Razlika između izmjena na stranici "Ujedinjeno Kraljevstvo"

Dodano 1.011 bajtova ,  prije 3 godine
nema sažetka izmjene
m
{{About|suverenoj državi|ostrvo u Atlantskom okeanu|Velika Britanija}}
{{Infokutija država
| zvanično_ime = Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Sjeverne Irske
| izvorno_ime = ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'' {{Simboli jezika|en|engleski}}
| ime_genitiv = Ujedinjenog Kraljevstva
| zastava = Flag of the United Kingdom.svg|border
| grb = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg
| uzrečica = nema
| himna = [[God Save the Queen]] <center>[[Datoteka:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg]]</center>
| mapa = Location UK EU Europe.png
| glavni_grad = [[London]]
| glavni_grad_kordinati = {{coord|51|30|N|0|7|W|type:city|title=London}}
| najveći_grad = [[London]]
| službeni_jezik = [[engleski]] (de facto)
| državno_uređenje = [[Ustavna monarhija]]
| vrsta_prve_vlasti = [[Spisak engleskih i britanskih vladara|Monarh]]
| vladar_prva_vlast = [[Elizabeta II, kraljica Ujedinjenog Kraljevstva|Elizabeta II]]
| vrsta_druge_vlasti = [[Spisak premijera Ujedinjenog Kraljevstva|Premijer]]
| vladar_druga_vlast = [[Theresa May]]
| vrsta_treće_vlasti =
| vladar_treća_vlast =
| nezavisnost = [[ActZakon o ofujedinjenju Unioniz 1707.|Zakon o ujedinjenju]]
| nezavisnost_priznato = [[1707.]]
| površina = 244.820
| po_površini_na_svijetu = 76. na svijetu
| procenat_vode = 1,3%
| stanovnika = 63.181.775<ref name="pop_census">{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |title=2011 UK censuses |publisher=Office for National Statistics |pristupdatum=17. 12. 2012}}</ref>
| stanovnika = 61.113.205
| stanovnika_godina = 20092011
| po_broju_stanovnika_na_svijetu = 22. na svijetu
| gustoća = 246
| po_broju_gustoće_na_svijetu = 48. na svijetu
| bdp_ukupno = $2.649,89 milijardi<ref name="imf">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?sy=2016&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=112&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=&pr.x=77&pr.y=-9 United Kingdom Gross domestic product, current prices], imf.org, pristupljeno 9. jula 2017.</ref>
| bdp_ukupno = $2 230 triliona
| bdp_godina = 20082016.
| po_broju_bdp_na_svijetu = 79. na svijetu
| bdp_per_capita = $36,52342.514
| hdi = 0.942,909
| hdi_godina = 20062015
| hdi_nivo = <font color=#009900>vrlo visok</font>
| po_broju_hdi_na_svijetu = 2116. na svijetu
| gini = 34.031,6
| gini_godina = 20052014
| po_broju_gini_na_svijetu =
| valuta = [[Britanska funta]] ([[GBP]])
| vremenska_zona = ([[UTC]]+0)
| najveća_tačka_ime = [[Ben Nevis]]
| najveća_tačka_metara = 1 .344
| najveće_jezero_ime = [[Lough Neagh]]
| najveće_jezero_površina = 390
| najveća_rijeka_ime = [[Severn]]
| najveća_rijeka_dužina = 354
| nacionalni_dan = [[1. mart]]
| internetski_nastavak = [[.uk]]
| pozivni_broj = +44
| komentar =
|}}
'''Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Sjeverne Irske''' ([[Engleski jezik|eng]]. ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'' ili skraćeno '''UK''') je [[Država|suverena država]] u [[Zapadna Evropa|zapadnoj Evropi]]. Nalazi se sjeverozapadno od obale [[Evropa|Evrope]] te obuhvata [[Velika Britanija|ostrvo Velike Britanije]] (ovaj termin se ponekad pogrešno upotrebljava za naziv zemlje), sjeveroistočni dio [[Irska (ostrvo)|Irskog ostrva]] i raznih manjih ostrva.<ref>{{cite web |title=Definition of Great Britain in English |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Great-Britain?q=Great+Britain |publisher=Oxford University Press |accessdate=29. 11. 2014}}</ref> [[Sjeverna Irska]] je jedini dio Ujedinjenog Kraljevstva koji ima kopnenu granicu s drugom državom (u ovom slučaju, [[Republika Irska|Republikom Irskom]]). Osim ove kopnene granice, UK je okruženo [[Atlantski okean|Atlantskim okeanom]] sa zapada i sjevera, Sjevernog mora istočno i [[La Manche|Engleskog kanala]] južno. [[Irsko more]] se nalazi između [[Velika Britanija|ostrva Velike Britanije]] i [[Irska (ostrvo)|Irske]]. Površina Ujedinjenog Kraljevstva je 243.000 [[Km²|km<sup>2</sup>]] što ga čini 80. najvećom državom na svijetu i 11. najvećom u Evropi.
Odnosi između zemalja Ujedinjenog Kraljevstva su se znatno promijenili kroz vrijeme. [[Vels]] je aneksiran od strane [[Kraljevina Engleska|Kraljevstva Engleske]] pomoću Zakona o zajedništvu ([[Engleski jezik|eng]]. ''Acts of Union'') [[1536]]. i [[1543]]. godine. Sporazum [[Engleska|Engleske]] i [[Škotska|Škotske]] 1707. godine je doveo do stvaranja ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije, koje se spojilo s Kraljevstvom Irske kako bi se stvorilo Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske. Pet šestina [[Irska (ostrvo)|Irske]] se [[1922]]. godine odcijepilo od države, ostavljajući je u trenutnoj formi Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Sjeverne Irske. UK ima četrnaest prekomorskih teritorija.<ref name=overseasterrirories>{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/policies/protecting-and-developing-the-overseas-territories |title=Supporting the Overseas Territories |publisher=Foreign and Commonwealth Office |accessdate=21. 4. 2015}}</ref> Ovo su ostaci [[Britansko carstvo|Britanskog carstva]] koje je tokom [[1920te|1920-ih]] godina sačinjavalo skoro četvrtinu kopnene mase svijeta te je bilo najveće carstvo u historiji. Britanski utjecaj se može primijetiti po jeziku, kulturi i zakonodavnim sistemima koje prijašnje kolonije trenutno koriste.
 
Ujedinjeno Kraljevstvo je razvijena država i ima petu najveću svjetsku ekonomiju po nominalnom [[BDP|BDP-u]] i deveta ili deseta država na svijetu po [[Paritet kupovne moći|paritetu kupovne moći]]. Za UK se smatra da ima visok dobit ekonomije i kategorizira se vrlo visoko na [[Human Development Index|Indeksu ljudskog razvoja]] (odnosno HDI), 14. na svijetu. Bila je prva svjetska industrijalizirana država i najveća svjetska sila tokom 19. i početkom 20. vijeka.<ref>{{cite book |title=The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |publisher=Routledge |location=London |author=Mathias, P. |year=2001 |isbn=0-415-26672-6}}</ref><ref name="ferguson">{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |year=2004 |title=Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |publisher=Basic Books |location=New York |isbn=0-465-02328-2}}</ref> UK je i dalje znatno velika sila sa znatnim ekonomskim, kulturnim, vojnim, naučnim i političkim međunarodnim utjecajem.<ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992 |author=Sheridan, Greg |title=Cameron has chance to make UK great again |accessdate=23 May 2011 |work=The Australian |location=Sydney |date=15. 5. 2010}}</ref><ref name="David M. McCourt">{{cite book |last=McCourt |first=David |title=Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics |publisher=University of Michigan Press |date=28 May 2014 |location=Sjedinjene Američke Države|pages=|isbn=0472072218 |url=http://books.google.ie/books?id=lwpOnwEACAAJ&dq=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics&hl=en&sa=X&ei=TCJkU8TOE6mS7Abw14HIBg&ved=0CDIQ6AEwAA}}</ref> Prepoznat je posjednik nuklearnih oružja i peta ili šesta je na svijetu po vojnim izdacima.<ref name="SIPRI">{{cite web |url=http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=476 |title=The 15 countries with the highest military expenditure in 2013 (table) |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |format=PDF |accessdate=21. 4. 2015}}</ref><ref name="iiss.org">[http://www.iiss.org/en/about%20us/press%20room/press%20releases/press%20releases/archive/2014-dd03/february-0abc/military-balance-2014-press-statement-52d7 The Military Balance 2014: Top 15 Defence Budgets 2013] (IISS)</ref> UK je član [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda|Vijeća sigurnosti Ujedinjenih naroda]] sve od prvog sastanka [[1946]]. godine. Članica je [[Evropska unija|Evropske unije]] i njene prethodnice - [[Evropska ekonomska zajednica|Evropske ekonomske zajednice]] sve od [[1973]]. godine. Također je članica Komonvelta naroda, [[Vijeće Evrope|Vijeća Evrope]], [[G7]], [[G8]], [[G20]], [[NATO|NATOa]], [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj]] (odnosno OECD) i [[Svjetska trgovačkatrgovinska organizacija|Svjetske trgovačketrgovinske organizacije]] (ili skraćeno WTO).
 
== Historija ==
 
=== Prije 1707. godine ===
Počeci naseljavanja današnjeg područja Ujedinjenog Kraljevstva od strane [[Kromanjonac|kromanjonaca]] su se javljali u valovima u periodu od prije 30.000 godina.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm "Ancient skeleton was 'even older']". ''BBC News''. 30. oktobar 2007.</ref> Pri kraju prehistorijskog perioda područja, smatra se da se kultura stanovništva sastojala uglavnom od [[Kelti|Kelta]], time činivši područje Britanije naseljenim Keltskim plemenom [[Briti|Brita]] i Keltsku Irsku.<ref>{{cite book |title=Celtic culture: A historical encyclopedia |page=973 |author=Koch, John T. |isbn=978-1-85109-440-0 |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara, CA}}</ref> [[Rimsko osvajanje Britanije]] (s početkom 43. godine) i 400-godišnja vladavina južne Britanije, te kasnije naseljivanje područja od strane [[Germani|Germanskih]] [[Anglosaksonci|Anglosaksonca]] je sveukupno smanjilo područje Brita na današnji region [[Vels|Velsa]]a i historijskog Kraljevstva Strathclydea.<ref>{{cite encyclopedia |editor1-first=John |editor1-last=Davies|editor1-link=John Davies (historian) |editor2-first=Nigel |editor2-last=Jenkins |editor2-link=Nigel Jenkins |editor3-first=Menna |editor3-last=Baines|editor4-first=Peredur I. |editor4-last=Lynch
|editor4-link=Peredur Lynch|displayeditors=4 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Wales|The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales]] |year=2008 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-1953-6 |page=915}}</ref> Veći dio regiona naseljen Anglosaksoncima je ujedinjenjen u [[Kraljevina Engleska|Kraljevinu Englesku]] tokom 10. vijeka.<ref name="Short Athelstan biography on the BBC History website">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |title=Short Athelstan biography |publisher=BBC History |accessdate=9. 4. 2013}}</ref> U međuvremenu, Keltskikeltski govornici u sjeverozapadnoj Britaniji (koji tradicionalno imaju veze sa sjeveroistokom i su navodno iz tog dijela migrirali u 5. vijeku)<ref>{{cite book |author=Mackie, J.D. |authorlink=J.D. Mackie |title=A History of Scotland |location=London |publisher=Penguin |year=1991 |isbn=978-0-14-013649-4 |pages=18–19}}</ref><ref>{{cite book |author=Campbell, Ewan |title=Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots |publisher=Canongate |location=Edinburgh |year=1999 |isbn=0-86241-874-7 |pages=8–15}}</ref> su se ujedinili sa [[Pikti|Piktima]]ma kako bi napravili [[Kraljevina Škotska|Kraljevinu Škotsku]] u 9. vijeku.<ref>{{cite book |last=Haigh |first=Christopher |title=The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |page=30 |isbn=978-0-521-39552-6}}</ref>
 
Ujedinjeno Kraljevstvo je nastalo 1. maja 1707. godine političkom unijom Kraljevine Engleske i Kraljevine Škotske.
 
Tokom godina Ujedinjeno kraljevstvo je postalo najveća kolonijalna sila na planeti, te nacija sa najviše stanovnika (1936.-: 550 miliona stanovnika). Na Indiju i dominione je otpadalo 90% teritorije UK i čak 85% stanovništva. Nakon 1949. godine većina dominiona traži nezavisnost, a većina ih je i dobila.
 
=== Nakon 1945. ===
Nakon završetka [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] 1945. Ujedinjeno Kraljevstvo bilo je jedno od četiri sile tzv. ''Velike četvorke'' (zajedno s Sovjetskim savezom, Kinom i SAD-om), a koja je oblikovala svjetski poredak u postratnom periodu.<ref>{{cite book |last1=Doenecke |first1=Justus D. |last2=Stoler |first2=Mark A. |title=Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945 |url=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62 |year=2005 |accessdate=19 March 2016 |isbn=0-8476-9416-X }}</ref><ref>{{cite journal |url=https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |title= The Four Policemen and. Postwar Planning, 1943-1945: The Collision of Realist and. Idealist Perspectives. |last=Kelly|first=Brian |accessdate=25 August 2015}}</ref> UK je također i jedna od prvih potpisnica [[Povelja Ujedinjenih nacija|Povelje UN]]. Kraljevstvo je također i jedna od pet stalnih članica Vijeća sigurnosti UN-a. Međutim, nakon Drugog svjetskog rata, država je ostala znatno oslabljena, te finansijski dosta zavisna od [[Marshallov plan|Marshallovog plana]].<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |title=Britain to make its final payment on World War II loan from U.S. |work=The New York Times |datum=28. 12. 2006 |pristupdatum=25. 8. 2011}}</ref>
 
== Vlada ==
 
== Geografija ==
{{sekcija}}
 
=== Privreda ===
{{Glavni|Privreda Ujedinjenog Kraljevstva}}
 
Do sredine [[18. vijek]]a Ujedinjeno Kraljevstvo je bila zemlja pretežno orijentisana na poljoprivredu i manjim dijelom na manufakturnnu proizvodnju. Zemlja je bila podijeljena na grofovije koje su imale svoja mala gradska središta, a veći gradovi bili su London, Bristol i York. Pronalazak parnogparne strojamašine pokrenuo je prvu industrijsku revoluciju i ubrzo je UK postalo vodeća industrijska zemlja svijeta. Zahvaljujući povoljnom prometno-geografskom položaju, industrijskim proizvodima i trgovini Britanci su zavladali morima i osnovali kolonijalno carstvo šireći pritom svoj način života. U 20. vijeku svjetski ratovi opustošili su britansku ekonomiju, carstvo (Commonwealth) počinje slabiti i od vjerovnika postaje dužnikom SAD-a i Kanade. UK više nije vodeća ekonomska zemlja svijeta, ali se snažno razvijenom industrijom i trgovinom još uvijek je jedna od sedam najznačajnijih svjetskih zemalja.
 
== Reljefna obilježja i prirodne regije ==
 
U reljefu Britanskogbritanskog i Irskogirskog područja koja su paleozojskog i mezozojskog postanka mogu se izdvojiti sljedeće prirodne regije:
 
'''Sjeverno škotsko visočje''' je planinsko područje smješteno u sjevernom dijelu Škotske s visinama koje prelaze 1000 m. Vrh Ben Newis s 1343 m u zapadnom dijelu škotskog visočja najviši je na cijelom arhipelagu. Regijom dominiraju pretežito ogoljele planine, visoravni i duboke riječne doline. Ovo hladno i neplodno područje pruža slabe uvjete za proizvodnju hrane pa je rijetko naseljeno.
'''Južnoengleska nizija''' zauzima najveći dio Engleske, najnaseljenija je i privredno najrazvijenija regija Ujednjenog Kraljevstva. Nizinsko-brežuljkasti reljef omogućava razvoj poljoprivrede uz primjenu savremenih agrotehničkih i agrohemijskih mjera. Južnood Penina uz bogata nalazišta kamenog uglja nastao je grad Birmingham, najjače industrijsko središte UK. Jugostočnim dijelom nizine u dolini Temze, dominira najveći grad te političko, trgovačko, kulturno, financijsko i industrijsko središte UK, London.
 
'''Sjeverna Irska (Alster)''' zauzima sjeveroistočni dio istoimenog poluostrva. U krajoliku se smjenjuju brda, duboke riječne doline i brojne plodne nizine. Na pašnjačkim površinama razvijeno je stočarstvo, a nizinenizije su zasijane žitaricama i industrijskim biljem. Većina stanovništva živi u Belfastu, glavnom gradu i industrijskom središtu Sjeverne Irske.
 
=== Klima ===
== Stanovništvo ==
 
U UK na površini od 244 110 km<smallsup>2</smallsup> živi 59.739.000 stanovnika, što prosječno iznosi 243 stanovnika/km<small><sup>2</sup></small>. Stanovništvo nije ravnomjerno raspoređeno jer je [[Engleska]] pet puta gušće naseljena od [[Škotska|Škotske]], a tri puta više naseljena od [[Sjeverna Irska|Sjeverne Irske]] i [[Vels]]a. Englezi čine 80% stanovništva, Škoti 10%, Irci 4%, Velšani 2% i stranci (najviše Indijci) 4%. Očekivana životna dob je 77 godina. Službeni jezik je [[engleski jezik|engleski]], koji je uslijed iseljavanja stanovništva proširio u različite dijelove svijeta. Njime se služe milijarde ljudi i službeni jezik je u SAD-u, Australiji, Kanadi i Indiji. U Škotskoj se osim engleskog govori i galski, a u Velsu se velški jezik širi nakon što je uveden u osnovne škole.
 
== Kultura ==
{{Sekcija}}
{{Proširiti sekciju}}
 
== Sport ==
{{Sekcija}}
 
== Filatelija ==
{{Sekcija}}
 
== Također pogledajte ==
* {{en simbol}} [http://www.ons.gov.uk/ons/index.html Službeni godišnjak UK] statistika
* {{en simbol}} [http://www.number10.gov.uk/ Službeni sajt Premijera]
; Opće informacije
; Opšta informacija
* {{en simbol}} [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 UK] iz [[BBC News]]
* {{en simbol}} {{CIA World Factbook link|uk|United Kingdom}}
* {{en simbol}} [http://www.visitbritain.com/en/EN/ Službeni turistički vodič za UK]
 
{{stub-država}}
{{Commonwealth}}
{{Države Evrope}}
73.705

izmjena