Razlika između izmjena na stranici "Stator"

Dodano 7.611 bajtova ,  prije 4 godine
Članak je proširen i potkrijepljen.
(+ nav kutija)
(Članak je proširen i potkrijepljen.)
[[Datoteka:Lauffen-Frankfurt 1891e.jpg|desno|mini| Slika jednog od prvih [[Električni generator|generatora]], dobro(u vidljivosredini). kućišteDesno (stator)od njega je tabla sa instrumentima i kontrolama. [[Frankfurt]] [[1891]].]]
{{Spasi članak}}
[[Datoteka:Stator and rotor by Zureks.JPG|mini|Rotor (dolje lijevo) i stator (gore desno), glavni dijelovi elektromotora]]
{{Nedostaju izvori}}
[[Datoteka:DSC 9808.jpg|mini|Stator elektromotora bez četkica (iz ventilatora za hlađenje komponenti računara).]]
[[Datoteka:Lauffen-Frankfurt 1891e.jpg|desno|mini| Slika jednog od prvih [[Električni generator|generatora]], dobro vidljivo kućište (stator). [[Frankfurt]] [[1891]].]]
[[Datoteka:Stator winding at WPS.JPG|mini|Namotaji statora jednog hidrogeneratora.]]
'''Stator''' se naziva nepokretni dio električnih mašina ([[elektromotor]]a, [[Električni generator|generatora]]). Suprotna stvar statora je [[rotor]]. Stator je inače kućište generatora i pravljen je od željeza.
 
== Pogledaj ==
'''Stator''' je nepokretni dio električnih mašina ([[elektromotor]]a, [[Električni generator|generatora]]).<ref name="Klaić">{{cite book |last= Klaić |first= Bratoljub |date= |title= Veliki rječnik stranih riječi |url= |location= Zagreb |publisher= Zora, 1974|page= |isbn= |access-date= }}</ref><ref name="PhysX">{{cite book |last= Isaacs|first= Alan (editor)|date= |title= Oxford Dictionary of Physics|url= |location= New York|publisher= Oxford University Press|page= |isbn= 0-19-280103-1|access-date= }}</ref>
* [[Rotor]]
 
;Konstrukcija
 
U statoru se stvara pobudni [[magnetni fluks]] (ili magnetni tok, oznaka {{math|Φ}} ili {{math|Φ<sub>'''''B'''''</sub>}}, jedinica [[Veber|veber]] (Wb)).<ref name="FTN">{{cite web | url = http://www.keep.ftn.uns.ac.rs/predmeti/masinski_4g_PrimenaPLC_u_meh/PPuM%20-%20ppt%20pogoni%20-%20asinhrone.pdf| title = Asinhrone mašine| last = | first = | date = | website = FTNUNS| publisher = | accessdate = 28. 6. 2016| language = sr}}</ref>
Pobudni tok može stvoriti permanentni (stalni) [[magnet]] ili [[Elektromagnetizam|elektromagnet]].
Stator se izrađuje u obliku šupljeg cilindra (valjka) od masivnog [[Željezo|željeza]] ili feromagnetnih segmenata (međusobono izolovanih) limova<ref name="Prince">{{cite web | url = http://www.science.smith.edu/~jcardell/Courses/EGR325/Readings/SynchGenWiley.pdf| title = Principles Of Operation Of Synchronous Machine| last = Cardell| first = | date = | website = Clark Science Center| publisher = | accessdate = 28. 6. 2016| language = en}}</ref> složenih u pakete (na ovaj način smanjuju se negativni efekti kolebanja magnetnog polja). Na statoru se nalaze (magnetni) polovi. U elektromagnetnoj verziji, na polovima se nalaze namotaji izolirane žice izrađene od [[Bakar|bakra]] (u žljebovima jezgra). Stator se montira u kućište, izrađeno najčešće od livenog [[Željezo|željeza]]. Kod mašina manje [[Snaga|snage]], kućište može biti i od [[Plastika|plastike]] ili drugog podesnog materijala. [[Bakar]], kao vrlo dobar [[Vodič (čvor)|provodnik]] [[Električna struja|električne struje]], koristi se u izradi namotaja radi smanjenja gubitaka i opterećenja u motorima.<ref>{{cite web | url = http://www.drives.co.uk/fullstory.asp?id=978| title = Ultra efficient motors| last = | first = | date = | website = Drives.co.UK| publisher = | accessdate = 28. 6. 2016| language = }}</ref> Kao alternativni materijal može se koristi [[aluminij]]. Iako je jeftiji i lakši, ima manju električnu provodljivost od bakra, koristi se u motorima male snage koji rade samo povremeno i u kratkim intervalima.<ref>{{cite web | url = http://www.engineerlive.com/Design-Engineer/Motors_and_Drives/IE3_energy-saving_motors/22687/| title = IE3 energy-saving motors| last = | first = | date = | website = | publisher = | accessdate = 28. 6. 2016| language = }}</ref>
 
Kada se kroz namotaje statora propušta [[Istosmjerna struja|istosmjerna struja]] stvara se statorska magnetno-pobudna sila i statorski fluks. Pošto je struja istosmjerna i statorski fluks je nepomičan.
Kod sinhronih mašina namotaj statora je polifazni, a kroz namotaje rotora prolazi istosmjerna električna struja. Broj polova na statoru kod ovih mašina jednak je broju polova na [[Rotor (elektrotehnika)|rotoru]].<ref name="Sin">{{cite web | url = http://www.ece.msstate.edu/~donohoe/ece3614synchronous_machines.pdf| title = Synchronous Machines| last = Donohoe| first = | date = | website = MSSTATE| publisher = | accessdate = 28. 6. 2016| language = en}}</ref>
Način izrade je sličan za većinu izvedbi, najznačajnija razlika je u broju polova, od najmanje dva do preko sto.<ref>{{cite web | url = http://ss-tehnicka-kt.skole.hr/upload/ss-tehnicka-kt/multistatic/58/sinkroni%20konstrukcija.pdf| title = Izvedbe sinkronih strojeva| last = | first = | date = | website = Tehnička škola Kutina| publisher = | accessdate = 21. 6. 2016| language = hr}}</ref>
 
Žljebovi statora indukcionih motora konstruišu se slično statoru [[Sinhrona mašina|sinhronih mašina]].<ref name="Ibro">{{cite web | url = http://www.uotechnology.edu.iq/dep-eee/lectures/3rd/Electrical/Machines%202/IV_I.Machines.pdf| title = Three-Phase Induction Machines| last = Dr. Suad Ibrahim Shahl | first = | date = | website = | publisher = | accessdate = 21. 6. 2016| language = en}}</ref>
 
;Namotaji statora
[[Datoteka:The basic 3-phase configurations.svg|mini|Načini povezivanja namotaja statora]]
Visina [[Napon (čvor)|napona]] koji se inducira u namotajima statora zavisi od jačine [[Magnetni tok|magnetnog toka]], brzine obrtanja rotora i broja namota u statoru. Namotaji se u statoru mogu rasporediti na više načina pri čemu treba zadržati fazni pomak od 120 stepeni a da izlazne vrijednosti napona (kod [[Električni generator|generatora]]) budu što bliže idealnoj [[Sinusoida|sinusoidalnoj formi]], sa što manje harmonijskih odstupanja. Namotaji se mogu povezivati u “zvijezdu” ili “trougao” (odnosno, “Y” ili “delta”).
<ref name="Prince"/><ref>{{cite web | url = http://www.industrial-electronics.com/elecy4_17.html| title = Three-Phase Wound-Rotor Induction Motor| last = | first = | date = | website = Industrical-Electronics| publisher = | accessdate = 21. 6. 2016| language = en}}</ref>
 
;Hlađenje statora
[[Električne mašine]] se najčešće hlade spontanim otpuštanjem [[Toplota|toplote]] preko kućišta u okolinu. Hlađenje se može pospješiti ugradnjom lopatica na osovini rotora za bržu cirkulaciju [[Zrak|zraka]], izradom rebara na kućištu radi povećanja površine za prenos topline i sl. Efikasniji sistemi hlađenja namotaja statora sastoje se od hladnjaka u kojem [[medij]] za razmjenu topline može biti [[voda]], [[ulje]] ili neki drugi pogodan [[fluid]].<ref>{{cite web | url = http://www.asope.org/pdfs/AC_Electrical_Generators_ASOPE.pdf| title = Basic AC Electrical Generators| last = | first = | date = | website = American Society of Power Engineers| publisher = | accessdate = 28. 6. 2016| language = en}}</ref>
 
;Oznake
 
Na kućištu električnih mašina obavezno se postavlja pločica koja sadrži, između ostalih, slijedeće podatke:
* Naziv prozvođača,
* [[Napon]]; [[volt]] (V),
* [[Jačina struje]], [[amper]] (A),
* [[Frekvencija]] struje,
* [[Snaga]], [[vat]] (W),
* Broj obrtaja,
* Način povezivanja namotaja statora,
* Radna [[temperatura]] ili vrijeme trajanja rada pod opterećenjem, i sl.<ref> {{cite web | url = http://turbolab.tamu.edu/proc/pumpproc/P20/11.pdf| title = Induction motor| last = | first = | date = | website = Turbolab| publisher = | accessdate = 21. 6. 2016| language = en}}</ref>
 
=== Zanimljivosti ===
 
Univerzalni motor je kolektorski [[motor]] sa serijskom pobudom koji može raditi i na [[Istosmjerna struja|istosmjernu]] i na [[Naizmjenična struja|naizmjeničnu struju]]. Njegova konstrukcija je vrlo jednostavna, kompletno [[Magnet|magnetno]] kolo je izrađeno od tankih limova. Ima male dimenzije i veliku brzinu vrtnje tako da je njihova primjena rasprostranjena u aparatima za domaćinstvo i sl.<ref name="FTN"/>
 
[[Mašina|Mašine]] istosmjerne struje su skuplje, teže se održavaju i imaju kraći vijek trajanja od električnih mašina koje rade na jednosmjernu struju. To su razlozi da se i [[Električni generator|generatori]] istosmjerne struje potiskuju iz upotrebe a zamjenjuju ih [[Poluprovodnik|poluprovodnički]] ispravljači.<ref name="FTN"/>
 
== Također pogledajte ==
* [[Istosmjerna struja]]
* [[Naizmjenična struja]]
* [[Elektrotehnika]]
 
== Reference ==
{{Reference}}
 
{{Commonscat}}
{{Električne mašine}}