Razlika između izmjena na stranici "Oplodnja"

Uklonjeno 88 bajtova ,  prije 4 godine
nema sažetka izmjene
'''Oplodnja''' ili '''singamija''' je fenomen [[spolno razmnožavanje|seksualne reprodukcije]], koji se sastoji od spajanja dva gameta različitog [[spol]]a, uz pajanje njihovih [[jedro|jedara]]. Rezultat oplodnje je nova ćelija, jedinstvena u svojoj vrsti, pod nazivom [[zigot]].<ref>{{Cite book | author=Gilbert S. F. |title=Developmental Biology | edition=Ninth | publisher=Sinauer Associates | year=2010 | isbn=978-0-87893-558-1.}}</ref><ref>{{cite book | author=Hall, Brian Keith | authorlink=Brian K. Hall | title=Evolutionary developmental biology | chapter=8.3.3 The gastrula and gastrulation | chapterurl=http://books.google.com/books?id=JhSwumfgTQ4C&lpg=PA129&pg=PA132 | publisher=Kluwer Academic Publishers | edition=2nd | location=The Netherlands | year=1998 | isbn=978-0-412-78580-1 | url=http://books.google.com/books?id=JhSwumfgTQ4C.}}</ref><ref>{{cite book | author=Harrison, Lionel G. | authorlink=Lionel G. Harrison | title=The Shaping of Life: The Generation of Biological Pattern | publisher=Cambridge University Press | year=2011 | isbn=978-0-521-55350-6 | url=http://books.google.com/books?id=-IPG-vg7Pr8C.}}</ref><ref>Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 1, Svjetlost, Sarajevo, ISBN 9958-16-8.</ref><ref>Međedović S., Maslić E., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 2. Svjetlost, Sarajevo, ISBN 9958-10-222-6.</ref><ref>Hall J. E., Guyton A. C. (2006): Textbook of medical physiology, 11th edition. Elsevier Saunders, St. Louis, Mo, ISBN 0-7216-0240-1.</ref><ref>Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 1, Svjetlost, Sarajevo, ISBN 9958-10-686-8.</ref><ref>Međedović S., Maslić E., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 2. Svjetlost, Sarajevo, ISBN 9958-10-222-6.</ref>
 
== Oplodnja kod biljaka==
[[Datoteka:Liverwort life cycle.jpg|thumb|right|320px|[[Mahovine]] jetrenjarke su male biljke sa kompleksnim životnim ciklusom koji uključuje oplodnju.<br>[[Spermatozoid]] i [[jaje]] se spajaju u [[zigot]] iz kojeg se razvija [[embrion]].]]
 
Oplodnja u [[antofita|spermatofita]] odvija se tek nakon [[oprašivanje|oprašivanja]], odnosno kada [[polen]] dođe na [[stigma (botanika) | stigmu]] [[cvijet]]a i pridrži se za ljepljivu površinu. U ovom trenutku polenska granula završava svoj razvoj i proizvodi [[polenova cijev|polenovu cijev]] (muški [[gametofit]], da oplodi ženski [[gamet]] u [[jajnik]]u [[oosfera|oosferu]]). Dva gameta zajedno stvaraju novu ćeliju pod nazivom [[zigot]] koji će biti podijeljen tokom razvoja [[embrion]]a. Uz korake [[bubrenje]] i [[klijanja]], a zatim rast javlja se nova biljka, slična, ali genetički ne ista kao tijelo roditelja, jedinstveno u svojoj [[vrsta|vrsti]].
Takva [[biljka]] se uobičajeno sastoji od [[korijen]]a, [[stabljika|stabljike]] i [[list]]ova.<ref>{{cite web | url = http://www.sapere.it/enciclopedia/fecondazi%C3%B3ne.html | title = Fecondazione | sito = www.sapere.it}}</ref>
 
== Oplodnja kod sisara==
Jaje, umotano u ''[[zona pellucida]]'' i [[oofora|ooforu]], nakon što je ispuštena iz [[jajnik]]a ulazi u [[jajovod]] kreće se , zahvaljujući ćelijskim trepljama u oblozi cijevi. [[Spermatozoid]], koji je prošao [[spermatogeneza|spermatogenezu]] i osnaživanje (oko 300-500 puta), u tranzitu uz ženske genitalije, ulazi u jaje u ampulnom dijelu cijevi.
;Poćetak '''akrosomne reakcije''': Akrosomna membrana i plazma spermatozoida se stapaju, što stvara poru koja omogućava izlučivanje litičkih [[enzim]]a koji razlažu, ''cumulus'' i zonu pelucidu.
 
Ulazeća plazma spermatozoida i vanjska akrosomna membrana, u korespondenciji sa prednjim dijelom glave i dalje je umotan samo unutrašnju akrosomnu membranu. Ovo drugo je povezano sa lučenjem [[akrozin]]a – [[enzim]]a koji omogućava probijanje membrane zone pelucide.
Na površini sperme nalazi se [[protein]]i zvani ''bindini'' koji se vezuju za receptore na membrani jajeta, omogućavajući prepoznavanje specifični, tj. blokiranje oplodnje između različitih vrsta.
 
Nakon zone pelucide, sperma se uvodi između [[zona pellucida]] i [[ovolema|ovoleme]], takozvani '''perivitelini prostor''', u kojem se ne uklopa sa plazma membranom jajne ćelije u post-akrosomnoj regiji, na području u kojem se membrane dva gamet počinju spajati: '''fuzija gameta'''.
 
;Prodor spermatozoida određuje '''proces aktivacije''' oocita.
 
Čim se dogodi fuzija, ioni [[natrij]]a migriraju u ćeliju, što dovodi do promjene polariteta jajne membrane. Ovaj događaj predstavlja ''brzo zaklkjućavanje polispermije'', tj. prodora drugog [[spermatozoid]]a.
 
Fuzije stimulira oplođeno jaje za oslobađanje [[kalcij]]evog vala (koji dolazi iz [[citoplazma]]tske akumulacije) iz sperme: '''kortikalna reakcija'''.
 
S druge strane, aktivni loptasti razvoj jajeta, koji je zaustavljen u [[mejoza|metafazi II]], i aktivira ''spori blok'' polispermije, koji se sastoji u fuziji ''kortikalnih granula'' koje se nalaze u plazmi jajeta sa plazma membranom. U ovom trenutku polaritet membrane se vraća u normalno stanje.
 
Kortikalne granule sadrže [fenzim]]e koji prekidaju veze između jajeta i zona pelucide i uklanjaju receptore za spermu površine jajeta. Ostale tvari koje se nalaze u kortikalnim granulama, [[osmoza|osmozom]] dobijaju vodu ispod ''zona pellucida'', odvajajući je iz plazme membrane, i otvrdnuvši, sprečava ulazak drugih spermatozoida.
Jaje stvara ''konus oplodnje'' oko jedra sperme, koja gubi membranu i provlači se se u citoplazmu jajeta. Osim toga, [[hromatin]] se sažima i umotava membranom [[endoplazmatski retikulum| endoplazmatičnog retikuluma]]. To čini '''muški pronukleus''', koji se spaja sa '''ženskim pronuleusom''', na kraju druge [[mitoza|mitotske podjele]]. Oba sadrže brojne primarne [[nukleolus]]e, te su [[|ploidija|haploidna]], ali spajanjem nastaje [[ploidija|diploidni]] [[zigot]] – prva ćelija [[embrion]]a.
 
===Načini oplodnje===
Moguće su dva načina oplodnje: vanjska i unutrašnja.
 
* '''Vanjska oplodnja''' se samo javlja u vodi, jer vodena sredinu omogućava jedinkama da osloboda [[gamet]]e tako da je partnerski gamet suprotnog spola u odgovarajućem trenutku u stanju da se s njima spoji U vodenoj sredini oplodnje zahtijeva znatnu emisije spolnih ćelija i vrlo visoku potrošnje energije uz opasnost od neuspjeha.
 
* '''Unutrašnja oplodnja''' se odvija tako što se muški gameti direktno u ženske spolne organe. Obilježena je niskom potrošnjom energije i visokom šansom za uspjeh.
** '''Indirektna unutrašnja oplodnja''' je vrlo česta u [[rakovi|rakova]], [[vodozemci|vodozemaca]] i [[mehkušci|glavonožaca]]; spermatofore (torbe koje sadrže pojedinačne spermatozoide) se odvajaju iz muškog tijela i premještaju u tijelo ženke, koji će ih čuvati sve dok ne budu potrebne za oplodnju.
 
==Oplodnja kod čovjeka==
 
 
Oplodnja počinje spajanjem haploidnih spolnih ćelija-spermija i jajne ćelije koje se uglavnom odvija u jajovodima. Spermij prodire kroz [[ćelijska membrana|membranu]] jajne ćelije. Iz glave spermija koji je ušao u jajnu ćeliju oslobađa se ''predjezgra'' s haploidnim brojem [[hromosom]]a. Predjezgra se udružuje u jajnoj stanici s haploidnom predjezgrom jajne ćelije te nastaje prava jezgra oplođene ćelije - ''zigote'' s potpunim brojem hromosoma (2n=46). U nastavku slijedi niz mitotičkih dioba, koji prelazi iz dvoćelijskog oblika u četveroćelijski oblik, pa dalje u rani [[zametak]] sa 8,16, 32, 64,128 itd. ćelijaa. Nakon otprilike 72 sata nastaje ''zametni mjehurić'' sastavljen od većeg broja ćelija. Mjehurić se sastoji od vanjskog sloja ćelija i unutarnje mase ćelija - ''embrioblasta'', iz kojih se intenzivnom diobom razvija zametak čovjeka. Obložnim ćelijama mjehurića rani zametak će se za 7 do 8 dana ugnijezditi u dobro prokrvljenu sluznicu maternice. Ovdje se zametak hrani iz podloge sluznice maternice, dok se ne izgradi [[posteljica]]. Zametni razvoj teče postepeno s razvojem zametnih listića iz kojih će se u zametku razvijati pojedini organi i organski sistemi (probavni, [[jetra]], [[pluća]], [[srce]], [[krvne žile]], [[kosti]], [[mišići]], [[mokraćni sustav|mokraćni]] i [[spolni organi]] te [[živčani sistem]] s čulima). Kada se jajna ćelija oplodi jednom nije moguće da se oplodi ponovo. Jednojajčani blizanci nastaju kada se oplođena jajna ćelija podijeli na 2 zasebne koje su genetički identične, a dvojajčani kada se u jajnicima stvore 2 jajne ćelije i bivaju oplođene dvama spermatozoidima.
 
==Također pogledajte==