Razlika između izmjena na stranici "Sonata"

Uklonjeno 199 bajtova ,  prije 6 godina
m
clean up, replaced: na primjer → naprimjer (4) using AWB
m (clean up, replaced: na primjer → naprimjer (4) using AWB)
 
'''Sonata''' ([[latinski jezik|lat.]] i [[italijanski jezik|ita.]] ''sonare'' = zvučati) jeste muzički oblik koji se obično koristi u prvom stavku klasičnih djela. Nastala je iz binarnog oblika u [[barok]]noj [[muzika|muzici]], a dalje je razvijena kroz djela [[Mannheim|manhajmske]] škole. Dobila je istaknuto mjesto u djelima [[Joseph Haydn|Josepha Haydna]], [[Wolfgang Amadeus Mozart|Wolfganga Amadeusa Mozarta]] i [[Ludwig van Beethoven|Ludwiga van Beethovena]]. [[Datoteka:Mozart sonata 6.png|mini|250 px|[[Mozart sonata]]]]
Muzičko djelo sonatnog oblika može se podijeliti u tri dijela: ekspozicija, razvoj i rekapitulacija.
 
Sonatni oblik razvijen je u kasnom [[18. vijek]]u u [[Srednja Evropa|srednjoj Evropi]], a temelji se na obimnom planu koji uključuje modulaciju ili promjenu ključa, daleko od glavnog ključa na kojem je djelo zasnovano. <ref name="cp"/>
 
== Glavni dijelovi sonate ==
Izlaganje počinje s prepoznatljivom temom u glavnom (tonik) ključu. Odmah nakon uvođenja ova tema se često ponavlja i to u raznim oblicima, ili ustupa mjesto novom materijalu koji zvuči poput prelazne teme. To kulminira u kadenci u novom ključu, obično u dominantnom ili relativnom duru (u slučaju sonate u molu). Novi materijal suprotnog karaktera je uveden u ovom drugom ključu. Mala "codetta" dovodi izlaganje do kraja s autentičnom kadencom u ključu iz drugog drugog dijela muzičkog materijala.
Budući da se drama nalazi u samoj osnovi sonatnog oblika , ima toliko varijacija na ovu osnovnu temu kao što postoje varijacije na temu u klasičnoj literaturi. U Beethovenovom sonatnom obliku, na primjernaprimjer, drugo područje je često predstavljeno u ne-dominantnom ključu, a njegova "Waldstein" Sonata (op. 53) je jedan poznati primjer. Također, u mnogim Haydnovim sonatnim oblicima, poput klavirske sonate u Es-duru, područje u drugom ključu sadrži tačno istu temu sa početka sonate , ali prikazane u drugom obliku.
Ono što je bitno u ekspoziciji je promjena (modulacija) u drugi ključ, jaka kadenca u tom ključu, i suprotnost u karakteru muzike između ova dva ključna područja postignutih raznim sredstvima. Ova bitna razlika između ključa i materijala kod sonatnog oblika je isto što i sukob u književnosti.<ref name="cp"/>
 
== Historija sonate ==
 
Sonata u svim svojim pojavnim oblicima ima korijene koji idu unazad davno prije prve upotrebe njenog stvarnog imena. Njeni krajnji izvori su u koralnoj polifoniji iz kasne [[Renesansa|renesanse]] (muzika ima nekoliko jednakih melodijskih linija, ili glasova). To je u to vrijeme imalo utjecaja na oba liturgijska i svjetovna izvora, zasnovanih na drevnom sistemu tonova ili načina gregorijanskog pjevanja, i imalo je utjecaja na srednjovjekovnu [[Evropa|evropsku]] narodnu muziku. Ove dvije linije su se neprestano ispreplitale. Popularne pjesme, na primjernaprimjer, korištene su kod narodnih masa i kod drugih vjerskih kompozicija iz 15. do početka [[17. vijek|17. vijeka]]a. Duhovni i svjetovnih elementi utjecali su na razvoj obje sonate i partite(svite) u vrijeme [[Barok|barokabarok]]a.
<ref name="britann"/>
 
=== Rani razvoj u Italiji ===
Specifične muzičke procedure koje će na kraju biti obilježja sonate počele su se jasno pojavljivati ​​u djelima venecijanskih majstora s kraja [[16. vijek|16. vijeka]]a, posebno kod [[Andrea Gabrieli|Andrea Gabrielija]]ja (oko [[1520]]-[[1586]]) i [[Giovanni Gabrieli|Giovanni Gabrielija]]ja ([[1556]]-[[1612]]). Ovi kompozitori su napravili instrumentalna muzička djela u kratkim dijelovima sa suprotnostima u tempu, a to je nacrt koji predstavlja početak podjele na stavke kasnije sonate. Ovaj pristup se ne nalazi samo u djelima pod nazivom "sonata", kao što su Giovanni Gabrielijeva Sonata Pian 'e forte (Meko i glasno sonata) iz [[1597]], što je bio jedan od prvih radova na navedene detalje u instrumentaciji. Instrumentalne Fantasie i kancone je instrumentalni oblik koji potječe iz [[Šansona|šansone]] ili sekularne [[Francuska|francuske]] pjesme za zabavu, a prikazuje sličan presjek strukture. Kao rane sonate, često su bile kontrapunktne (tj. komponirane u kontrapunktu uz ispreplitanje melodijskih linija u različitim glasovima, ili dijelovima). U ovoj fazi sonate, fantasias i [[canzona|canzone]] se često ne razlikuju jedna od druge.
 
U 17. vijeku žičani instrumenti su zasjenili duhačke instrumente, i odigrali su barem jednako važnu ulogu u sonatama i canzonama komponiranim od oba Gabrielija za prostrane galerije u Markovoj katedrali u Veneciji. [[Claudio Monteverdi]] ([[1567]]-[[1643]]) posvetio je više svoje [[Energija|energije]] za glas nego instrumentalnoj kompoziciji. Razvoj instrumentalnog pisanja i instrumentalnih muzičkih oblika je prelazio na sve više i više virtuoznih violinista. Jedan od njih bio je Carlo Farina (proslavio se [[1630]]), koji je proveo dio života u službi na dvoru u [[Dresden|Dresdenu]]u, a tu je [[1626]]. objavio niz sonata. Međutim, glavni lik u ovoj ranoj školi violinista-kompozitora bio je [[Arcangelo Corelli]] ([[1653]]-[[1713]]), čije će objavljene sonate, s početka [[1681]], zaokružiti italijanski rad na razvoju sonate do danas.
 
Osim njihovog utjecaja na razvoj violinske tehnike, ogledalo se i u djelima kasnijih violinista-kompozitora [[Giuseppe Torelli|Giuseppe Torellija]]ja ([[1658]]-[[1709]]), [[Antonio Vivaldi|Antonija Vivaldija]] ([[1678]]-[[1741]]), [[Francesco Maria Veracini]] ([[1690]]-[[1750]]), [[Giuseppe Tartini]] ([[1692]]-[[1770]]), i [[Pietro Locatelli]] ([[1695]]-[[1764]]). Corellijeve sonate su važne zbog načina na koji se pojašnjava i pomaže u definisanju dva pravca kojim će se sonata razvijati. U ovom trenutku postojale su sonata da chiesa, ili crkvena sonata, i sonata da kamera , ili kamerna sonata, nastale kao dopunske, ali iz različitih linija razvoja.
 
Crkvena sonata (sonata da chiesa) obično se sastoji od četiri stavka u nizu: sporo-brzo-sporo-brzo. Prvi stavak je obično brži i teži da bude u labavom stilu [[fuga|fuge]] ( koristeći kontrapunktalnu melodičnu imitaciju), i na taj način najjasnije odražavajući sonata korijene u fantasiji i kanconi. Posljednji stavak, s druge strane, je jednostavniji i lakši, često se razlikujući od plesnog stila tipičnog za kamernu sonatu, samo u tome da se njeni dijelovi ne ponavljaju.
 
=== Rani razvoj izvan Italije ===
U Francuskoj [[Jean-Baptiste Lully]] je unosan [[monopol]] na kraljevskom dvoru i ogromnu popularnost spektakularnih [[Balet|baletabalet]]a koristio kao dvorsku zabavu, naravno, predvođenih kroz [[François Couperin|François Couperina]]a ([[1668]]-[[1733]]), usredsređujući se ka manjim plesnim oblicima koji su postojali u baletu i dvorskom društvenom plesu. Ova usredsređenost je dala Francuskoj školi njenu nadmoćnost kroz izvođenje i utjecaj na plesnu svitu iz [[18. vijek|18. vijeka]]a. Francuzi prezauzeti sa plesnom muzikom, imali su malo utjecaja na razvoj crkvene sonate (sonata da Chiesa). U [[Njemačka|Njemačkoj]], gdje je [[1619]]. Michael Praetorius ([[1571]]-[[1621]]) objavio neke od najranijih sonata, sonata koje su se razvile iz prvobitno bliskog odnosa sa svitom u više ambiciozan spoj. Kako se razvijala uključivala je kombinaciju više muzičkih dijelova nalik na svitu i strukturu kamerne sonate uz kontrapunktsku izradu i emocionalni intenzitet italijanskog oblika crkvene sonate .
 
Jedan od prvih saradnika na ovom razvoju talijanskog utjecaja je bio [[Austrija|austrijski]] kompozitor [[Johann Heinrich Schmelzer]] ([[1623]]-[[1680]]). U [[Nürnberg|Nürnbergu]]u [[1659]]. on je objavio zbirku trio sonata za žičane instrumente, slijedeći [[1662]]. sa zbirkom za mješoviti orkestar žičanih instrumenata i duhačkih instrumenata, te [[1664]]. s onim što je možda bila prva zbirka sonata za violinu bez pratnje. Njemački kompozitor [[Johann Rosenmüller]] ([[1620]]-[[1684]]) proveo je nekoliko godina u Italiji, a njegova "Sonate da kamera cioè sinfonie" objavljena u [[Venecija|Veneciji]] [[1667]]. su u suštini plesne kompozicije. Nakon 12 godina, u Nürnbergu, objavio je niz sonata u dva, tri, četiri i pet dijelova koji jasno pokazuje njemački trend ka apstraktnijoj muzičkoj strukturi i izražajnog kontrapunkta. Tokom tog razdoblja čak i djela s plesnim naslovimaa počela su gubiti svoj ​​plesni karakter i postaju kompozicije samo za slušanje.
 
U međuvremenu, najveći član ove škole, [[Heinrich Ignaz Franz von Biber]] ([[1644]]-[[1704]]), objavio je nekoliko zbirki sonata-neke za violinu i continuo, druge u tri, četiri i pet dijelova. U njima, od [[1676]]. pa nadalje, imao je sklonost ka izražavanju jakog, ponekad bizarnog, ali uz često stezanje dubine suprotnosti oštrog sa blagim, u sjajnom stilu Corellija. Naslovi nekih od Biberovih zbirki sonata imaju za svoj ​​cilj usklađivanje crkvenih i kamernih stilova. Njegova zbirka iz 1676. na primjernaprimjer, zvala se "Sonatae tam Aris quam aulis servientes" (Sonate za Oltar kao i za vijećnicu). A Biber i sam, kao Corelli, je bio violinista izvanrednih sposobnosti, i dao je vrijedan doprinos u razvoj instrumentalne tehnike u zbirci sonata za violinu bez pratnje u kojima se praktikuje "scordatura" (prilagođeno štimanje da bi se osigurali specijalni efekti) koja je genijalno iskorištena .
 
[[Engleska|Engleski]] kompozitori su postigli sličan intenzitet izražavanja tokom 17. vijeka, iako je u njihovom slučaju tehnička polazna tačka bila drugačija. U skladu s karakterističnim engleskim vremenskim razmakom u prihvatanju novih evropskih muzičkih metoda, Englezi nastavljaju raditi s polifonijom na renesansni način, dok su Talijani usavršavali elegiju, a Nijemci plodonosno ujedinjavali elegiju s vlastitom kontrapunktalnom tradicijom. Engleska polifonija u 17. vijeku postiže zavidni nivo tehničke savršenosti i emocionalne raskoši.
Kasnije generacije skladatelja završio prijelaz od baroka do klasične sonate. Jedan od sinova J.S. Bacha , [[Carl Philipp Emanuel Bach]] ([[1714]]-[[1788]]), zaronio je oduševljeno u novi izvor dramatskog kontrasta. U oko 70 sonata za harpsikord, te u drugim djelima za kamerne ansamble i za orkestar, postavio je novi naglasak na ključnu razliku ne samo između stavaka, nego još važnije, na razliku u samim stavcima. U skladu s tim, istaknuo je umjetnost prelaza (tranzicije).
 
U razvoju sonatnog oblika u orkestralnoj muzici, posebna vrijednost pridaje se radu austrijanaca [[Georg Matthias Monn|Georg Matthias Monna]]a ([[1717]]-1750) i [[Georg Christoph Wagenseil]] ([[1715]]-[[1777]]) i italijana [[Giovannija Battiste Sammartini|Giovannija Battiste Sammartinija]]ja ([[1701]]-[[1775]]). Sva tri su odigrali važnu ulogu u oblikovanju simfonije, koja je preuzela važnost jednaku onoj u solo ili malim ansambl sonatama. Njihove simfonije dodatno naglašavaju individualnu karakterizaciju teme i posebno, upotrebe drugog subjekta za oblikovanje obrasca. Još jedan Bachov sin, [[Wilhelm Friedemann Bach]] ([[1710]]-[[1784]]), napravio je povremene, ali zanimljive doprinose u ovom razvoju, a treći, [[Johann Christian Bach]] ([[1732]]-[[1782]]), koji se naselio u Londonu, koristio je melodijski šarm koji je utjecao na Mozarta.
<ref name="britann"/>
 
=== Razvoj sonate u vrijeme klasične muzike ===
Do [[1770]]. većina promjena koje diktiraju pomak od barokne sonate ka klasičnoj sonati su čvrsto uspostavljene. Kroz rad [[Napulj|napuljskenapulj]]ske škole opere pod vodstvom Alessandra Scarlattija ([[1660]]-[[1725]]), operna sinfonia, ili uvertira, je bila modernija od tradicionalne crkvene sonate (sonata da Chiesa). Preskočen je uvodni spori stavak i napušten je fuga oblik koji je bio prva allegro veza sa prošlošću. U novom obrascu sa tri stavka, [[menuet]] ponekad mijenja brzo, sažeto finale. Mannheimska škola kompozitora na jugu Njemačke-najpoznatiji među njima je [[Johann Wenzel Stamitz]] ([[1717]]-[[1757]]) i njegov razvili su tehniku ​​orkestra, čiji resursi sada pružaju idealnu laboratoriju za eksperimentisanje sa dramatskim učincima tonskih kontrasta.
 
Do tog vremena klasične sonate su osigurale konsolidovanje procesa započetog gotovo dva vijeka ranije [[Revolucija|revolucijom]] iz jednoobrazne polifonije do monodije, s naglaskom na melodiju i harmoniju. [[Rokoko|Rokoko stil]] iz sredine [[18. vijeka]], uglavnom poznat kao stil galant, postigao je srednju fazu u kojoj je [[kontrapunkt]] gotovo izbačen, a pjesme su bile u središtu interesa. Ali sada, u zrelom klasičnom stilu Haydna i Mozarta, površni melodični interes je podređen, gdje vrijednost melodija leži u njihovoj ulozi funkcije tonaliteta. Muzički ključ je u to vrijeme preuzeo glavnu ulogu kao osnovno izražajno sredstvo ovog muzičkog oblika.
 
Desila su se dva važna događaja u 19. vijeku koji su utjecali na slabljenje efikasnosti klasičnog sonatnog oblika kao organizacionog principa. Jedan od njih, na primjerunaprimjeru [[Richard Wagner|Richarda Wagnera]] ([[1813]]-[[1883]]), bio je povećanje upotrebe kromatike, kroz upotrebu nota i akorda stranih ključu u kojem je muzički prelaz napisan.
Drugi je da su [[Franz Liszt|Liszt]] i njegovi sljedbenici oslabili sonatni oblik koristeći u svojim simfonijskim poemama muzičke organizacije na temelju programa, radije nego na razlikama ključeva.
Većini djela pisanih u sonatnom obliku nakon Wagnerovog doba, međutim, nedostaje određeni osjećaj vitalnosti. Često, jer im je efikasnost ključa ili tonaliteta oslabljena, takve kompozicije su usredotočene na melodiju bez jakog kontrasta u tonalitetu kao podloge u klasičnoj sonati. Neki kompozitori su napravili stilske kompromise.
 
[[Arnold Schönberg]] je za "Četvrti gudački kvartet" koristio svoj 12-tonski (dodekafonski) pristup kompoziciji, koji bi počeo sa "redom", ili serijom, od 12 tonova kromatske ljestvice, po izboru kompozitora, a služio je kao melodijska i harmonijska osnova za kompoziciju. U ovom djelu on uklapa 12-tonski stil sa obrisima sonatnog oblika. Rezultat je zasnovan na kontrastnim temama, radije nego na klasičnom sonatnom principu kontrasta ključeva, jer 12-tonska muzika, kao atonalna, namjerno izbjegava stvaranje osjećaja ključa. Na usporediv način, iako u kontekstu različitog stila, neke od sonata [[Sergej Prokofjev|Sergeja Prokofjeva]] ([[1891]]-[[1953]]) koriste vanjske formalne podjele klasičnog sonatnog oblika, ali podvlače i interes za melodije kao takve, ostavljajući tonalitet (još uvijek prisutan u ovom slučaju) da odigra više dekorativnu nego strukturnu ulogu. <ref name="britann"/>
 
== Muzički primjeri ==
 
<references>
* <ref name="cp"> http://www.conservapedia.com/Sonata_form </ref>
* <ref name="britann"> http://www.britannica.com/EBchecked/topic/554229/sonata/27496/History-of-the-sonata </ref>
 
</references>
 
{{Commonscat|Sonatas}}
 
[[Kategorija:Muzička teorija]]
[[Kategorija:Klasična muzika]]
18.380

izmjena