Razlika između izmjena na stranici "Metodologija"

Dodano 5.230 bajtova ,  prije 4 godine
Korekcije i reference.
(Dopuna sa es wiki.)
(Korekcije i reference.)
[[Datoteka:Plato-raphael.jpg|mini|Platon (427-347. p. n. e). Platonova metoda je bila "dolazak do istine kroz razgovor i rsapravu". Prikazan je dio slike "Atinska škola", [[Raffaello Santi|Rafaelo]], XVI st.]]
{{Izmjene u toku}}
[[Datoteka:Hegel 042.jpg|mini|[[Hegel]] (1770-1831), zaslužan je za "dijalektičku metodu"]]
 
[[Datoteka:Plato-raphael.jpg|mini|Platon (427-347. p. n. e). Platonova metoda je bila "dolazak do istine kroz razgovor i rsapravu". Prikazan je dio slike "Atinska škola", Rafaelo, XVI st.]]
[[Datoteka:Hegel 042.jpg|mini|Hegel (1770-1831), zaslužan je za "dijalektičku metodu"]]
'''Metodologija''' (od [[grčki jezik|grč]]: ''methodos'', ''meta'' – iza, poslije + ''hodos'' – način, put i ''logos'' – riječ, govor, mišljenje, nauka) je [[nauka]] o cjelokupnosti svih oblika i načina istraživanja pomoću kojih se dolazi do objektivnog i sistematskog naučnog saznanja, dakle, pojam metodologije označava načine kako se na naučan, objektivan način dolazi do istine, provjeravaju pretpostavke i pretvaraju u naučne činjenice.<ref name="Klaić">{{cite book |last= Klaić |first= Bratoljub |date= |title= Veliki rječnik stranih riječi |url= |location= Zagreb |publisher= Zora, 1974|page= |isbn= |access-date= }}</ref><ref name="Lex">{{cite book |last= Vujaklija |first= Milan |date= |title= Leksikon stranih riječi i izraza |url= |location= Beograd |publisher= Prosveta, 1986 |page= |isbn= |access-date= }}</ref><ref name="Tubić">{{cite book|url=|title=Enciklopedijski rječnik marksističkih pojmova|last=Tubić|first=Risto|date=|publisher=IP Veselin Masleša, 1974|isbn=|location=Sarajevo|page=232-233|access-date=}}</ref><ref name="Filipović">{{cite book |last= Filipović|first= Vladimir (redaktor)|date= |title= Filozofijski rječnik|url= |location= Zagreb|publisher= Nakladni zavod Matice hrvatske, 1989|page= |isbn= |access-date= }}</ref>
== Uvod ==
 
Metodologija utvrđuje nadekvatnijenajadekvatnije načine i postupke vođenja i implementacije naučnog istraživanja, određuje najbolja pravila korištenja naučnih alata i [[Instrument|instrumenata]], [[Definicija|definira]] mjeru sa kojom se može imati određeno povjerenje u dobijene naučne rezultate, ispituje valjanost naučnih postupaka i preciznost primijenjenih [[tehnika istraživanja]] itd.<ref name="Tubić"/>
 
Drugim riječma, metodologija određuje kriterije objektivnog procjenivanja naučnih saznanja, najpouzdanije i najefikasnije postupke dolaženja do naučnog saznanja, također ispituje valjanost postavljenih naučnih [[hipoteza]], njihovu [[Logika|logičnu]] utemeljenost na prethodnim [[Teorija|teorijama]] i pravilan odnos između sakupljenih podataka i postavljene [[Hipoteza|hipoteze]].
 
Metodološki pristup dolaženja do saznanja ima nekoliko faza:<ref>{{cite web | url = http://www.yale.edu/bestpractices/resources/docs/problemsolvingmodel.pdf| title = Six-Step Problem Solving Model | last = | first = | date = | website = Yale University| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = en}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.projectmanagement-training.net/category/six-phases/| title = The six phases of project management| last = | first = | date = | website = project-management-training.net| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = en}}</ref>
* Prikupljanje validnih [[Podatak|podataka]] i [[informacija]] (onih koje su relevantne za problem, provjerljive, dovoljnog kvantiteta i koje odgovaraju postavljenim ciljevima).
 
* Obrada [[podatak|podataka]] i [[informacija]] (u postupke obrade ubrajaju se sređivanje - sortiranje, kategorisanje, grupisanje; [[analiza]], prezentacija i sl). Ovdje se koriste metode kao što je [[mjerenje]], komparativna metoda, [[analiza]], korištenje [[Informaciona tehnologija|informatičkih tehnologija]]. ProvjeraVerifikacija (provjera) se vrši (ne samo) u slučaju upitnih rezultata, tada je potrebno ponoviti istraživanje, eventualno i korištenjem alternativnih metoda i ponovnim prikupljanjem potrebnih podataka i informacija.
 
* Donošenje odluke i zaključaka (može biti formalno i direktno).
 
* Univerzalni [[filozofija|filozofsko]]-[[logika|logički]] principi; oni važe za sva područja, uključujući i naučno [[Komunikacija|komuniciranje]].
* Posebni principi relevantni za datu nauku (npr. za [[prirodne nauke]], za [[društvene nauke]], itd).
* Specifična pravila koja važe za određena područja.
 
U osnovne metododološke principe ubrajaju se:
 
# [[Teorija]]: skup međusobno [[organ]]ski povezanih tvrdnji, [[apstrakcija|apstrahiranih]] od empiričke realnosti; skup [[definicija]] koje su međusobno [[logika|logički]] povezane i koje zajedno grade opću konceptualnu shemu prema kojoj se mogu izvoditi posebne pretpostavke ([[Hipoteza|hipoteze]]) o konkretnim fenomenima[[fenomen]]ima koji se istražuju.<ref>{{cite web | url = http://es.thefreedictionary.com/teoría| title = Teoría| last = | first = | date = | website = The Free Dictionary| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = es}} </ref>
# [[Hipoteza]]: tvrdnja koja implicira vezu između dva koncepta ili više njih ([[semantika|semantički]] značaj [[lingvistika|lingvističkih]] znakova i mentalnih slika)) koji proizilaze iz nekog procesa [[dedukcija|dedukcije]].<ref>{{cite web | url = http://dizionari.corriere.it/dizionario_italiano/I/ipotesi.shtml| title = Ipotesi| last = | first = | date = | website = Corriere della Sera, Dizionario Italiano | publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = it}}</ref>
#Predmet analize: jedan element (osobe ili određene [[sociologija|socijalne]] kategorije, [[životinja|životinjske]] vrste, dokumenti, [[zvuk|zvučni]] zapisi itd.) koji formira [[statistika|statistički]] skup (npr. sva djeca do tri godine starosti) koji predstavlja zbir svih pojedinačnih predmeta analize.<ref>Blokiran URL<nowiki>{{cite web | url = http://www.tutorialspoint.com/object_oriented_analysis_design/ooad_object_oriented_analysis.htm| title = Object Oriented Analysis| last = | first = | date = | website = Tutorialspoint| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</nowiki></ref>
#Svojstvo (osobina, karakteristika): ono što istraživač namjerava odrediti za svaki predmet koji proučava ([[visina]], [[težina]], dimenzija, [[kapacitet]] itd.) . I za sva svojstva istraživač mora ustanoviti skup pravila koje će primjenjivati i koja će se odnositi na određivanje datog svojstva.<ref>{{cite web | url = http://www.dictionary.com/browse/properties| title = Properties| last = | first = | date = | website = Dictionary.com| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref>
#[[Indikator]]i: ako neko svojstvo ne sugeriše na adekvatan način određenu definiciju, potrebno je odrediti indikatore. Npr. koncept '''A''' direktno sugeriše određenu definiciju a postaje varijabilan preko skupa radnji kao što su direktno posmatranje ili uzorkovanje. Koncept '''B''' ne sugeriše direktno određenu definiciju – u tom slučaju indikator daje uopćene informacije o konceptu '''B'''. <ref>{{cite web | url = http://www.merriam-webster.com/dictionary/indicator| title = Indicator| last = | first = | date = | website = Merriam Webster| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref>
 
== Metodološko-filozofska terminologija ==
 
Važan problem, naročito u [[Društvene nauke|društvenim naukama]], je (ne)mogućnost prilagođavanja metoda ili određenih klasa [[metoda]] prema [[Priroda|prirodi]] predmeta proučavanja. Metodologija je jedna od specifičnih etapa istraživačkog rada ili proučavanja koja se temelji na određenoj teorijskoj poziciji i sprovodi uz pomoć odabranih tehnika (ili metoda) u okviru postupka kojem je cilj prevazilaženje poteškoća u istraživanju, radu ili projektima. Prilikom odabira adekvatne metodologije [[Filozofija|filozofska]] pozicija se određuje pomoću pojmovakategorija i pravaca kao što su:<ref>{{cite web | url = http://global.oup.com/us/companion.websites/9780199812998/studentresources/pdf/perry_glossary.pdf| title = Glossary of philosophical terms| last = | first = | date = | website = Oxford University Press| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.csudh.edu/phenom_studies/study/glossary.htm| title = A glossary of basic philosophical concepts| last = | first = | date = | website = California State University Dominguez Hills | publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref>
 
* [[Racionalizam]], nasuprot [[Empirizam|empirizmu]], naglašava [[Razum|razumsku]] funkciju u proučavanju.
* [[Skepticizam]], sumnja ili nepovjerenje u istinu ili pouzdanost onoga što se generalno prihvata kao istinito.
* [[Pozitivizam]], temeljeći se na epistemologiji, tvrdi da je samo [[naučna spoznaja]] autentična spoznaja.
* [[Hermeneutika]], kojanauka seo značenju i tumačenju, bavi se interpretacijom spoznaje.
 
== Heuristika kao naučna metodologija ==
 
Metodologija proučava i razvija okvire naučnog saznanja, proučava [[Metoda|metode]], razvija načela, nastoji da sistematizira i ocijeni istraživačko iskustvo jedne nauke. Njena primarna funkcija je u [[Logika|logičko]]-[[Epistemologija|epistemološkoj]] kritici cjelokupne naučno-istraživačke prakse. Ona ispituje tehniku istraživanja i daje joj precizne okvire. Logička saznanja su temelj metodologije, ali u nju pored logičkih ulaze i tehnički i heuristički elementi.<ref>{{cite web | url = http://www.psy.dmu.ac.uk/drhiles/HIpaper.htm| title = Heuristic Inquiry and Transpersonal Research| last = | first = | date = | website = De Montfort University| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref>
 
Kao naučna metodologija, [[heuristika]] je primjenljiva na svaku nauku, sadrži elaboraciju pomoćnih sredstava, alata, principa, pravila, strategija i programa koji olakšavaju pronalaženje puta ka rješenju problema, odnosno, zadataka bilo koje vrste koji se ne mogu riješiti algoritamski. Heurističke procedure, kao naučne metode, mogu se podijeliti na principe, pravila i strategije.<ref>{{cite web | url = https://prezi.com/cczd5kbggacy/metodo-heuristico/| title = Metodo heuristico| last = | first = | date = | website = Prezi.com| publisher = | accessdate = 2. 7. 2016| language = es}}</ref>
Heuristički principi nalažu formiranje sugestija pomoću kojih se može na direktan način doći do ideja za rješenje određenog problema, čak i odrediti način i put za traženo rješenje. U ovim principima naglašena je važnost [[Analogija (filozofija)|analogije]] i [[Redukcija|redukcije]] (modeliranja).
 
Heuristička pravila djeluju kao glavni impulsi unutar procesa istraživanja i pomažu naročito u pronalaženju načina za rješavanje problema. Heuristička pravila koja se najčešće koriste su:<ref>{{cite web | url = http://www.thefreedictionary.com/heuristic+rule| title = Heuristic Rule| last = | first = | date = | website = The Free Dictionary| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref><ref>{{cite web | url = http://examples.yourdictionary.com/examples-of-heuristics.html| title = Heuristics| last = | first = | date = | website =Your Dictionary | publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.vocabulary.com/dictionary/heuristic | title = Heuristic| last = | first = | date = | website = Vocabuolary.com| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref><ref>{{cite web | url = http://whatis.techtarget.com/definition/heuristic| title = Heuristic| last = | first = | date = | website = Tech Target| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref>
Heuristička pravila djeluju kao glavni impulsi unutar procesa istraživanja i pomažu naročito u pronalaženju načina za rješavanje problema. Heuristička pravila koja se najčešće koriste su:
 
* Određivanje predmeta istraživanja.
== Metodologija i metode ==
 
Metode su alati, tehnike ili procesi koji se koriste u istraživanju. Metode mogu biti razgovor, anketa, posmatranje i sl. Metodologija određuje koje metode će se primijeniti u istraživanju i na koji način. Metodologija se, dakle, bavi načinom na koji se istraživanje sprovodi, kako se dolazi do spoznaje i saznanja. Drugim riječima, metodologija se odnosi na principe koji primjenjuju u istraživanju i objašnjava zašto se određene metode ili alati koriste u istraživanju.<ref name "Whānau Ora">{{cite web | url = http://whanauoraresearch.co.nz/news/method-or-methodology-whats-the-difference/| title = Method or methodology, what’s the difference?| last = | first = | date = | website = Whānau Ora| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref>
Ne postoji jedna jedinstvena metoda kojom se može nešto proučavati. Prema složenosti predmeta proučavanja i kompetencija osobe koja vrši proučavanje, metode mogu biti:
 
Ne postoji jedna jedinstvena metoda kojom se može nešto proučavati. Prema složenosti predmeta proučavanja i kompetencija osobe koja vrši proučavanje, metode mogu biti:<ref>{{cite web | url = http://deborahgabriel.com/2011/05/13/methods-and-methodology/| title = Methods and Methodology| last = | first = | date = | website = Deborah Gabriel| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref><ref name "Whānau Ora"/><ref>{{cite web | url = http://simplyeducate.me/2015/02/15/method-methodology-difference/| title = Method and Methodology: The Difference| last = | first = | date = | website = SimplyEducate.Me| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref>
* skup pomagala koji omogućavaju pojednostavljenje [[rad]]a,
* podsjetnik na radnje i postupke koji se ne smiju izostaviti,
* skup [[alat]]a i [[instrument|instrumenata]] koji će se koristiti.
* [[sistem]]atski pristup koji omogućuje raščlanjivanje predmeta proučavanja na proste elemente i olakšava upoređivanje dobijenih (novih) rezultata proučavanja sa ranijim, sličnim rezultatima,
* procedure koje se primjenjuju korak po korak, sa kontrolnim spiskom po potrebi; svaka etapa se registrira nakon kompletiranja (ovaj postupak je često [[automatizacija|automatiziran]] – bez učešća [[čovjek]]a - zahvaljujući informacionim tehnologijama, koriste se npr. softverske skripte).
* kretanje, promjene, obnavljanje,
* transformacija postepenih kvantitativnih promjena u esencijalne kvalitativne promjene; uočavanje i određivanje zakonitosti;
* posmatranje protivuriječnostiprotivurječnosti, borba suprotnosti (npr. staroga i novoga), odnosi između onoga što je jednostavno i onoga što je kompleksno (složeno).<ref name="Klaić"/>
 
Metode se mogu svrstati prema tipu i formi [[Intelekt|intelektualne]] aktivnosti koja je angažovana na proučavanju određene naučne građe, odnosno, podataka i informacija:<ref name="Tubić"/>
* '''Analitička metoda''' je metoda istraživanja koja se odnosi na raščlanjivanje jedne cjeline na njene dijelove ili sastavne elemente kako bi se mogli posmatrati njihova [[Priroda|priroda]], odnosi, uzroci i posljedice. Potrebno je upoznati prirodu fenomena (pojave) ili stvari koji se proučavaju kako bi se razumjela njihova suština. Ova [[metoda]] omogućava bolje poznavanje predmeta tako da se njome oni mogu objasniti, praviti [[Analogija (filozofija)|analogije]], bolje razumjeti i postaviti nove [[Teorija|teorije]]. [[Analiza|Analizirati]] znači i bolje razumjeti cjelinu nakon što se upozna priroda njenih dijelova.<ref> {{cite web | url = http://www.eumed.net/libros-gratis/2007a/257/7.1.htm| title = El Método Analítico | last = | first = | date = | website = Enciclopedia virtual| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = es}}</ref>
 
* '''Sintetička metoda''' u nauci je metoda kojom se preko jednostavnijh formi i pojmova postepeno dolazi do složenijih formi i pojmova. [[Etimologija|Etimološki]], [[riječ]] potiče iz [[Grčki jezik|grčkog jezika]]:, od [[riječ]]i ''sýnthesis'', koja znači "kompozicija". Ovom metodom se ujedinjuju različiti elementi u jednu cjelinu. U [[Hegel|Hegelovoj]] [[Dijalektika|dijalektici]] označava sveobuhvatni koncept koji nadilazi i ujedinjuje suprotstavljene pozicije.<ref>{{cite web | url = http://www.garzantilinguistica.it/ricerca/?q=sintetico| title = Sintetico, sintesi| last = | first = | date = | website = Garzanti linguistica| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = it}}</ref>
 
* '''Induktivna metoda''' je naučna metoda kod koje se do općih zaključaka dolazi polazeći od pojedinačnih premisa. Ovo je jedna od najčešćih metoda; karakterišu je četiri osnovne etape: posmatranje i registriranje svih činjenica, [[analiza]] i klasifikacija činjenica, induktivna derivacija - od činjenica do generalizacije, verifikacija.
 
* '''Induktivna metoda''' je naučna metoda kod koje se do općih zaključaka dolazi polazeći od pojedinačnih premisa. Ovo je jedna od najčešćih metoda; karakterišu je četiri osnovne etape: posmatranje i registriranje svih činjenica, [[analiza]] i klasifikacija činjenica, induktivna derivacija - od činjenica do generalizacije, verifikacija. Dakle, nakon faza posmatranja, analiza i klasifikacije činjenica, postavlja se [[hipoteza]] ili [[zaključak]] koji je zasnovan na posmatranju pojedinačnih stvari i pojava iste prirode i obuhvata sve stvari i pojave takve prirode.<ref>{{cite web | url = http://lesdefinitions.fr/methode-inductive| title = Methode inductive| last = | first = | date = | website = Les définitions| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| | language = fr}}</ref>
<ref>{{cite web | url = http://lesdefinitions.fr/methode-inductive| title = Methode inductive| last = | first = | date = | website = Les définitions| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| | language = fr}}</ref>
 
* '''Komparativna metoda''', u širem smislu, je koncept upoređivanja koji se može objasniti kao [[Um|umna]] [[Logika|logička]] aktivnost koja se javlja u mnogim situacijama svakodnevnog [[Život|života]], sastoji se u posmatranju sličnosti i razlika između dvije ili više stvari ili pojava. U užem smislu, komparacija kao naučna metoda je sistematski postupak kojim se proučavaju odnosi, sličnosti i razlike između dva predmeta ili pojave sa ciljem da se izvedu određeni zaključci.<ref>{{cite web | url = http://pendientedemigracion.ucm.es/info/eurotheo/diccionario/M/metodocomparativo_a.htm| title = Metodo comparativo| last = | first = | date = | website = Universidad complutense Madrid| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = es}}</ref>
 
* '''Deskriptivna metoda''', odnosno, opisivanje, je jedan od ciljeva [[Nauka|nauke]] (pored npr. predviđanja i objašnjavanja). Metode deskripcije, kao što kaže naziv, opisuju predmete i pojave. Deskriptivne metode mogu biti metode posmatranja, [[anketa]], [[studija slučaja]].<ref>{{cite web | url = http://psychcentral.com/blog/archives/2011/09/27/the-3-basic-types-of-descriptive-research-methods/| title = The 3 Basic Types of Descriptive Research Methods| last = | first = | date = | website = Psychcentra| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = en}}</ref> Deskriptivno istraživanje se može objasniti kao opis stanja stvari u trenutku dok ih istraživač posmatra bez mijenjanja bilo koje varijable. Pri tome, opisuju se različiti aspekti pojave ili predmeta, njihove karakteristike i/ili ponašanje.<ref>{{cite web | url = http://research-methodology.net/research-methodology/research-design/conclusive-research/descriptive-research/| title = Descriptive research| last = | first = | date = | website = Research methodology| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = en}}</ref>
Deskriptivno istraživanje se može objasniti kao opis stanja stvari u trenutku dok ih istraživač posmatra bez mijenjanja bilo koje varijable. Pri tome, opisuju se različiti aspekti pojave ili predmeta, njihove karakteristike i/ili ponašanje.
<ref>{{cite web | url = http://research-methodology.net/research-methodology/research-design/conclusive-research/descriptive-research/| title = Descriptive research| last = | first = | date = | website = Research methodology| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = en}}</ref>
 
* '''Empirijska metoda''' je model naučnog istraživanja koji se temelji na empirijskoj logici. Skupa sa fenomenološkom metodom, predstavlja najčešće metode u [[Društvene nauke|društvenim naukama]] i deskriprivnim naukama. [[Aristotel]] je koristio analitičko razmišljanje i empirijski metod kao metode dolaska do spoznaje.<ref>{{cite web | url = http://docente.ucol.mx/adan_cruz/public_html/metem.htm| title = El metodo empirico| last = | first = | date = | website = Universidad de Colima| publisher = | accessdate = | language = es}}</ref><ref>{{cite web | url = https://explorable.com/empirical-research| title = Empirical research| last = | first = | date = | website = Explorable| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = en}}</ref>
[[Datoteka:Normalized Rorschach blot 06.jpg|mini|Primjer projektivne metode - Rorschachov test]]
 
Opće metode iz prethodnog odjeljka i metodološki principi imaju svoje praktične forme:<ref>{{cite web | url = http://www.manager.hr/adminmax/images/upload/AKCIJE/metodologija.pdf| title = Priručnik za metodologiju istraživačkog rada| last = | first = | date = | website = Manager.hr| publisher = | accessdate = 2. 7. 2016| language = hr}}</ref><ref>{{cite web | url = http://archives.gadoe.org/DMGetDocument.aspx/Types.of.Research.Methods.SERVE%20Center.pdf?p=6CC6799F8C1371F66EB82DFEEDC47BAA9B7867AA8DAD30AFB81836E3287FA6FB&Type=D| title = Types of Research Methods| last = | first = | date = | website = GaDOE| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = en}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/méthode/50965| title = Méthode| last = | first = | date = | website = Larousee| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = fr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.unipa.it/persone/docenti/c/salvatore.costantino/.content/documenti/Metodologia-della-ricerca.ppt| title = Metodologia della ricerca| last = | first = | date = 3. 7. 2016| website = Università degli Studi di Palermo| publisher = | accessdate = 3. 7. 2016| language = it}}</ref>
 
* Metoda posmatranja. Ova metoda zasniva se na [[Čulo|čulnoj]] [[Percepcija|percepciji]] posmatrača. Za ovu metodu, između ostalog, bitno je precizno odrediti predmet posmatranja i način registracije opaženog. Metoda posmatranja se može sprovesti sa učešćem ili bez učešća posmatrača. Posebna metoda posmatranja je [[introspekcija]] (samoposmatranje).
 
* Metoda razgovora može se sprovesti putem ankete ili upitnika, primjenjuje se u situacijama na koje nije moguće primijeniti neki drugi način uvida u pojavu. Za uspješnu metodu razgovora potrebno je dobro planiranje, priprema relevantnih pitanja, određivanje metode zapisivanjezapisivanja odgovora. Ovo je jednostavna i relativno jeftina metoda. Negativne odlike ove metode su razlike u poimanju pojmova između istraživača i subjekta, pouzdanost subjekta (nepouzdanost sjećanja).
 
* [[Mjerenje]] i [[eksperiment]] su egzaktne metode. Zasnivaju se na upoređivanju neke vrijednosti sa poznatom, određenom vrijednošću (npr. mjerenje [[nacionalni dohodak|nacionalnog dohotka]], nivoa [[Obrazovanje|obrazovanja]], potrošnje, svojstava materijala itd.) Eksperiment nije uvijek primjenljiv kao metoda (neki od razloga su [[Humanizam|humani]] i [[Ekonomija|ekonomski]]). Ove metode se sprovode u kontroliranim uslovima, sa ili bez kontrolnih grupa.
 
* Komparativne metode se primjenjuju kod istraživanja makro i globalnih pojava (kod istraživanja gdje bi bilo skupo, iracionalno ili nehumano vještački izazivati određene pojave). Ovom metodom vrši se poređenje, traže se sličnosti ili razlike, analogijom se izvode zaključci.
* Analiza ili raščlanjivanje, kao metoda, koristi se, između ostalog, prilikom proučavanja pojava iz prošlosti - ako ih se nije moglo direktno pratiti i proučavati (preko svjedoka, raspoloživih [[Dokument|dokumenata]], [[artefakt|artefakata]] – ali treba ih verificirati, utvrditi autentičnost).
 
* Sociometrijska metoda primjenjuje se za za ispitivanje strukture, [[Kohezija (čvor)|kohezije]], [[Dinamika|dinamike]] odnosa i pojava u grupi ili zajednici. Ovu metodu razvila je [[psihologija]] (pretpostavke su da ispitanici iz predmetne grupe trebaju prihvatiti ili odbiti ulogu ili odnos prema drugima, kao saradnici, partneri i sl.). Odnosi i veze, struktura grupe ili zajednice, podgrupe, istaknuti članovi i dr. prikazuju se uz pomoć [[sociogram|sociograma]].
 
* Kvantne metode su [[Statistika|statističke]] metode kod kojih se barata uzorcima, popisima, kretanjima i trendovima. Obrađeni [[Podatak|podaci]] i [[Informacija|informacije]] prikazuju se i izražavaju u [[Procenat|procentima]], indeksima, grafikonima, tabelama i sl.
 
* Kod projektivnih metoda od ispitanika se traži [[Svijest|nesvjesna]] [[projekcija]] na osnovu višeznačnog sadržaja ([[zvuk]], [[slika]]). Ispitivač na osnovu odgovora utvrđuje stanje i dobija informacije. Za uspjeh ove metode potrebna je dobra obučenost isptivačaispitivača i adekvatna [[Tehnika|tehnička]] sredstva.
 
* Informatičke metode se temelje na upotrebi [[Računarski sistem|računarskih sistema]], [[Personalni računar|personalnih računara]], [[baza podataka]], [[Računarska mreža|informatičkih mreža]] i sl.