Razlika između izmjena na stranici "Helij"

Dodano 2.156 bajtova ,  prije 6 godina
nema sažetka izmjene
 
== Historija ==
Prvi dokaz postojanja helija dobijen je 18. augusta [[1868]]. godine, kao svijetla žuta linija talasne dužine 587,49 [[nanometar]]a u spektru [[hromosfera|hromosfere]] Sunca. Liniju je otkrio francuski astronom [[Jules Janssen]] tokom potpunog pomračenja Sunca u gradu Guntur, [[Indija]].<ref name="kochar" /> U prvi mah, za ovu liniju se smatralo da je [[natrij]]eva. Ubrzo 20. oktobra iste godine, engleski astronom Norman Lockyer je posmatrao istu žutu liniju u [[Spektar (fizika)|sunčevom spektru]] koju je nazvao D3 Fraunhoferova linija jer je bila u blizini tada već poznatih D1 i D2 linija natrija.<ref name="enc" /> On je zaključio da je ona uzrokovana elementom na Suncu koji je nepoznat na Zemlji. Lockyer i engleski hemičar Edward Frankland dali su ime novom elementu po grčkoj riječi za Sunce ἥλιος (helios).<ref name="baloon" /><ref name="thomson" />
[[Datoteka:Helium spectrum.jpg|lijevo|thumb|Spektralne linije helija]]
Prvi dokaz postojanja helija dobijen je 18. augusta [[1868]]. godine, kao svijetla žuta linija talasne dužine 587,49 [[nanometar]]a u spektru [[hromosfera|hromosfere]] Sunca. Liniju je otkrio francuski astronom [[Jules Janssen]] tokom potpunog pomračenja Sunca u gradu Guntur, [[Indija]].<ref name="kochar" /> U prvi mah, za ovu liniju se smatralo da je [[natrij]]eva. Ubrzo 20. oktobra iste godine, engleski astronom Norman Lockyer je posmatrao istu žutu liniju u [[Spektar (fizika)|sunčevom spektru]] koju je nazvao D3 Fraunhoferova linija jer je bila u blizini tada već poznatih D1 i D2 linija natrija.<ref name="enc" /> On je zaključio da je ona uzrokovana elementom na Suncu koji je nepoznat na Zemlji. Lockyer i engleski hemičar Edward Frankland dali su ime novom elementu po grčkoj riječi za Sunce ἥλιος (helios).<ref name="baloon" /><ref name="thomson" />
 
Italijanski fizičar [[Luigi Palmieri]] prvi je otkrio 1882. godine postojanje helija na Zemlji, putem njegovih D3 spektralnih linija pri analizi lave na [[Vezuv]]u. Škotski hemičar [[William Ramsay]] 26. marta 1895. godine uspio je izolirati helij na Zemlji tretiranjem minerala cleveita (jednog oblika [[uraninit]]a sadržaja najmanje 10% rijetkih zemnih elemenata) mineralnim [[kiseline|kiselinama]]. Ramsay je tražio [[argon]], ali je nakon što je odvojio dušik i kisik iz gasa oslobođenih [[sumporna kiselina|sumpornom kiselinom]], primijetio je svijetlu žutu spektralnu liniju koja je odgovarala D3 liniji posmatranoj u spektru Sunca.<ref name="enc" /><ref name="ramsay" /> Ovi uzroci su identificirani kao helij od stranek Lockyera i britanskog fizičara [[William Crookes]]a. Nezavisno od njih, helij je izdvojen iz cleveita iste godine, nakon što su hemičari Per Teodor Cleve i Abraham Langlet u švedskom gradu [[Uppsala]] prikupili dovoljno gasa da tačno odrede njegovu atomsku težinu.<ref name="emsley" /><ref name="langlet" /> Helij je također izolirao i američki geohemičar [[William Francis Hillebrand]] prije Ramsayevog otkrića, kada je primijetio neuobičajene spektralne linije tokom testiranja uzorka minerala uraninita. Međutim, Hillebrand je te linije pripisao [[dušik]]u.
 
[[Datoteka:2 Helium.png|lijevo|thumb|200px|Tečni helij]]
[[Ernest Rutherford]] i [[Thomas Royds]] demonstrirali su 1907. godine da su alfa čestice zapravo jezgra atoma helija, tako što su omogućili da čestice uđu u tanki stakleni zid [[vakuum]]irane cijevi, a zatim su vršili pražnjenja u cijevi proučavajući spektar novog gasa u cijevi. Godine 1908. holandski fizičar Heike Kamerlingh Onnes je uspio prevesti helij u tečno stanje tako što ga je ohladio do temperature od 1 K.<ref name="onnes" /> Pokušao je i da dođe do čvrstog helija i dalje snižavajući temperaturu, međutim helij nema trojnu tačku temperature na kojoj su čvrsto, tečno i gasovito stanje u ekvilibriju. Onnesov učenik Willem Hendrik Keesom je 1926. godine uspio da dobije kocku čvrstog helija od 1 cm<sup>3</sup> tako što je dodatno povećao vanjski pritisak.<ref name="time29" /> Ruski fizičar [[Peter Leonidovič Kapica]] otkrio je 1938. godine helij-4 koji gotovo nema [[viskoznost]] pri gotovo apsolutnoj nuli. Taj fenomen se naziva [[superfluidnost]].<ref name="kapica" /> Ovaj fenomen je povezan sa Bose-Einsteinovom kondenzacijom. Isti fenomen je posmatran 1972. godine kod helija-3, ali na temperaturama mnogo bližim apsolutnoj nuli, što je uspjelo američkim fizičarima Douglas D. Osheroffu, David M. Leeju i Robert C. Richardsonu. Za fenomen kod helija-3 smatra se da je povezan sa uparivanjem helij-3 [[fermion]]a u [[bozon]]e, analogno Cooperovim parovima elektrona koji daju superprovodljivost.<ref name="osher" />
 
== Rasprostranjenost ==
<ref name="emsley">Emsley, John (2001). ''Nature's Building Blocks'', Oxford: Oxford University Press. str. 175–179. ISBN 0-19-850341-5</ref>
<ref name="langlet">Langlet, N. A. (1895). ''Das Atomgewicht des Heliums''. Zeitschrift für anorganische Chemie (njem.) 10 (1): 289–292. {{doi|10.1002/zaac.1895010013}}0</ref>
<ref name="onnes">van Delft, Dirk (2008). ''[http://dx.doi.org/10.1063%2F1.2897948 Little cup of Helium, big Science]'', Physics Today 61 (3): 36–42.</ref>
<ref name="time29">''[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,751945,00.html Coldest Cold]''. Time Inc. 1929</ref>
<ref name="kapica">Kapitza, P. (1938). "Viscosity of Liquid Helium below the λ-Point". Nature 141 (3558): 74. {{doi|10.1038/141074a0}}</ref>
<ref name="osher">Osheroff, D. D.; Richardson, R. C.; Lee, D. M. (1972). ''Evidence for a New Phase of Solid He<sup>3</sup>''. Phys. Rev. Lett. 28 (14): 885–888 {{doi|10.1103/PhysRevLett.28.885}}</ref>
}}
 
73.705

izmjena