Razlika između izmjena na stranici "Krvna grupa"

Dodano 17 bajtova ,  prije 4 godine
m
nema sažetka izmjene
m (Vraćene izmjene korisnika 31.176.172.94 (razgovor) na posljednju izmjenu koju je napravio Yahadzija)
m
 
Suglasno specifičnosti antigena i/ili antitijela u krvi, fenotipovi krvnih grupa se klasificiraju po više sistema. Neki su toliko rijetki da se označavaju kao ''privatni'' ({{En|private}}), dok su drugi ''javni'' ({{En|public}}), manje ili više rasprostranjeni u većem dijelu svjetske [[populacija|populacije]].<ref>Mourant A. E. et al. (1976): The human blood groups and other polymorphisms. Oxford University Press, London.</ref>
 
= Sistemi krvnih grupa =
== Opća imunogenetička svojstva krvnih antigena ==
 
Sistemi krvnih grupa pripadaju skupini kvalitativnih [[biohemija|biohemijsko]]–[[fiziologija|fizioloških]] – [[monogensko nasljeđivanje|monogenskih svojstava]] ([[osobina]]), čiji su genetički determinatori locirani na [[autosom]]ima (''[[autosom]]ni'') ili [[hromosom|heterosomima]] (''heterosomni'', ''gonosomni''). U ovoj skupini – [[imunogenetika|imunogenetički]] značajnih sistema [[Antigen|antigena]] – javljaju se tri kategorije nasljeđivanja: ''ABO'' sistem krvnih grupa kontrolira serija od tri glavna (multipla) [[alel|alela]], a individualnu pripadnost jednom od mogućih [[fenotip]]ova ''Rh'' sistema određuju aleli tri blisko vezana [[gen]]ska lokusa humane [[hromosomska garnitura|hromosomske garniture]]. Istovremeno, krvne grupe ''MN'' sistema određuje jedan genski lokus među čijim alelima nema odnosa [[dominantnost]]i, tj. karakterizira ih [[kodominantnost]]. Pojava svakog od tih alela u genotipu testirane osobe se manifestira obligatnim prisustvom antigena koji je pod njihovom kontrolom. Za razliku od ovih sistema nasljedne varijacije, prema općeprihvaćenim teorijama, mnoge morfološke [[monogensko nasljeđivanje|monogenske osobine]] se tek konvencionalno mogu svrstati u tu kategoriju.<ref>Reid M. E., Lomas-Francis C. (2004): The Blood Group Antigen Facts Book. Second ed., Elsevier Academic Press New York.</ref>
<ref>Daniels G. (2002): Human Blood Groups, Second ed. Blackwell Science.</ref>
== ABO sistem krvnih grupa ==
=== Antigeni i genetika ABO sistema ===
 
'''Antigeni ABO sistema''' krvnih grupa otkriveni su na osnovu efekata miješanja [[krv]]i različitih osoba, odnosno pojave ili odsustva [[imunologija|aglutinacije]] u mogućim kombinacijama [[eritrocit|eritrocita]] i [[serum (krv)|seruma]] ispitanika. Rezultati prvih istraživanja u ovoj oblasti dokazali su da se u humanim crvenim krvnim zrncima nalaze antigene supstance, a u serumu specifična [[antitijelo|antitijela]], koja u međusobnom kontaktu izazivaju izoaglutinaciju (aglutinacija reakcija [[antigen]] – [[antitijelo]]) među pripadnicima iste vrste [[organizam]]a), čime je objašnjena [[fiziologija|fiziološka]] priroda ovog višeslojno značajnog sistema individualne varijacije, posebno u [[transplantacija|transplantaciji]] u najširem smislu pojma (uključujući i [[transfuzija krvi|transfuziju]]).
 
 
*Maksimalna učestalost ''I''<sup>''B''</sup> je u Centralnoj [[Azija|Aziji]] i sjevernoj [[Indija|Indiji]]. Ovaj alelogen je vjerovatno odsutan kod sjevernoameričkih [[Indijanci|Indijanaca]] i [[Australija|Australskih]] [[Aboridžini|aboridžina]] prije invazije [[bijelci|bijelaca]]. Smatra se da ovog alela prije toga kod njih nije uopće bilo. U Evroaziji, gradijent učestastalosti krvne grupe ''A'' i (alelogena ''I''<sup>''B''</sup>) raste prema istoku.
 
=== Medicinski značaj krvnih grupa ABO sistema ===
Medicinski značaj krvnih grupa ovog sistema [[antigen]]a posebno se ogleda u [[transfuzija|transfuziji]] [[krv]]i, zbog moguće inkompatibilnosti antigena i antitijela donora i primatelja, kao što je prikazano u prethodnom poglavlju. Pored toga, zapažena je značajna asocijcija pojedinih krvnih grupa i prijemčivosti [[jedinka|osoba]] za određene bolesti.
 
Među ostalim oboljenjima, [[dijabetes]] ispoljava nešto veću prijemčivost za ''A'' i ''B'' u odnosu na ''O'' krvnu grupu, perniciozna [[anemija]] je 4–5, a [[miopija]] dva i po puta češća kod ''A'' i ''B'' u usporedbi sa ''O''. Zabilježena je i veća stopa reumatičnih i [[srce|srčanih oboljenja]], tromboze, embolije i [[jetra|ciroze jetre]] kod osoba sa ''A'' i ''B'' krvnom grupom u odnosu na ''O'', a suprotni nalazi su registrirani za [[reuma]]toidni [[artritis]].
 
{| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;"
|- style="background: #E9E9E9"
== Rh sistem krvnih grupa ==
=== Antigeni i genetika Rh sistema ===
 
Prisustvo i karakterizacija osnovnih krvnih grupa ''Rh'' (rezus) sistema definirani su u vezi sa njihovom ulogom u pojavi [[hemolitska bolest|hemolitske bolesti]] [[fetus]]a i novorođenčeta (''erythroblastosis fetalis'', ''morbus haemolyticus neonatorum''), koja se manifestuje u intrauterinoj ili perinatalnoj destrukciji ([[aglutinacija|aglutinaciji]]) [[eritrocit]]a ploda antitijelima za odgovarajuću antigenu supstancu . U takvim slučajevima [[eritrocit|crvena krvna zrnca]] djeteta sadrže rezus protein, koji se redovno susreće kod rezus [[majmun]]a, ali i kod oko 85% pripadnika [[kavkazoidi|kavkazoidnog]] stanovništva. Prva reakcija [[antigen]] – [[antitijelo]] u ovom sistemu varijacija detektirana je nakon eksperimentalnog injiciranja [[krv]]i rezus makaki majmuna (''Macaca rhesa'' = ''Macacus rhesus'' = ''Macacus mulattus'') u cirkulacijski sistem [[kunić]]a. Prisustvo rezus [[protein|proteina]] na [[eritrocit]]ima označava se kao ''Rh''<sup>+</sup>’’, a njegovo odsustvo kao ''Rh''<sup>–</sup>.
 
|}
 
== Distribucija kombinacija glavnih krvnih grupa ABO i Rh sistema ==
{| class="wikitable sortable" style="width: 45em; text-align:center"
|+'''Rasprostranjenje kombinacija ABO i Rh krvnih grupa u odabranim dijelovima svijeta - prosječno''' ('''%''')
== MN(Ss) sistem krvnih grupa ==
=== Antigeni i genetika MN(Ss) sistema ===
 
'''MN(Ss)sistem krvnih grupa''' obuhvata takva [[osobina|svojstva]] humanih [[eritrocit]]a, koja se, između ostalog, manifestuju se i u tome što alternativno posjeduju samo jednu ili istovremeno obje [[antigen]]e supstance označene sa ''M'' i ''N''. Na osnovu toga, ljudsku [[populacija|populaciju]] je moguće podijeliti na pripadnike ''M'', ''N'' i ''MN'' krvne grupe ovog sistema.<ref>Mark E., Brecher E. Eds (2005): AABB Technical Manual, 15th edition. Bethesda, MD, ISBN 1-56395-196-7</ref><ref>Denise M. Harmening (1999): Modern Blood Banking and Transfusion Practices. F.A. Davis Company, Philadelphia, PA.</ref>
 
|21
|-
|'''[[Bosna i Hercegovina|Bosanci]]'''
|3.204
|30
|14
|}
 
=== Medicinski značaj krvnih grupa MN(Ss) sisetema ===
Suvremena istraživanja povezanosti ''MNS'' sistema krvnih grupa i mentalnih oboljenja ukazuju na mogućnost asociranosti lokusa na [[hromosom]]u 4 (''4q28–q31.1'') sa nasljednom prijemčivosti za bipolarni poremećaj (BD – ''bipolar disorder''). Naime, ispostavilo se da je broj individua [[genotip]]a ''L''<sup>''N''</sup>L<sup>N</sup> (''N'' [[fenotip]]) u ispitivanoj skupini pacijenata sa bipolarnim poremećajem [[ličnost]]i signifikantno manji nego u kontroli ([[jedinka|osobe]] ostalih fenotipova ''MN'' sistema krvnih grupa). Također je zabilježeno da su osobe sa rezus–antigenom ''D'' i ''MNS'' antigenom ''N'' podložniji malim boginjama.