Razlika između izmjena na stranici "Lisabon"

Dodano 75 bajtova ,  prije 3 godine
m
nema sažetka izmjene
m
m
|SlikaInfo = Alfama, dio Lisabona
}}
'''Lisabon''' ([[Portugalski jezik|port]]: ''Lisboa'') je [[Glavni grad|glavni]] i najveći grad [[Portugal]]a. Unutar administrativnih granica grada koji se prostire na površini od 100,05 km<sup>2</sup> živi 552.700 stanovnika. Izvan ovih granica, na području urbanog dijela grada živi oko 2,7 miliona stanovnika čime je Lisabonska urbana zona 11. najmnogoljudnija takva zona u [[Evropska unija|Evropskoj uniji]]. Grad se smjestio na zapadnoj obali [[IberskiIberijsko poluotokpoluostrvo|IberskogIberijskog poluotokapoluostrva]], na izlazu iz zaljevazaliva, kratko prije ušća rijeke [[Tejo]] u [[Atlantski okean]]. Lisabon je upravni, kulturni, obrazovni i privredni centar Portugala, u kom su smješteni vlada, državna uprava sa ministarstvima i sudstvom. Važan je univerzitetski centar sa šest visokoškolskih ustanova, [[univerzitet]]a i akademija. Najstariji univerzitet osnovan je [[1290]]., Tehnički univerzitet osnovan je [[1931]]., Katolički univerzitet [[1968]]., Novi univerzitet [[1973]]., te dva privatna univerziteta iz [[1986]]. godine. Svoje sjedište u Lisabonu imaju i Akademije nauka i Akademija umjetnosti, Historijska akademija, [[Konzervatorijum]], Vojna akademija, te veliki niz drugih značajnih znanstvenih institucija nacionalnog karaktera, kao što su Nacionalna biblioteka, Nacionalni arhiv i instituti. Lisabon je i središte [[nadbiskupija|nadbiskupije]] i jedan od najvažnijih vjerskih centara Portugala sa nizom većih i manjih crkvi, samostana i vjerskih škola. U gradu su smješteni i nacionalni teatar, [[Opera]], te niz manjih klasičnih i savremenih teatarskih kuća za svačiji ukus. Muzeji i galerije su svjetskog ranga, a tu se posebice ističu privatna zbirka iz ostavštine [[Gulbenkiana]] sa antologijskim djelima savremene [[umjetnost]]i [[20. vijek]]a, te muzeji Museu Nacional de Arte Antiga i Museum Calouste.
 
== Historija ==
{{Široka slika|Vasco da Gama bridge panorama.jpg|1800px|[[Vasko de Gama most]] u Lisabonu}}
 
=== Nastanak ===
 
Za Lisabon se pretpostavlja, da je grad feničanskog porijekla (Alis Ubbo), od [[205]]. godine p. n. e. [[Rimska imperija|rimski municipij]] Felicitas Julia, glavni grad provincije Lusitania. U [[5. vijek]]u Lisabon je najprije bio pod alanjskom, a između [[585]]. i [[713]]. pod vlasti zapadnih [[Goti|Gota]]. [[715]]. osvajaju ga [[Arapi]], a [[1147]]. pod svoju ga vlast vraća portugalski kralj Alfons I., čija rezidencija postaje [[1260]]. Lisabon je u [[15. vijek]]u jedan od najvažnijih trgovačkih centara zapadnog svijeta i uz [[Sevilla|Sevillu]] jedan od najbogatijih gradova [[Evropa|Evrope]]. Oko [[1600]]., nakon što grad potpada pod španjolsku krunu, Lisabon gubi na svom ekonomskom značaju. [[1755]]. veliki [[Veliki zemljotres u Lisabonu|zemljotres]] srušio je veći dio grada, nakon čega počinje obnova i [[modernizacija]], koju vodi ministar Pombal.
 
{{Široka slika|Vasco da Gama bridge panorama.jpg|1800px|[[VaskoVasco deda Gama (most)|Pogled na most Vasco da Gama]] u Lisabonu}}
 
== Industrija ==
Među znamenitosti grada u prvom redu spadaju tvrđava São Jorge maurskog porijekla (restaurirana [[1938]]/[[1940]]), stari grad Alfama sa romansko-gotičkom katedralom Sé Patriarcal iz [[12. vijek]]a, kasnorenesansna crkva São Vicente de Fora i Panteon, te crkva São Roque sa kapelom Sv. Ivana u centru grada. Poslije zemljotresa [[1755]]. grad se izgrađuje prema pravokutnom principu, čime dolazi do izgradnje Donjeg grada Cidade Baixa, sa reprezentativnim trgovima, kao što su Praça do Comércio u njegovu južnom dijelu i Praça Dom Pedro IV poznata i kao Rossio sa monumentalnom zgradom Nacionalnog teatra ([[1842]]/[[1846]]), gdje se smjestio poslovni i bankarski centar grada. U neposrednom se susjedstvu nalazi i pitoreskna četvrt Chiado, koja je dijelom uništena tokom velikog požara [[1988]]. godine. Zaštitni znak Lisabona ipak je Elevador, gradska uspinjača u obliku tornja, koju je projektirao poznati francuski arhitekt [[Eiffel]], a koja spaja Donji grad sa centrom. Na zapadu grada nalazi se Basílica da Estrela ([[1779]]/[[1790]]), kapela Santo Amaro ([[1549]]), zgrada Parlamenta (isprva samostan São Bento, [[1598]]), kao i palača Ajuda ([[1802]]). U četvrti Belém nalaze se bivši hijeronimitski samostan iz [[16. vijek]]a, te glasovita Torre de Belém ([[1515]]-[[1521]]), koji se nalaze na [[UNESCO]]-voj listi svjetske kulturne baštine. Ne treba zaboraviti ni "Spomenik otkrića" u istom dijelu grada, kao ni kraljevsku ljetnju rezidenciju, dvorac Queluz iz [[1747]]. godine.
 
== HistorijaObrazovanje ==
Lisabon je važan univerzitetski centar sa šest visokoškolskih ustanova, [[univerzitet]]a i akademija. Najstariji univerzitet osnovan je [[1290]]., Tehnički univerzitet osnovan je [[1931]]., Katolički univerzitet [[1968]]., Novi univerzitet [[1973]]., te dva privatna univerziteta iz [[1986]]. godine.
 
=== Nastanak ===
 
Za Lisabon se pretpostavlja, da je grad feničanskog porijekla (Alis Ubbo), od [[205]]. godine p. n. e. [[Rimska imperija|rimski municipij]] Felicitas Julia, glavni grad provincije Lusitania. U [[5. vijek]]u Lisabon je najprije bio pod alanjskom, a između [[585]]. i [[713]]. pod vlasti zapadnih [[Goti|Gota]]. [[715]]. osvajaju ga [[Arapi]], a [[1147]]. pod svoju ga vlast vraća portugalski kralj Alfons I., čija rezidencija postaje [[1260]]. Lisabon je u [[15. vijek]]u jedan od najvažnijih trgovačkih centara zapadnog svijeta i uz [[Sevilla|Sevillu]] jedan od najbogatijih gradova [[Evropa|Evrope]]. Oko [[1600]]., nakon što grad potpada pod španjolsku krunu, Lisabon gubi na svom ekonomskom značaju. [[1755]]. veliki [[Veliki zemljotres u Lisabonu|zemljotres]] srušio je veći dio grada, nakon čega počinje obnova i [[modernizacija]], koju vodi ministar Pombal.
 
== Vanjski linkovi ==
== Također pogledajte ==
* [[Sacavém]]
{{Glavni gradovi evropskih država}}{{Evropski gradovi kulture}}
 
 
{{Commonscat|Lisbon}}
{{Glavni gradovi evropskih država}}{{Evropski gradovi kulture}}
 
[[Kategorija:Glavni gradovi evropskih država]]
22.693

izmjene