Razlika između izmjena na stranici "Vuna"

Uklonjeno 1.458 bajtova ,  prije 9 godina
nema sažetka izmjene
m (robot dodaje {{Commonscat|Wool}})
[[Datoteka:Wool.www.usda.gov.jpg|mini|desno|300px|Duga i kratka vuna]]
'''Vuna''' je vlakno proizvedeno od krzna [[životinje|životinja]] iz porodice [[Caprinae]], prevashodno od krzna [[ovce|ovaca]]. Međutim krzno ostalih vrsta [[Sisari|sisara]], kao što su [[koze]], [[alpaka|alpake]], [[zec|zečevi]] i slično, se može koristiti za proizvodnju vune.
 
'''Vuna''' je vlakno proizvedeno od krzna [[životinje|životinja]] iz porodice [[Caprinae]], prevashodno od krzna [[ovce|ovaca]]. Međutim krzno ostalih vrsta [[Sisari|sisara]], kao što su [[koze]], [[alpaka|alpake]], [[zec|zečevi]] i slično, se može koristiti za proizvodnju vune.
== Osobine ==
Vuna ima prirodnu osobinu regulisanja [[temperatura|temperature]]. Unutrašnjost vlakna vune može preuzeti vodenu paru, dok vanjska površina odbija [[voda|vodu]]. Vlakno može prihvatiti do 33% vode u odnosu na svoju suhu težinu bez da se osjeti da je vlažna. Suši se znatno brže nego, na primjer, [[pamuk]]. Proizvod od vune sadrži u odnosu na ukupnu zapreminu do 85% od [[vazduh]]a. To svojstvo mu omogućava da jako dobro grije. Vuna se ne maže a i ne gužva, jer je vlakno elastično. Osim toga, jednom obojena, ne gubi boju i nije zapaljiva. Ne gori, nego se odmah pretvara u [[ugljen]], a za razliku od vještačkih vlakana jedva da upija [[znoj]]. Bez posebne obrade, može izazivati osjećaj neugodnog "grebanja" na koži. Tog grebanja nema kod finih merino vuna.
 
== Osobine ==
== Tipovi vune ==
Vuna ima prirodnu osobinu regulisanja
 
Vuna ima prirodnu osobinu regulisanja [[temperatura|temperature]]. Unutrašnjost vlakna vune može preuzeti vodenu paru, dok vanjska površina odbija [[voda|vodu]]. Vlakno može prihvatiti do 33% vode u odnosu na svoju suhu težinu bez da se osjeti da je vlažna. Suši se znatno brže nego, na primjer, [[pamuk]]. Proizvod od vune sadrži u odnosu na ukupnu zapreminu do 85% od [[vazduh]]avazduha. To svojstvo mu omogućava da jako dobro grije. Vuna se ne maže a i ne gužva, jer je vlakno elastično. Osim toga, jednom obojena, ne gubi boju i nije zapaljiva. Ne gori, nego se odmah pretvara u [[ugljen]], a za razliku od vještačkih vlakana jedva da upija [[znoj]]. Bez posebne obrade, može izazivati osjećaj neugodnog "grebanja" na koži. Tog grebanja nema kod finih merino vuna.
 
== Tipovi vune ==
Tipovi vune se određuju prema kvalitetu vlakna: Merino vuna, Crossbred vuna,Gruba vuna
 
=== Merino vuna ===
 
To je fino, mehko, vrlo kovrčavo i najkvalitetnije vlakno vune. Potiče od [[merino]] ovaca. Koristi se za proizvodnju visoko kvalitetnog kamgarna, od kog se zatim šije gornja odjeća. Finoća vlakna se kreće od 16 do 23,5 [[mikrometar]]amikrometara. Svjetski rekord finoće merino vune postavila je vuna sa [[Novi Zeland|Novog Zelanda]], sa 11,8 mikrometara (za usporedbu: ljudska kosa ima oko 30 mikrometara).
 
=== Crossbred vuna ===
 
To je vuna srednje kvalitete, srednje finoće, nije tako mehka i kovrdžava kao merino. Potiče od [[Crossbred]] ovaca koje su mješanci između merino ovaca i ovaca sa grubom vunom. Ova se vuna koristi također za proizvodnju gornje odjeće kao i za razne oblike kućne upotrebe.
 
=== Gruba vuna ===
 
To je vuna najnižeg kvaliteta, vrlo je gruba. Slabo je ili nimalo kovrdžava. Potiče od ovaca s grubom vunom kao što je [[Shetlandska ovca]]. Koristi se za proizvodnju tepiha ili ima tehničku primjenu (proizvodnja izolacionih materijala i sl.)
 
== Vuna kao trgovački artikal u srednjovjekovnoj Bosni ==
'''Vuna''' je značajan trgovački artikal u izvozu iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne]] u primorje u srednjem vijeku. Vuna je služila za pravljenje različitih vrsta tkanina, prije svega za odijevanje. Radi se o vuni ovaca koja je po izvršenom striženju prečišćavana (prana) i umotavana u bale koje su tovarima prebacivane na tržišta. Bosanska vuna dugo vremena je snadbijevala primorska tržišta gdje je dalje prerađivana. Sa osnivanjem modernijih manufakturnih suknarskih radionica i širenjem tržišta vune, izvoz vune iz Bosne je bio smanjen i lokaliziran. Osim vune kao sirovine, iz Bosne su izvoženi i poluproizvodi i gotovi proizvodi od vune načinjeni u Bosni. To su bili vuneni pokrivači, ćebad, kabanice i ogrtači. Iako su bili grublje obrade, u odnosu na savremene mediteranske tkanine, navedene izrađevine od vune su bile izuzetno tražene zbog svoje kvalitete. Stočarstvo u srednjovjekovnoj Bosni je najbolje bilo razvijeno kod Vlaha, pa je i izvoz vune i vunenih proizvoda najvećim dijelom bio u njihovoj režiji.
 
{{Commonscat|Wool}}
 
[[Kategorija:Ekonomija srednjovjekovne Bosne]]
[[Kategorija:Prirodni materijali]]
[[Kategorija:Anatomija životinja]]
 
{{Link FA|hu}}
 
[[an:Lana]]
[[ar:صوف]]
[[ast:Llana]]
[[ay:T'arwa]]
[[az:Yun]]
[[be-x-old:Воўна]]
[[bg:Вълна (материал)]]
[[ca:Llana]]
[[cs:Ovčí vlna]]
[[cy:Gwlân]]
[[da:Uld]]
[[de:Wolle]]
[[en:Wool]]
[[eo:Lano]]
[[es:Lana]]
[[eu:Artile]]
[[fa:پشم]]
[[fi:Villa]]
[[fr:Laine]]
[[ga:Olann]]
[[gl:La]]
[[gu:ઊન]]
[[he:צמר]]
[[hi:ऊन]]
[[hr:Vuna]]
[[ht:Lenn]]
[[hu:Gyapjú]]
[[hy:Բուրդ]]
[[id:Wol]]
[[io:Lano]]
[[is:Ull]]
[[it:Lana]]
[[ja:ウール]]
[[kn:ಉಣ್ಣೆ]]
[[ko:양모]]
[[ku:Hirî]]
[[ln:Nkunza ya mpatá]]
[[lt:Vilna]]
[[lv:Vilna]]
[[mr:लोकर]]
[[nah:Ichcatohmitl]]
[[nds:Wull]]
[[nl:Wol]]
[[nn:Ull]]
[[no:Ull (tekstil)]]
[[nv:Aghaaʼ]]
[[os:Къуымбил]]
[[pl:Wełna]]
[[pt:Lã]]
[[qu:Millma]]
[[ro:Lână]]
[[ru:Шерсть (материал)]]
[[sco:Oo]]
[[sh:Vuna]]
[[simple:Wool]]
[[sl:Volna]]
[[sq:Leshi]]
[[sr:Вуна]]
[[su:Wol]]
[[sv:Ull]]
[[ta:கம்பளி]]
[[tg:Пашм]]
[[tl:Lana]]
[[tr:Yün]]
[[uk:Вовна]]
[[ur:اون]]
[[vi:Len]]
[[yi:וואל]]
[[zh:羊毛]]
Anonimni korisnik