref name=discovery/>
 
The name actinium originates from the [[Ancient Greek]] ''aktis, aktinos'' (ακτίς, ακτίνος), meaning beam or ray.<ref name=CRC/> Its symbol Ac is also used in abbreviations of other compounds that have nothing to do with actinium, such as [[acetyl]], [[acetate]]<ref name="Gilley"/> and sometimes [[acetaldehyde]].<ref name="Ca9z4cH"/>
 
== Osobine ==