Razlika između izmjena na stranici "Metodologija"

Dodan 3.861 bajt ,  prije 4 godine
Dopuna sa es wiki.
(Dopune sa it i fr wikija.)
(Dopuna sa es wiki.)
'''Metodologija''' (od [[grčki jezik|grč]]: ''methodos'', ''meta'' – iza, poslije + ''hodos'' – način, put i ''logos'' – riječ, govor, mišljenje, nauka) je [[nauka]] o cjelokupnosti svih oblika i načina istraživanja pomoću kojih se dolazi do objektivnog i sistematskog naučnog saznanja, dakle, pojam metodologije označava načine kako se na naučan, objektivan način dolazi do istine, provjeravaju pretpostavke i pretvaraju u naučne činjenice.<ref name="Klaić">{{cite book |last= Klaić |first= Bratoljub |date= |title= Veliki rječnik stranih riječi |url= |location= Zagreb |publisher= Zora, 1974|page= |isbn= |access-date= }}</ref><ref name="Lex">{{cite book |last= Vujaklija |first= Milan |date= |title= Leksikon stranih riječi i izraza |url= |location= Beograd |publisher= Prosveta, 1986 |page= |isbn= |access-date= }}</ref><ref name="Tubić">{{cite book|url=|title=Enciklopedijski rječnik marksističkih pojmova|last=Tubić|first=Risto|date=|publisher=IP Veselin Masleša, 1974|isbn=|location=Sarajevo|page=232-233|access-date=}}</ref><ref name="Filipović">{{cite book |last= Filipović|first= Vladimir (redaktor)|date= |title= Filozofijski rječnik|url= |location= Zagreb|publisher= Nakladni zavod Matice hrvatske, 1989|page= |isbn= |access-date= }}</ref>
 
== Uvod ==
Metodologija proučava i razvija okvire naučnog saznanja, proučava metode, razvija načela, nastoji da sistematizira i ocijeni istraživačko iskustvo jedne nauke. Njena primarna funkcija je u [[Logika|logičko]]-[[Epistemologija|epistemološkoj]] kritici cjelokupne naučno-istraživačke prakse. Ona ispituje tehniku istraživanja i daje joj precizne okvire. Logička saznanja su temelj metodologije, ali u nju pored logičkih ulaze i tehnički i heuristički elementi.
 
Dakle, metodologijaMetodologija utvrđuje nadekvatnije načine i postupke vođenja i implementacije naučnog istraživanja, određuje najbolja pravila korištenja naučnih alata i [[Instrument|instrumenata]], [[Definicija|definira]] mjeru sa kojom se može imati određeno povjerenje u dobijene naučne rezultate, ispituje valjanost naučnih postupaka i preciznost primijenjenih [[tehnika istraživanja]] itd.<ref name="Tubić"/>
U svakom potpunije razvijenom metodološkom sistemu mogu se izdvojiti tri glavne grupe problema:
 
Drugim riječma, metodologija određuje kriterije objektivnog procjenivanja naučnih saznanja, najpouzdanije i najefikasnije postupke dolaženja do naučnog saznanja, također ispituje valjanost postavljenih naučnih [[hipoteza]], njihovu [[Logika|logičnu]] utemeljenost na prethodnim [[Teorija|teorijama]] i pravilan odnos između sakupljenih podataka i postavljene hipoteze.
* logički,
* tehnički i
* naučno–strategijski.
 
Metodološki pristup dolaženja do saznanja ima nekoliko faza:<ref>{{cite web | url = http://www.yale.edu/bestpractices/resources/docs/problemsolvingmodel.pdf| title = Six-Step Problem Solving Model | last = | first = | date = | website = Yale University| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = en}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.projectmanagement-training.net/category/six-phases/| title = The six phases of project management| last = | first = | date = | website = project-management-training.net| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = en}}</ref>
 
Zadatak metodologije u [[Nauka|nauci]] je unaprijeđenje [[metoda]] istraživanja koje se primjenjuju i analiza metodoloških aspekata sprovedenih istraživanja u nauci na sistematski i kritičan način te pospješivanje transfera iskustava stečenih tokom istraživanja i njihovo uobličavanje.<ref name="Tubić"/>
 
Dakle, metodologija utvrđuje nadekvatnije načine i postupke vođenja i implementacije naučnog istraživanja, određuje najbolja pravila korištenja naučnih alata i [[Instrument|instrumenata]], [[Definicija|definira]] mjeru sa kojom se može imati određeno povjerenje u dobijene naučne rezultate, ispituje valjanost naučnih postupaka i preciznost primijenjenih [[tehnika istraživanja]] itd.<ref name="Tubić"/>
 
Drugim riječma, metodologija određuje kriterije objektivnog procjenivanja naučnih saznanja, najpouzdanije i najefikasnije postupke dolaženja do naučnog saznanja, također ispituje valjanost postavljenih naučnih [[hipoteza]], njihovu [[Logika|logičnu]] utemeljenost na prethodnim [[Teorija|teorijama]] i pravilan odnos između sakupljenih podataka i postavljene hipoteze.
 
== Metodološki principi ==
#Svojstvo (osobina, karakteristika): ono što istraživač namjerava odrediti za svaki predmet koji proučava ([[visina]], [[težina]], dimenzija, [[kapacitet]] itd.) . I za sva svojstva istraživač mora ustanoviti skup pravila koje će primjenjivati i koja će se odnositi na određivanje datog svojstva.
#[[Indikator]]i: ako neko svojstvo ne sugeriše na adekvatan način određenu definiciju, potrebno je odrediti indikatore. Npr. koncept A direktno sugeriše određenu definiciju a postaje varijabilan preko skupa radnji kao što su direktno posmatranje ili uzorkovanje. Koncept B ne sugeriše direktno određenu definiciju – u tom slučaju indikator daje uopćene informacije o konceptu B.
 
== Metodološko-filozofska terminologija ==
 
Važan problem, naročito u [[Društvene nauke|društvenim naukama]], je (ne)mogućnost prilagođavanja metoda ili određenih klasa [[metoda]] prema [[Priroda|prirodi]] predmeta proučavanja. Metodologija je jedna od specifičnih etapa istraživačkog rada ili proučavanja koja se temelji na određenoj teorijskoj poziciji i sprovodi uz pomoć odabranih tehnika (ili metoda) u okviru postupka kojem je cilj prevazilaženje poteškoća u istraživanju, radu ili projektima. Prilikom odabira adekvatne metodologije [[Filozofija|filozofska]] pozicija se određuje pomoću pojmova kao što su:
 
* [[Racionalizam]], nasuprot [[Empirizam|empirizmu]], naglašava [[Razum|razumsku]] funkciju u proučavanju.
* [[Pragmatizam]], bavi se načinom na koji elementi rada utiču na istraživanje.
* [[Konstruktivizam]] ili [[epistemološki konstruktivizam|epistemološki konstruktivizam]], prema ovome, do spoznaje se dolazi razradom i realizacijom pretpostavki (polaznih [[hipoteza]]) koje istraživač postavi.
* [[Kriticizam]], također u [[Epistemologija|epistemološkim]] okvirima, postavlja granice spoznaje pomnim proučavanjem svih mogućnosti.
* [[Skepticizam]], sumnja ili nepovjerenje u istinu ili pouzdanost onoga što se generalno prihvata kao istinito.
* [[Pozitivizam]], temeljeći se na epistemologiji, tvrdi da je samo [[naučna spoznaja]] autentična spoznaja.
* [[Hermeneutika]], koja se bavi interpretacijom spoznaje.
 
== Heuristika kao naučna metodologija ==
 
Metodologija proučava i razvija okvire naučnog saznanja, proučava [[Metoda|metode]], razvija načela, nastoji da sistematizira i ocijeni istraživačko iskustvo jedne nauke. Njena primarna funkcija je u [[Logika|logičko]]-[[Epistemologija|epistemološkoj]] kritici cjelokupne naučno-istraživačke prakse. Ona ispituje tehniku istraživanja i daje joj precizne okvire. Logička saznanja su temelj metodologije, ali u nju pored logičkih ulaze i tehnički i heuristički elementi.
 
Kao naučna metodologija, [[heuristika]] je primjenljiva na svaku nauku, sadrži elaboraciju pomoćnih sredstava, alata, principa, pravila, strategija i programa koji olakšavaju pronalaženje puta ka rješenju problema, odnosno, zadataka bilo koje vrste koji se ne mogu riješiti algoritamski. Heurističke procedure, kao naučne metode, mogu se podijeliti na principe, pravila i strategije.<ref>{{cite web | url = https://prezi.com/cczd5kbggacy/metodo-heuristico/| title = Metodo heuristico| last = | first = | date = | website = Prezi.com| publisher = | accessdate = 2. 7. 2016| language = es}}</ref>
 
Heuristički principi nalažu formiranje sugestija pomoću kojih se može na direktan način doći do ideja za rješenje određenog problema, čak i odrediti način i put za traženo rješenje. U ovim principima naglašena je važnost [[Analogija (filozofija)|analogije]] i [[Redukcija|redukcije]] (modeliranja).
 
Heuristička pravila djeluju kao glavni impulsi unutar procesa istraživanja i pomažu naročito u pronalaženju načina za rješavanje problema. Heuristička pravila koja se najčešće koriste su:
 
* Određivanje predmeta istraživanja.
* Kreiranje analitičkih pomagala: sheme, tabele, mape itd.
* Predstavljanje veličine predmeta istraživanja uz pomoć varijabli.
* Provjera da li se koriste adekvatne formule.
* Korištenje [[Broj|brojeva]] – najjednostavnijih struktura – umjesto [[podatak]]a.
* Reformulacija problema.
 
Heurističke strategije ponašaju se kao organizacioni resursi procesa pronalaženja rješenja, oni naročito doprinose određivanju puta za pronalazak rješenja problema. Postoje dvije vrste strategija:
 
# Za [[rad]] koji se odvija polagano: polazi se od razmišljanja koja vode do rješenja problema, postavljaju se i provjeravaju [[Hipoteza|hipoteze]].
# Za rad koji se odvija ubrzano: prethodno se prouči ono što se traži i, primjenjujući ono što je već poznato, [[Analiza|analiziraju]] se mogući međurezultati preko kojih se može doći do onoga što se traži.
 
U svakom potpunije razvijenom metodološkom sistemu mogu se izdvojiti tri glavne grupe problema:
* [[Logika|logički]],
* [[Tehnika|tehnički]] i
* naučno–strategijski.
 
== Metodologija i metode ==
* [[sistem]]atski pristup koji omogućuje raščlanjivanje predmeta proučavanja na proste elemente i olakšava upoređivanje dobijenih (novih) rezultata proučavanja sa ranijim, sličnim rezultatima,
* procedure koje se primjenjuju korak po korak, sa kontrolnim spiskom po potrebi; svaka etapa se registrira nakon kompletiranja (ovaj postupak je često [[automatizacija|automatiziran]] – bez učešća [[čovjek]]a - zahvaljujući informacionim tehnologijama, koriste se npr. softverske skripte).
Prethodna procedura omogućava smanjenje uticaja ljudskog faktora (nepažnja, zamor). U krajnjem slučaju, ovaj posao može se povjeriti osobi koja i ne mora imati razumijevanje i uvid u to što radi (po nižoj [[cijena|cijeni]] rada – jeftiniji ukupni troškovi istraživanja); tako se od “sitnih"sitnih poslova”poslova" rasterećuju kvalifikovanije osobe koje se tada mogu posvetiti kompleksnijim i specijalizovanim zadacima.
Metoda je često određeno znanje i vještina ([[francuski jezik|francuski]]: ''savoir-faire'', [[engleski jezik|engleski]]: ''know-how'') koju je usavršio pojedinac ili grupa u toku rada na određenom polju. Dakle, metodologija je također i produkt iskustva.
 
== Metode ==
Metode se mogu svrstati prema tipu i formi [[Intelekt|intelektualne]] aktivnosti koja je angažovana na proučavanju određene naučne građe, odnosno, podataka i informacija:<ref name="Tubić"/>
 
* '''Analitička metoda''' je metoda istraživanja koja se odnosi na raščlanjivanje jedne cjeline na njene dijelove ili sastavne elemente kako bi se mogli posmatrati njihova [[Priroda|priroda]], odnosi, uzroci i posljedice. Potrebno je upoznati prirodu fenomena (pojave) ili stvari koji se proučavaju kako bi se razumjela njihova suština. Ova [[metoda]] omogućava bolje poznavanje predmeta tako da se njome oni mogu objasniti, praviti [[Analogija (filozofija)|analogije]], bolje razumjeti i postaviti nove [[Teorija|teorije]]. [[Analiza|Analizirati]] znači i bolje razumjeti cjelinu nakon što se upozna priroda njenih dijelova.<ref> {{cite web | url = http://www.eumed.net/libros-gratis/2007a/257/7.1.htm| title = El Método Analítico | last = | first = | date = | website = Enciclopedia virtual| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = spes}}</ref>
 
* '''Sintetička metoda''' u nauci je metoda kojom se preko jednostavnijh formi i pojmova postepeno dolazi do složenijih formi i pojmova. [[Etimologija|Etimološki]], [[riječ]] potiče iz [[Grčki jezik|grčkog jezika]]: ''sýnthesis'' koja znači "kompozicija". Ovom metodom se ujedinjuju različiti elementi u jednu cjelinu. U [[Hegel|Hegelovoj]] [[Dijalektika|dijalektici]] označava sveobuhvatni koncept koji nadilazi i ujedinjuje suprotstavljene pozicije.<ref>{{cite web | url = http://www.garzantilinguistica.it/ricerca/?q=sintetico| title = Sintetico, sintesi| last = | first = | date = | website = Garzanti linguistica| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = it}}</ref>
<ref>{{cite web | url = http://lesdefinitions.fr/methode-inductive| title = Methode inductive| last = | first = | date = | website = Les définitions| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| | language = fr}}</ref>
 
* '''Komparativna metoda''', u širem smislu, je koncept upoređivanja koji se može objasniti kao [[Um|umna]] [[Logika|logička]] aktivnost koja se javlja u mnogim situacijama svakodnevnog [[Život|života]], sastoji se u posmatranju sličnosti i razlika između dvije ili više stvari ili pojava. U užem smislu, komparacija kao naučna metoda je sistematski postupak kojim se proučavaju odnosi, sličnosti i razlike između dva predmeta ili pojave sa ciljem da se izvedu određeni zaključci.<ref>{{cite web | url = http://pendientedemigracion.ucm.es/info/eurotheo/diccionario/M/metodocomparativo_a.htm| title = Metodo comparativo| last = | first = | date = | website = Universidad complutense Madrid| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = spes}}</ref>
 
* '''Deskriptivna metoda''', odnosno, opisivanje, je jedan od ciljeva [[Nauka|nauke]] (pored npr. predviđanja i objašnjavanja). Metode deskripcije, kao što kaže naziv, opisuju predmete i pojave. Deskriptivne metode mogu biti metode posmatranja, [[anketa]], [[studija slučaja]].<ref>{{cite web | url = http://psychcentral.com/blog/archives/2011/09/27/the-3-basic-types-of-descriptive-research-methods/| title = The 3 Basic Types of Descriptive Research Methods| last = | first = | date = | website = Psychcentra| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = en}}</ref>
<ref>{{cite web | url = http://research-methodology.net/research-methodology/research-design/conclusive-research/descriptive-research/| title = Descriptive research| last = | first = | date = | website = Research methodology| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = en}}</ref>
 
* '''Empirijska metoda''' je model naučnog istraživanja koji se temelji na empirijskoj logici. Skupa sa fenomenološkom metodom, predstavlja najčešće metode u [[Društvene nauke|društvenim naukama]] i deskriprivnim naukama. [[Aristotel]] je koristio analitičko razmišljanje i empirijski metod kao metode dolaska do spoznaje.<ref>{{cite web | url = http://docente.ucol.mx/adan_cruz/public_html/metem.htm| title = El metodo empirico| last = | first = | date = | website = Universidad de Colima| publisher = | accessdate = | language = spes}}</ref><ref>{{cite web | url = https://explorable.com/empirical-research| title = Empirical research| last = | first = | date = | website = Explorable| publisher = | accessdate = 30. 6. 2016| language = en}}</ref>
 
* '''Dijalektička metoda''' kod [[Platon]]a je dolazak do istine kroz razgovor i raspravu, sučeljavanje suprotstavljenih stavova. Kasnije, kod [[Heraklit]]a, a naročito kod [[Hegel]]a, u razrađenoj i kompletiranoj formi, dijalektička metoda je pristup predmetima koji odgovara [[Ontologija|ontološkoj]] (suštinskoj, stvarnoj) strukturi predmeta.
[[Datoteka:Moreno Sociogram 1st Grade.png|mini|Morenov sociogram prikazuje odnose između učenika prvog razreda - afinitet za sjedenje u istoj klupi]]
[[Datoteka:Normalized Rorschach blot 06.jpg|mini|Primjer projektivne metode - Rorschachov test]]
 
<ref>{{cite web | url = http://www.manager.hr/adminmax/images/upload/AKCIJE/metodologija.pdf| title = Priručnik za metodologiju istraživačkog rada| last = | first = | date = | website = Manager.hr| publisher = | accessdate = 2. 7. 2016| language = hr}}</ref>
 
* Metoda posmatranja. Ova metoda zasniva se na [[Čulo|čulnoj]] [[Percepcija|percepciji]] posmatrača. Za ovu metodu, između ostalog, bitno je precizno odrediti predmet posmatranja i način registracije opaženog. Metoda posmatranja se može sprovesti sa učešćem ili bez učešća posmatrača. Posebna metoda posmatranja je [[introspekcija]] (samoposmatranje).
* [[Filozofija]]
* [[Logika]]
* [[Naučna metoda]]
* [[Naučna strategija]]