Razlika između izmjena na stranici "Ujedinjeno Kraljevstvo"

m
nema sažetka izmjene
m (Vraćene izmjene korisnika 93.140.247.99 (razgovor) na posljednju izmjenu korisnika C3r4)
m
| komentar =
|}}
'''Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Sjeverne Irske''' ([[Engleski jezik|eng]]. ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'' ili skraćeno '''UK''') je [[Država|suverena država]] u [[Zapadna Evropa|zapadnoj Evropi]]. Nalazi se sjeverozapadno od obale [[Evropa|Evrope]] te obuhvata [[Velika Britanija|ostrvo Velike Britanije]] (ovaj termin se ponekad pogrešno upotrebljava za naziv zemlje), sjeveroistočni dio [[Irska (ostrvo)|Irskog ostrva]] i raznih manjih ostrva.<ref>{{cite web |title=Definition of Great Britain in English |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Great-Britain?q=Great+Britain |publisher=Oxford University Press |accessdate=29. 11. 2014}}</ref> [[Sjeverna Irska]] je jedini dio Ujedinjenog Kraljevstva koji ima kopnenu granicu sas drugom državom (u ovom slučaju, [[Republika Irska|Republikom Irskom]]). Osim ove kopnene granice, UK je okruženo [[Atlantski okean|Atlantskim okeanom]] sa zapada i sjevera, Sjevernog mora istočno i [[La Manche|Engleskog kanala]] južno. [[Irsko more]] se nalazi između [[Velika Britanija|ostrva Velike Britanije]] i [[Irska (ostrvo)|Irske]]. Površina Ujedinjenog Kraljevstva je 243.000 [[Km²|km<sup>2</sup>]] što ga čini 80. najvećom državom na svijetu i 11. najvećom u Evropi.
 
Ujedinjeno Kraljevstvo je 22. zemlja po broju stanovnika od 64,5 miliona.<ref name="imf2">{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=63&pr.y=8&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=112&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=United Kingdom |publisher=International Monetary Fund |accessdate=21. 4. 2015}}</ref> Po državnom uređenju je [[ustavna monarhija]].<ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx The British Monarchy, ''What is constitutional monarchy?'']. Pristupljeno 21. 4. 2015</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html CIA, ''The World Factbook'']. Pristupljeno 21. 4. 2015</ref> Glavni grad je [[London]], važan globalni grad i finansijski centar sa 10.310.000 urbanog stanovništva čineći ga četvrtim najvećim u Evropi i drugim najvećim gradom u [[Evropska unija|Evropskoj uniji]]. Trenutni monarh sve od 6. februara 1952. godine je kraljica [[Elizabeta II, kraljica Ujedinjenog Kraljevstva|Elizabeta II]]. Ujedinjeno Kraljevstvo se sastoji od četiri zemlje: [[Engleska|Engleske]], [[Škotska|Škotske]], [[Vels|Velsa]] i [[Sjeverna Irska|Sjeverne Irske]].<ref name="page823">{{cite web |url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/+/http://www.number10.gov.uk/Page823 |title=Countries within a country |publisher=Prime Minister's Office |date=10. 1. 2003|accessdate=21. 4. 2015}}</ref> Zadnje tri imaju vlastite uprave<ref name="devoladmins">{{cite web |url=https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |title=Devolution of powers to Scotland, Wales, and Northern Ireland |publisher=United Kingdom Government |accessdate=21. 4. 2015}}</ref> sas različitim nivoima moći zavisno od njihovog glavnog grada,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7859034.stm |title=Fall in UK university students |work=BBC News |date=29. 1. 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |title=Country Overviews: United Kingdom |publisher=Transport Research Knowledge Centre |accessdate=28. 3. 2010}}</ref> odnosno [[Edinburgh|Edinburgha]], [[Cardiff|Cardiffa]] i [[Belfast|Belfasta]]. [[Guernsey]], [[Jersey]] i [[ostrvo Man]] nisu dio Ujedinjenog Kraljevstva već su pod [[Krunski posjed Ujedinjenog Kraljevstva|krunskim posjedom Ujedinjenog Kraljevstva]]. UK je odgovorno za njihovu odbranu i međunarodno predstavljanje.<ref>{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archivedate=3 October 2012|title=Key facts about the United Kingdom |archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http:/www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517|accessdate=21. 4. 2015|publisher=Directgov}}</ref>
 
Odnosi između zemalja Ujedinjenog Kraljevstva su se znatno promjenilipromijenili kroz vrijeme. [[Vels]] je aneksiran od strane [[Kraljevina Engleska|Kraljevstva Engleske]] pomoću Zakona o zajedništvu ([[Engleski jezik|eng]]. ''Acts of Union'') [[1536]]. i [[1543]]. godine. Sporazum [[Engleska|Engleske]] i [[Škotska|Škotske]] 1707. godine je doveo do stvaranja ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije, koje se spojilo sas Kraljevstvom Irske kako bi se stvorilo Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske. Pet šestina [[Irska (ostrvo)|Irske]] se [[1922]]. godine odcijepilo od države, ostavljajući je u trenutnoj formi Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Sjeverne Irske. UK ima četrnaest prekomorskih teritorija.<ref name=overseasterrirories>{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/policies/protecting-and-developing-the-overseas-territories |title=Supporting the Overseas Territories |publisher=Foreign and Commonwealth Office |accessdate=21. 4. 2015}}</ref> Ovo su ostaci [[Britansko carstvo|Britanskog carstva]] koje je tokom [[1920te|1920ih1920-ih]] godina sačinjavalo skoro četvrtinu kopnene mase svijeta te je bilo najveće carstvo u historiji. Britanski utjecaj se može primjetitiprimijetiti po jeziku, kulturi i zakonodavnim sistemima koje prijašnje kolonije trenutno koriste.
 
Ujedinjeno Kraljevstvo je razvijena država i ima petu najveću svjetsku ekonomiju po nominalnom [[BDP|BDPuBDP-u]] i deveta ili deseta država na svijetu po [[Paritet kupovne moći|paritetu kupovne moći]]. Za UK se smatra da ima visok dobit ekonomije i kategorizira se vrlo visoko na [[Human Development Index|Indeksu ljudskog razvoja]] (odnosno HDI), 14. na svijetu. Bila je prva svjetska industrializiranaindustrijalizirana država i najveća svjetska sila tokom 19. i početkom 20. vijeka.<ref>{{cite book |title=The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |publisher=Routledge |location=London |author=Mathias, P. |year=2001 |isbn=0-415-26672-6}}</ref><ref name="ferguson">{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |year=2004 |title=Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |publisher=Basic Books |location=New York |isbn=0-465-02328-2}}</ref> UK je i dalje znatno velika sila sa znatnim ekonomskim, kulturnim, vojnim, naučnim i političkim međunarodnim utjecajem.<ref>{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992 |author=Sheridan, Greg |title=Cameron has chance to make UK great again |accessdate=23 May 2011 |work=The Australian |location=Sydney |date=15. 5. 2010}}</ref><ref name="David M. McCourt">{{cite book |last=McCourt |first=David |title=Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics |publisher=University of Michigan Press |date=28 May 2014 |location=Sjedinjene Američke Države|pages=|isbn=0472072218 |url=http://books.google.ie/books?id=lwpOnwEACAAJ&dq=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics&hl=en&sa=X&ei=TCJkU8TOE6mS7Abw14HIBg&ved=0CDIQ6AEwAA}}</ref> Prepoznat je posjednik nuklearnih oružja i peta ili šesta je na svijetu po vojnim izdacima.<ref name="SIPRI">{{cite web |url=http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=476 |title=The 15 countries with the highest military expenditure in 2013 (table) |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |format=PDF |accessdate=21. 4. 2015}}</ref><ref name="iiss.org">[http://www.iiss.org/en/about%20us/press%20room/press%20releases/press%20releases/archive/2014-dd03/february-0abc/military-balance-2014-press-statement-52d7 The Military Balance 2014: Top 15 Defence Budgets 2013] (IISS)</ref> UK je član [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda|Vijeća sigurnosti Ujedinjenih naroda]] sve od prvog sastanka [[1946]]. godine. Članica je [[Evropska unija|Evropske unije]] i njene prethodnice - [[Evropska ekonomska zajednica|Evropske eknomskeekonomske zajednice]] sve od [[1973]]. godine. Također je članica Komonvelta naroda, [[Vijeće Evrope|Vijeća Evrope]], [[G7]], [[G8]], [[G20]], [[NATO|NATOa]], [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj]] (odnosno OECD) i [[Svjetska trgovačka organizacija|Svjetske trgovačke organizacije]] (ili skraćeno WTO).
 
== Historija ==
 
=== Prije 1707. godine ===
Počeci naseljavanja današnjeg područja Ujedinjenog Kraljevstva od strane [[Kromanjonac|kromanjonaca]] su se javljali u valovima u periodu od prije 30.000 godina.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm "Ancient skeleton was 'even older']". ''BBC News''. 30. oktobar 2007.</ref> Pri kraju prehistorijskog perioda područja, smatra se da se kultura stanovništva sastojala uglavnom od [[Kelti|Kelta]], time činivši područje Britanije naseljenim Keltskim plemenom [[Briti|Brita]] i Keltsku Irsku.<ref>{{cite book |title=Celtic culture: A historical encyclopedia |page=973 |author=Koch, John T. |isbn=978-1-85109-440-0 |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara, CA}}</ref> [[Rimsko osvajanje Britanije]] (s početkom 43. godine) i 400-godišnja vladavina južne Britanije, te kasnije naseljivanje područja od strane [[Germani|Germanskih]] [[Anglosaksonci|Anglosaksonca]] je sveukupno smanjilo područje Brita na današnji region [[Vels|Velsa]] i historijskog Kraljevstva Strathclydea.<ref>{{cite encyclopedia |editor1-first=John |editor1-last=Davies|editor1-link=John Davies (historian) |editor2-first=Nigel |editor2-last=Jenkins |editor2-link=Nigel Jenkins |editor3-first=Menna |editor3-last=Baines|editor4-first=Peredur I. |editor4-last=Lynch
|editor4-link=Peredur Lynch|displayeditors=4 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Wales|The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales]] |year=2008 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-1953-6 |page=915}}</ref> Veći dio regiona naseljen Anglosaksoncima je ujedinjenjen u [[Kraljevina Engleska|Kraljevinu Englesku]] tokom 10. vijeka.<ref name="Short Athelstan biography on the BBC History website">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |title=Short Athelstan biography |publisher=BBC History |accessdate=9. 4. 2013}}</ref> U međuvremenu, Keltski govornici u sjeverozapadnoj Britaniji (koji tradicionalno imaju veze sa sjeveroistokom i su navodno iz tog dijela migrirali u 5. vijeku)<ref>{{cite book |author=Mackie, J.D. |authorlink=J.D. Mackie |title=A History of Scotland |location=London |publisher=Penguin |year=1991 |isbn=978-0-14-013649-4 |pages=18–19}}</ref><ref>{{cite book |author=Campbell, Ewan |title=Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots |publisher=Canongate |location=Edinburgh |year=1999 |isbn=0-86241-874-7 |pages=8–15}}</ref> su se ujedinili sa [[Pikti|Piktima]] kako bi napravili [[Kraljevina Škotska|Kraljevinu Škotsku]] u 9. vijeku.<ref>{{cite book |last=Haigh |first=Christopher |title=The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |page=30 |isbn=978-0-521-39552-6}}</ref>