Razlika između izmjena na stranici "Ribonukleinska kiselina"

Dodano 2.106 bajtova ,  prije 7 godina
m
Vraćena izmjena 2440655 korisnika Yahadzija (razgovor)
(Dopuna~~~~)
m (Vraćena izmjena 2440655 korisnika Yahadzija (razgovor))
{{Dobar članak}}
[[Datoteka:Pre-mRNA-1ysv-tubes.png|mini|200px|desno|Dio zavojnice pre-mRNK. Označene su baze (svijetlo zeleno) i skelet zavojnice (svijetlo plavo)]]
'''Ribonukleinska kiselina''' ('''RNK''' ili '''RNA''' skraćenica od [[engleski jezik|engl.]] '''Ribonucleic acid''') je biološki važan tip molekula koji se sastoji od dugih kovalentno vezanih jedinica [[nukleotidi|nukleotida]]. Svaki nukleotid se sastoji od nukleobaze, [[šećer]]a [[riboza|riboze]] i [[fosfat]]a. RNK je veoma slična [[dezoksiribonukleinska kiselina|DNK]], ali se od nje razlikuje u nekoliko važnih strukturnih detalja. RNA u [[ćelija]]ma se sastoji iz jedne zavojnice dok je kod DNK dvostruka zavojnica, dok RNK nukleotide čine [[riboza]] i [[uracil]] za razliku od [[dezoksiribonukleinska kiselina|DNK]] koja se sastoji od [[deoksiriboza|deoksiriboze]] (tip riboze kojoj nedostaje jedan atom [[kiseonik]]a) i [[timina]].
 
RNK nastaje transkripcijom DNK pomoću enzima koji se nazivaju RNK polimeraze, a dalje se procesira preko drugih [[enzim]]a. Uloga RNK u sintezi [[bjelančevina]] je nezamjenjiva. U tom procesu, vrsta RNK koja se naziva prijenosna RNK prenosi informacije sadržane u vidu [[aminokiselina]] sa DNK na strukture koje se nazivaju [[ribozom]]i. Ovi ribozomi su načinjeni iz bjelančevina i ribozomske RNK, koji zajedno formiraju molekularnu ''mašinu'' za ''čitanje'' prijenosne RNK i prevodi informacije koje ona prenosi u bjelančevine. Postoji mnogo vrsta RNK sa različitim ulogama: od određenih reguliranja kako je pojedini [[gen]] izražen do sačinjavanja genoma većine [[virus (biologija)|virusa]].
====Ribonukleinska kiselina (RNK)====
{{Glavni|Ribonukleinska kiselina}}
'''Ribonukleinska kiselina ([[RNK]])''' ima jednolančanu strukturu, tj. njene monomere ([[nukleotidi]]) su povezane u jednostruki polinukleotidni lanac. Pentozni šećer u svim nukleotidima RNK je riboza, azotne baze su [[adenin]] <tt>(A)</tt>, [[guanin]] <tt>(G)</tt>, [[citozin]] <tt>(C)</tt> i [[uracil]] <tt>(U)</tt>, a ostatak strukture čini fosfatna grupa. Prema tome, u poređenju s DNK, za RNK je specifična šećerna komponenta ([[riboza]] umjesto dezoksiriboze) i jedna od pirimidinskih azotnih baza ([[uracil]] umjesto timina). Lanci RNK su znatno kraći nego kod DNK, a pored citoplazme ova nukleinska kiselina sadrži i jedarce (specijalna struktura jedra). Na osnovu izvjesnih molekulskih svojstava, a posebno njene uloge u procesu ostvarivanja funkcije genetičkog materijala možemo razlikovati informacionu (iRNK), transportnu (tRNK) i ribosomsku (rRNK) ribonukleinsku kiselinu.
 
== Struktura ==
[[Datoteka:Piwi-siRNA-basepairing.png|mini|desno|230px|Watson-Crick parovi baza u siRNK (atomi vodonika nisu prikazani)]]
Svaki nukleotid u RNK sadrži šećer ribozu, sa [[atom]]ima ugljika označenim od 1 do 5. [[Heterociklična baza]]Baza je spojena na poziciju 1, obično je na poziciju 3 jedne molekule riboze spojena fosfatna grupa i na poziciju 5 fosfatna grupa slijedeće riboze. Fosfatne grupe imaju negativni naboj, svaka sa fiziološkom [[pH]] vrijednošću, čineći RNK molekulu polianionom. Baze mogu formirati vodonikove veze između [[citozin]]a i [[guanin]]a, između [[adenin]]a i [[uracil]]a te između guanina i uracila<ref name="pmid15561141">{{cite journal|author=Lee JC, Gutell RR|title=Diversity of base-pair conformations and their occurrence in rRNA structure and RNA structural motifs|journal=J. Mol. Biol.|volume=344|issue=5|pages=1225-49|year=2004}}</ref>. Međutim, moguće su i druge interakcije, poput međusobnog povezivanja grupe adeninskih baza<ref>{{cite book|title=RNA biochemistry and biotechnology|author=Barciszewski J, Frederic B, Clark C|date=1999|pages=73-87|publisher=Springer}} ISBN 0-7923-5862-7</ref>ili kao tetrakružni GNRA koji ima guanin-adenin bazni par<ref name="pmid15561141"/> <ref>{{cite book|title=Clinical gene analysis and manipulation: Tools, techniques and troubleshooting|author=Jankowski JAZ, Polak JM|date=1996|pages=14|publisher=Cambridge University Press}} ISBN 0-521-47896-0</ref>,.
 
Funkcionalna forma jednostruko uvijene molekule RNK, kao kod bjelančevina, često zahtijeva određene tercijarne strukture. Osnova za ovu strukturu je zasnovana na sekundarnim strukturnim elementima koji su u principu vodikove veze unutar molekule. Ovo dovodi do nekoliko prepoznatljivih ''domena'' sekundarne strukture poput zašiljenih prstenova, unutrašnjih prstenova i deformacija<ref>{{cite journal|author=Mathews DH, Disney MD, Childs JL, ''et al.''|title=Incorporating chemical modification constraints into a dynamic programming algorithm for prediction of RNA secondary structure|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA|year=2004|volume=101|issue=19|pages=7287-92}}</ref>. Pošto je RNK molekula naelektrisana, [[ion]]i metala poput [[magnezijum]]a Mg<sup>2+</sup> su neophodni za stabilizaciju mnogih sekundarnih i tercijarnih struktura<ref>{{cite journal|author=Tan ZJ, Chen SJ|title=Salt dependence of nucleic acid hairpin stability|journal=Biophys. J.|volume=95|pages=738-52|year=2008|issue=2}}</ref>.
 
[[Datoteka:RNA_chemical_structure_bs.png|mini|lijevo|Hemijska struktura RNK]]
Važna strukturalna osobina RNK koja je razlikuje od DNK je prisustvo [[Hidroksil radikal|hidroksil grupe]] na poziciji 2 šećera riboze. Prisustvo ove funkcionalne grupe uzrokuje da zavojnica poprimi geometriju A-forme DNK umjesto B-forme koja je obično prisutna u DNK<ref>{{cite journal|author=Salazar M, Fedoroff OY, Miller JM, ''et al.''|title=The DNA strand in DNAoRNA hybrid duplexes is neither B-form nor A-form in solution|journal=Biochemistry|year=1992|volume=32|issue=16|pages=4207-15}}</ref>. Ova osobina dovodi do veoma dubokih i uskih glavnih brazda i plitkih i širokih sporednih brazda u molekuli<ref>{{cite journal|author=Hermann T, Patel DJ|title=RNA bulges as architectural and recognition motifs|journal=Structure|year=2000|volume=8|issue=3|pages=R47-R54}}</ref>. Druga posljedica prisustva hidroksilne grupe na drugoj poziciji je ta da konformaciono fleksibilna područja molekule RNK (ona koja nisu uključena u formiranje dvostruke zavojnice) mogu hemijski napasti susjedne fosfodiesterske veze vezane na kostur zavojnice<ref>{{cite journal|author=Mikkola S, Nurmi K, Yousefi-Salakdeh E, ''et al.''|title=The mechanism of the metal ion promoted cleavage of RNA phosphodiester bonds involves a general acid catalysis by the metal aquo ion on the departure of the leaving group|journal=Perkin transactions 2|year=1999|pages=1619-26}}</ref>.
 
[[Datoteka:Ciliate telomerase RNA.JPG|mini|Sekundarna struktura RNK telomeraze]]
RNK se transkribira sa samo četiri baze (adenin, citozin, guanin i uracil)
Postoje<ref>{{cite book|title=Clinical gene analysis and manipulation: Tools, techniques and troubleshooting|author=Jankowski JAZ, Polak JM|date=1996|pages=14|publisher=Cambridge University Press}} ISBN 0-521-47896-0</ref>, ali postoje brojne modifikacijeizmijenjene baze i šećeri u strukturistarijim molekulama RNK. Pseudouridin, u kojem je veza između uracila i riboze izmjenjena iz [[karbon|C]]-[[dušik|N]] veze u C-C vezu, te ribotimidin (T) su pronađeni na raznimraunim mjestima (među najznačajnijim u T-?C zavoju u transportnoj RNK)<ref>{{cite journal|author=Yu Q, Morrow CD|title=Identification of critical elements in the tRNA acceptor stem and T?C loop necessary for human immunodeficiency virus type 1 infectivity|journal=J Virol|year=2001|volume=75|issue=10|pages=4902-6}}</ref>. Druga značajna izmijenjena veza je [[hipoksantin]], deaminizirana adeninska baza čiji se nukleozidnukleosid naziva inozininosin (I). [[InozinInosin]] imaigra ključnu ulogu u dinamičkoj hipotezi [[genetičkoggenetskog kod|koda]]<ref>{{cite journal|author=Elliott MS, Trewyn RW|title=Inosine biosynthesis in transfer RNA by an enzymatic insertion of hypoxanthine|journal=J. Biol. Chem.|year=1983|volume=259|issue=4|pages=2407-10}}</ref>. Postoji gotovo 100 drugih prirodnih izmijenjenih nukleozidanukleosida<ref>{{cite book|title=TRNA: Structure, biosynthesis, and function|author=Söll D, RajBhandary U|date=1995|pages=165|publisher=ASM Press}} ISBN 1-55581-073-X</ref>, od kojih su najčešći pseudouridin i [[nukleozid|nukleozidinukleosid]] sa 2'-0-metilribozom<ref>{{cite journal|author=Kiss T|title=Small nucleolar RNA-guided post-transcriptional modification of cellular RNAs|journal=The EMBO Journal|year=2001|volume=20|pages=3617-22}}</ref>. Detaljne uloge mnogih od ovih modifikacija u RNK nisu u potpunosti istražene. Međutim, značajno je da se u ribosomskojribozomskoj RNK pojavljuju mnoge od post-transkripcijskih modifikacija u visoko funkcionalnim područjima, poput središta peptidil transferaze i ''interfejs''-uinterfejsu podjedinica, što vodi do zaključka da su veoma važne za normalne funkcije<ref>{{cite journal|author=King TH, Liu B, McCully RR, Fournier MJ|title=Ribosome structure and activity are altered in cells lacking snoRNPs that form pseudouridines in the peptidyl transferase center|journal=Molecular Cell|year=2002|volume=11|issue=2|pages=425-35}}</ref>.
 
Funkcionalna forma jednostruko uvijene molekule RNK, kao kodpoput bjelančevina, često zahtijeva određene tercijarne RNK strukture. Osnova za ovu strukturu je zasnovana na sekundarnim strukturnimstrukturalnim elementima koji su u principu vodikovevodonikove veze unutar molekule. Ovo dovodi do nekoliko prepoznatljivih ''domena'' sekundarne strukture poput zašiljenih prstenova, unutrašnjih prstenova i deformacija<ref>{{cite journal|author=Mathews DH, Disney MD, Childs JL, ''et al.''|title=Incorporating chemical modification constraints into a dynamic programming algorithm for prediction of RNA secondary structure|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA|year=2004|volume=101|issue=19|pages=7287-92}}</ref>. Pošto je RNK molekula naelektrisanasa naelektrisanjem, [[ion]]i metala poput [[magnezijum]]a Mg<sup>2+</sup> su neophodni za stabilizaciju mnogih sekundarnih i tercijarnih struktura<ref>{{cite journal|author=Tan ZJ, Chen SJ|title=Salt dependence of nucleic acid hairpin stability|journal=Biophys. J.|volume=95|pages=738-52|year=2008|issue=2}}</ref>.
== Modifikacije u strukturi RNK ==
 
Postoje brojne modifikacije u strukturi RNK. Pseudouridin, u kojem je veza između uracila i riboze izmjenjena iz [[karbon|C]]-[[dušik|N]] veze u C-C vezu, te ribotimidin (T) su pronađeni na raznim mjestima (među najznačajnijim u T-C zavoju u transportnoj RNK)<ref>{{cite journal|author=Yu Q, Morrow CD|title=Identification of critical elements in the tRNA acceptor stem and T?C loop necessary for human immunodeficiency virus type 1 infectivity|journal=J Virol|year=2001|volume=75|issue=10|pages=4902-6}}</ref>. Druga značajna izmijenjena veza je [[hipoksantin]], deaminizirana adeninska baza čiji se nukleozid naziva inozin (I). [[Inozin]] ima ključnu ulogu u dinamičkoj hipotezi [[genetičkog kod|koda]]<ref>{{cite journal|author=Elliott MS, Trewyn RW|title=Inosine biosynthesis in transfer RNA by an enzymatic insertion of hypoxanthine|journal=J. Biol. Chem.|year=1983|volume=259|issue=4|pages=2407-10}}</ref>. Postoji gotovo 100 drugih prirodnih izmijenjenih nukleozida<ref>{{cite book|title=TRNA: Structure, biosynthesis, and function|author=Söll D, RajBhandary U|date=1995|pages=165|publisher=ASM Press}} ISBN 1-55581-073-X</ref>, od kojih su najčešći pseudouridin i [[nukleozid|nukleozidi]] sa 2'-0-metilribozom<ref>{{cite journal|author=Kiss T|title=Small nucleolar RNA-guided post-transcriptional modification of cellular RNAs|journal=The EMBO Journal|year=2001|volume=20|pages=3617-22}}</ref>. Detaljne uloge mnogih od ovih modifikacija u RNK nisu u potpunosti istražene. Međutim, značajno je da se u ribosomskoj RNK pojavljuju mnoge od post-transkripcijskih modifikacija u visoko funkcionalnim područjima, poput središta peptidil transferaze i ''interfejs''-u podjedinica, što vodi do zaključka da su veoma važne za normalne funkcije<ref>{{cite journal|author=King TH, Liu B, McCully RR, Fournier MJ|title=Ribosome structure and activity are altered in cells lacking snoRNPs that form pseudouridines in the peptidyl transferase center|journal=Molecular Cell|year=2002|volume=11|issue=2|pages=425-35}}</ref>.
 
== Usporedba sa DNK ==
[[Datoteka:50S-subunit of the ribosome 3CC2.png|mini|desno|50S ribozomska podjedinica. RNK (narandžasto), bjelančevina (plavo). Aktivno mjesto je u sredini (crveno)]]
ZaRNK i DNK su nukleinske kiseline, ali se razlikuju u tri važna elementa. Prvo, za razliku od DNK koja je dvostruka zavojnica, molekula RNK je samo jednostruko uvijena u većini svojih bioloških funkcijauloga i ima daleko kraćimanji lanac nukleotida. Drugo, dok DNK sadrži šećer [[deoksiriboza|deoksiribozu]] (tip riboze kojoj nedostaje jedan atom [[kiseonik]]a), RNK sadrži ribozu (u kojoj nema hidroksil funkcionalne grupe spojene na pentozni prsten na poziciji 2' kod DNK). Ove hidroksilne grupe čine RNK manje stabilnom molekulom od DNK jer su daleko podložnije [[hidroliza|hidrolizi]]. Treće, komplementarna baza adeninu nije timin, kao što je slučaj kod DNK, nego je [[uracil]], koji je [[metiliranje|nemetilirana]] forma timina<ref name=Biochemistry>{{cite book|author=Berg JM, Tymoczko JL, Stryer L|title=Biochemistry|edition=5. izd.|pages=118-19, 781-808|publisher=WH Freeman and Company|year=2002}} ISBN 0-7167-4684-0</ref>.
 
Poput DNK, biološki najaktivnije RNK poput mRNK, tRNK, rRNK i druge nekodne RNK, sadrže sekvence komplementarne sebi koje omogućavaju dijelovima RNK da se dijele i uparuju sa samom sobom obrazujući na taj način dvostruke zavojnice. Strukturalna analiza ovih RNK je otkrila da su one veoma kompleksno struktuirane. Za razliku od DNK, ove strukture se ne sadrže iz dugih dvostrukih zavojnica, već od nakupina kratkih zavojnica spojenih zajedno u strukture dosta slične bjelančevinama.
Važna strukturna osobina RNK koja je razlikuje od DNK je prisustvo [[hidroksil radikal|hidroksil grupe]] na poziciji 2 šećera riboze. Prisustvo ove funkcionalne grupe uzrokuje da zavojnica ima geometriju A-forme umjesto B-forme koja je obično prisutna u DNK<ref>{{cite journal|author=Salazar M, Fedoroff OY, Miller JM, ''et al.''|title=The DNA strand in DNAoRNA hybrid duplexes is neither B-form nor A-form in solution|journal=Biochemistry|year=1992|volume=32|issue=16|pages=4207-15}}</ref>.
 
Na ovaj način, molekule RNK mogu biti podvrgnute hemijskoj katalizi, poput enzima<ref>{{cite journal|author=Higgs PG|title=RNA secondary structure: physical and computational aspects|journal=Quarterly Reviews of Biophysics|year=2000|volume=33|pages=199-253}}</ref>. Na primjer, proučavanje strukture ribozima - enzima koji katalizira formiranje [[peptid]]ne veze - otkriva da je njegovo aktivno mjesto sastavljeno u potpunosti iz RNK<ref name=ribosome_activity>{{cite journal|author=Nissen P, Hansen J, Ban N ''et al.''|title=The structural basis of ribosome activity in peptide bond synthesis|journal=Science|year=2000|volume=289|issue=5481|pages=920-30}}</ref>.
== Biosinteza ==
 
== Sinteza ==
'''[Biosinteza|biosintezu[Sinteza]]''' RNK katalizirajuse enzimiobično katalizira djelovanje enzima - [[RNK polimeraza|RNK polimeraze]] - koristeći DNK kao šablon., Ušto procesuje proces poznat kao [[transkripcija (biologija)|transkripcija]]. nastajePokretanje primarnitrankripcije transkriptuređuje (''sirovavezivanje iRNK'')enzima kojana sesekvencu kasnijepromotera dorađujeu doDNK funkcionalne(obično iRNKse forme.nalazi Trankripciju inicira vezivanje enzima na sekvencu''iznad'' gena promotora u DNKzavojnici). Dvostruka zavojnica DNK se odmotava aktavnošćudjelovanjem enzima [[helikaza|helikaze]]. RNK polimerazaEnzim zatim napreduje u pravcu šablona u smijeru od 3' prema 5' kraju novonastale molekulevezi, sintetizirajući molekulukomplementarnu RNK, komplementarnumolekulu sa DNKizduženjem matricom.u Krajsmijeru transkribujućeod sekvence5' jeprema 3' vezi. DNK sekvenca također genetičkiodređuje determinisan,kada [[stopće kodonom]]se desiti prekid sinteze RNK<ref>{{cite journal|author=Nudler E, Gottesman ME|title=Transcription termination and anti-termination in E. coli|journal=Genes to Cells|year=2002|volume=7|pages=755-68}}</ref>. Molekule RNK se često mogu izmijeniti nakon transkripcije djelovanjem enzima.
Ostali oblici RNK se sintetiziraju prema zadatom genetičkom kodu na specifičnim mjestima DNK molekula.
Molekule RNK se često mogu izmijeniti nakon transkripcije djelovanjem različitih enzima.
 
Postoji i veliki broj RNK polimeraza koje zavise od RNK i koje koriste RNK kao svoj šablon za sintezu novih lanaca RNK. Na primjer, veliki broj RNK virusa (kao što je [[poliovirus]]) koriste ovaj tip [[enzim]]a za repliciranje svog [[gen]]etskog materijala<ref>{{cite journal|author=Jeffrey L Hansen, Alexander M Long, Steve C Schultz|title=Structure of the RNA-dependent RNA polymerase of poliovirus|journal=Structure|year=1997|volume=5|issue=8|pages=1109-22}}</ref>. Također, RNK zavisna RNK polimeraza je dio [[interferencija|interferentne]] putanje RNK u mnogim organizmima<ref>{{cite journal|author=Ahlquist P|title=RNA-Dependent RNA Polymerases, Viruses, and RNA Silencing|journal=Science|year=2002|volume=296|issue=5571|pages=1270-73}}</ref>.
== Funkcionalne forme RNK ==
 
== Vrste RNK ==
=== Pregled ===
[[Datoteka:Full length hammerhead ribozyme.png|mini|desno|Struktura ribozoma koji ''režu'' RNK]]
Informacijska RNK (iRNK) je RNK koja prenosi informacije od DNK do [[ribozom]]a, mjesta u ćeliji gdje se vrši sinteza bjelančevina (translacija). Kodna sekvenca iRNK određuje sekvencu [[aminokiselina]] u bjelančevinama koje se trebaju proizvoditi<ref name=The_Cell>{{cite book|title=The Cell: A Molecular Approach|edition=3. izd.|author=Cooper GC, Hausman RE|date=2004|pages=261-76, 297, 339-44|publisher=Sinauer}} ISBN 0-87893-214-3</ref>. Međutim, mnoge iRNKRNK se ne kodiraju za proizvodnju bjelančevina (oko 97% transkripcijskihtranskripcijskog produkataizlaza nesu odnosiinformacije genetičkukoje informacijuse zane odnose na kodiranje bjelančevina ukod eukariotskimeukariotskih ćelijamaćelija<ref>{{cite journal|author=Mattick JS, Gagen MJ|title=The evolution of controlled multitasked gene networks: the role of introns and other noncoding RNAs in the development of complex organisms|journal=Mol. Biol. Evol.|volume=18|issue=9|pages=1611-30|date=1. septembar 2001|url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11504843}}</ref><ref>Mattick, J.S. (2001). [http://emboreports.npgjournals.com/cgi/content/full/2/11/986 "Noncoding RNAs: the architects of eukaryotic complexity"], ''EMBO Reports'', '''2'''(11), 986-991.</ref><ref>Mattick, J.S. (2003). [http://www.imb-jena.de/jcb/journal_club/mattick2003.pdf "Challenging the dogma: The hidden layer of non-protein-coding RNAs on complex organisms"], ''Bioessays''. '''25''', 930-939.</ref><ref>Mattick, J.S. (2004): [http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=00045BB6-5D49-1150-902F83414B7F4945 "The hidden genetic program of complex organisms"], ''Scientific American''. '''291'''(4), 30-37.</ref>).
* Informacijska RNK (iRNK) je prepis nasljedne poruke iz gena (DNK) i njen prijenosnik na mjesto ostvarivanja – u specijalnim citoplazmatskim strukturama - [[ribosomi|ribosomima]]. Dakle, iRNK prenosi genetičku informaciju od DNK do [[ribosom]]a, mjesta u ćeliji gdje se vrši sinteza bjelančevina (translacija).
Sekvenca iRNK određuje slijed [[aminokiselina]] u polipeptidnom lancu <ref name=The_Cell>{{cite book|title=The Cell: A Molecular Approach|edition=3. izd.|author=Cooper GC, Hausman RE|date=2004|pages=261-76, 297, 339-44|publisher=Sinauer}} ISBN 0-87893-214-3</ref>.
Međutim, mnoge iRNK ne kodiraju proizvodnju bjelančevina (oko 97% transkripcijskih produkata ne odnosi genetičku informaciju za kodiranje bjelančevina u eukariotskim ćelijama<ref>{{cite journal|author=Mattick JS, Gagen MJ|title=The evolution of controlled multitasked gene networks: the role of introns and other noncoding RNAs in the development of complex organisms|journal=Mol. Biol. Evol.|volume=18|issue=9|pages=1611-30|date=1. septembar 2001|url=http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11504843}}</ref><ref>Mattick, J.S. (2001). [http://emboreports.npgjournals.com/cgi/content/full/2/11/986 "Noncoding RNAs: the architects of eukaryotic complexity"], ''EMBO Reports'', '''2'''(11), 986-991.</ref><ref>Mattick, J.S. (2003). [http://www.imb-jena.de/jcb/journal_club/mattick2003.pdf "Challenging the dogma: The hidden layer of non-protein-coding RNAs on complex organisms"], ''Bioessays''. '''25''', 930-939.</ref><ref>Mattick, J.S. (2004): [http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=00045BB6-5D49-1150-902F83414B7F4945 "The hidden genetic program of complex organisms"], ''Scientific American''. '''291'''(4), 30-37.</ref>).
 
Ove takozvane nekodirajuće RNK (''nkRNK'') predstavljaju transkripcione produkte [[repetitivnih DNK]] sekvenci koje su izrazito zastupljene u genomu<ref name=transcriptome>{{cite book|title=Mining the transcriptome - methods and applications|url=http://www.diva-portal.org/diva/getDocument?urn_nbn_se_kth_diva-4115-3__fulltext.pdf|author=Wirta W|date=2006|publisher=School of Biotechnology, Royal Institute of Technology|location=Stockholm}} ISBN 91-7178-436-5</ref>.
 
* Transportna (tRNK) je jedan od primjera nekodirajućih RNK molekula. Osnovna uloga transportne RNK je doprema gradivnih elemenata (aminokiselina) za proteine na mjesto njihove sinteze, tj. u ribosome. i
 
Ove takozvane ne-kodne RNK (''nkRNK'') se mogu dekodirati putem vlastitih gena (RNK gena), ali se mogu i derivirati iz [[intron]]a iRNK<ref name=transcriptome>{{cite book|title=Mining the transcriptome - methods and applications|url=http://www.diva-portal.org/diva/getDocument?urn_nbn_se_kth_diva-4115-3__fulltext.pdf|author=Wirta W|date=2006|publisher=School of Biotechnology, Royal Institute of Technology|location=Stockholm}} ISBN 91-7178-436-5</ref>. Najpoznatiji primjeri nekodnih RNK su transportne RNK (tRNK) i ribozomske RNK (rRNK). Obje ove vrste RNK su uključene u proces translacije<ref name=Biochemistry/>. Postoje i nekodne RNK koje su uključene u regulaciju gena, procesiranje RNK i druge uloge. Određene RNK imaju mogućnost da [[katalizator|kataliziraju]] hemijske reakcije poput isjecanja i vezivanja drugih RNK molekula<ref>{{cite journal|author=Rossi JJ|title=Ribozyme diagnostics comes of age|journal=Chemistry & Biology|year=2004|volume=11|issue=7|pages=894-95|last1=Rossi|first1=JJ}}</ref>, te katalizu formiranja peptidnih veza u [[ribozom]]ima;<ref name=ribosome_activity/>te RNK su poznate i kao [[ribozim]]i.
* Ribosomska (rRNK), kao posebna forma RNK, je gradivna komponenta ribosoma. Iako je njena uloga još uvijek nedovoljno poznata, smatra se da veže informacionu i transportnu RNK za ribosome i tako posreduje u ostvarivanju njihovih funkcija<ref>Krebs J. E., Goldstein E. S., Kilpatrick S., T. (2014): Lewin's Genes XI. Jones & Bartlett Publishing, Burlington, MA, USA.</ref>.
* Ostale nekodirajuće RNK uključene su u regulaciju funkcije gena, procesuiranje RNK i druge uloge. Određene RNK imaju mogućnost da [[katalizator|kataliziraju]] hemijske reakcije poput isijecanja i vezivanja drugih RNK molekula<ref>{{cite journal|author=Rossi JJ|title=Ribozyme diagnostics comes of age|journal=Chemistry & Biology|year=2004|volume=11|issue=7|pages=894-95|last1=Rossi|first1=JJ}}</ref>, te katalizu formiranja peptidnih veza u [[ribosom]]ima;<ref name=ribosome_activity/>.
 
=== Translacija ===
* [http://ndbserver.rutgers.edu/atlas/xray/ Baza podataka o nukleinskim kiselinama] Slike DNK, RNK i kompleksa.
 
 
RNK nastaje transkripcijom DNK pomoću enzima koji se nazivaju RNK polimeraze, a dalje se procesira preko drugih [[enzim]]a. Uloga RNK u sintezi [[bjelančevina]] je nezamjenjiva. U tom procesu, vrsta RNK koja se naziva prijenosna RNK prenosi informacije sadržane u vidu [[aminokiselina]] sa DNK na strukture koje se nazivaju [[ribozom]]i. Ovi ribozomi su načinjeni iz bjelančevina i ribozomske RNK, koji zajedno formiraju molekularnu ''mašinu'' za ''čitanje'' prijenosne RNK i prevodi informacije koje ona prenosi u bjelančevine. Postoji mnogo vrsta RNK sa različitim ulogama: od određenih reguliranja kako je pojedini [[gen]] izražen do sačinjavanja genoma većine [[virus (biologija)|virusa]].
== Reference ==
{{refspisak|2}}
418

izmjena