Razlika između izmjena na stranici "Matterhorn"

Dodano 1.068 bajtova ,  prije 8 godina
nema sažetka izmjene
m (r2.7.1) (robot dodaje: de:Matterhorn)
'''Matterhorn''' (na [[italijanski|talijanskomital.]] ''Monte Cervino'' ili, ''Cervino'',; na [[francuski jezik|francuskomfra.]] ''Mont Cervin'' ili, ''Le Cervin'') je sa svojih 44784.478 metara visine jeste jedan od najviših vrhova u [[Alpi|Alpima]]. Zbog svog jedinstvenog izgleda i historije pokušaja penjanja na njegov vrh, Matterhorn je jedna od najpoznatijih planina na cijelom svijetu i jedan od zaštitnih znakova [[Švicarska|Švicarske]].
 
[[Datoteka:Matterhorn-EastAndNorthside-viewedFromZermatt landscapeformat-2.jpg|mini|300px|Matterhorn.]]
 
Planina se nalazi u valižanskim Alpima između mjesta [[Zermatt]] i [[Breuil-Cervinia]], na samoj granici između Švicarske i [[Italija|Italije]]. Istočna, sjeverna i zapadna strana Matterhorna leže na švicarskoj teritoriji, dok se južna strana nalazi u Italiji.
 
== Historija imena ==
Matterhorn se u pisanim dokumentima prvi put spominje [[1581]]. godine pod nazivom ''Mont Cervin''. Kasniji dokumenti spominju ''Mons Silvanus'' i ''Mons Silvius''. Njemačko ime ''Matterhorn'' prvi je prvi put zabilježeno [[1682.godine]]. Pretpostavlja se da je samo ime Matterhorn izvedeno od riječi ''Matte'', što znači ''livada uz rijeku'' ili ''luka'' i da se odnosi na livadu koja se nekada prostirala u proširenju doline na kojoj se danas nalazi selo Zermatt. Sama riječRiječ ''Horn'' znači "rog".
 
U lokalnim [[dialekt|dijalektimadijalekt]]ima [[njemački jezik|njemačkog jezika se]] za Matterhorn se koristi izraz ''ds'Hore'', koji takođetakođer znači "rog".
Matterhorn se u pisanim dokumentima prvi put spominje 1581. godine pod nazivom ''Mont Cervin''. Kasniji dokumenti spominju ''Mons Silvanus'' i ''Mons Silvius''. Njemačko ime ''Matterhorn'' je prvi put zabilježeno 1682.godine. Pretpostavlja se da je samo ime Matterhorn izvedeno od riječi ''Matte'' što znači ''livada uz rijeku'' ili ''luka'' i da se odnosi na livadu koja se nekada prostirala u proširenju doline na kojoj se danas nalazi selo Zermatt. Sama riječ ''Horn'' znači rog.
 
U lokalnim [[dialekt|dijalektima]] njemačkog jezika se za Matterhorn koristi izraz ''ds'Hore'' koji takođe znači rog.
 
== Geologija ==
Zajedno s planinom [[Dent Blanche]], Matterhorn suštinski geološki pripada takozvanomtzv. donjem Ostalpinu, odnosno jednom dijelu istočnoalpskog pokrivača koji se tokom stvaranja alpskog gorja pomjerio prema zapadu. Sama planina se sastoji se od dvijedva sloja: donji dio, (do kolibe po nazivu ''Hörnlihütte'' i glečera,) pripada peninskom sloju i zapadnoalpskom pokrivaču, dok sam ''rog'' pripada Dent-Blanche-pokrivaču.
 
Zajedno s planinom [[Dent Blanche]], Matterhorn suštinski geološki pripada takozvanom donjem Ostalpinu, odnosno jednom dijelu istočnoalpskog pokrivača koji se tokom stvaranja alpskog gorja pomjerio prema zapadu. Sama planina se sastoji od dvije sloja: donji dio, do kolibe po nazivu ''Hörnlihütte'' i glečera, pripada peninskom sloju i zapadnoalpskom pokrivaču dok sam ''rog'' pripada Dent-Blanche-pokrivaču.
 
== Uspon na vrh ==
Već [[1857]]. godine su zabilježene su prve planinarske ekspedicije koje su pokušavale dostići vrh Matterhorna. Ove ekspedicije su ekspedicije startale uglavnom s talijanskeitalijanske strane. [[Englezi|Englez]] [[Edward Whymper]] je pri jednom je takvom pokušaju pao u provaliju duboku 60 metara.
 
[[John Tyndall]] je [[1862]]. godine zajedno s četiri vodiča uspio stići do jugozapadnog ramena, koje se danas naziva ''Pic Tyndall''. Zbog jako zahtjevnog terena se ekspedicija se nakon dostizanja ove tačke vratila nazad.
Već 1857. godine su zabilježene prve planinarske ekspedicije koje su pokušavale dostići vrh Matterhorna. Ove ekspedicije su startale uglavnom s talijanske strane. Englez [[Edward Whymper]] je pri jednom takvom pokušaju pao u provaliju duboku 60 metara.
 
Whymper je takođetakođer smatrao da je uspon tom linijom nemoguć. Stoga je pokušavao nagovoriti vodiča i prijatelja, Jean-Antoine Carrela, da se na vrh pokušaju uspeti sa sjeverne strane, iz pravca Zermatta. Carrel je ipak insistirao na usponu iz pravca Italije.
[[John Tyndall]] je 1862. godine zajedno s četiri vodiča uspio stići do jugozapadnog ramena koje se danas naziva Pic Tyndall. Zbog jako zahtjevnog terena se ekspedicija nakon dostizanja ove tačke vratila nazad.
 
Jula [[1865]]. godine, Whymper je sasvim slučajno saznao da se Carrel ponovo uputio na vrh s talijanskeitalijanske strane. Razočaran zbog "izdaje" prijatelja, Whymper se vratio u Zermatt i odmah počeo sakupljati grupu za uspon sa švicarske strane.
Whymper je takođe smatrao da je uspon tom linijom nemoguć. Stoga je pokušavao nagovoriti vodiča i prijatelja Jean-Antoine Carrela da se na vrh pokušaju uspeti sa sjeverne strane, iz pravca Zermatta. Carrel je ipak insistirao na usponu iz pravca Italije.
 
[[14. juli|14. jula]] 1865. godinesedmočlana je sedmočlana Whymperova grupa, kao prva u historiji, uspjela dostići vrh Matterhorna. Edward Whymper je bio prvi koji se uspeo na vrh. Nakon njega su se uspeli vodič Michel Croz iz [[Chamonix]]a, tri Engleza: svećenik Charles Hudson, Lordlord Francis Douglas i D. Robert Hadow, te vodiči iz Zermatta Peter Taugwalder (otac) i Peter Taugwalder (sin). Na putu prema vrhu su otkrili su grupu koju je vodio Carrel. Prilikom spuštanja su Croz, Hadow, Hudson undi Douglas skliznuli su preko sjevernog zida i poginuli na licu mjesta. Tri leša su nekoliko dana kasnije pronađena na glečeru dok tijelo Lordalorda Francisa Douglasa nije nađeno ni do danas.
Jula 1865. godine, Whymper je sasvim slučajno saznao da se Carrel ponovo uputio na vrh s talijanske strane. Razočaran zbog "izdaje" prijatelja, Whymper se vratio u Zermatt i odmah počeo sakupljati grupu za uspon sa švicarske strane.
 
Tri dana nakon Whympera je i Carrelova grupa uspjela je dostići vrh. Pri tomPritom su se sas talijanskeitalijanske strane prebacili preko zapadnog zida do takozvanogtzv. ''Zmuttgrata'' (taj prolaz se danas zove ''Galleria Carrel'').
14. jula 1865. godine je sedmočlana Whymperova grupa kao prva u historiji uspjela dostići vrh Matterhorna. Edward Whymper je bio prvi koji se uspeo na vrh. Nakon njega su se uspeli vodič Michel Croz iz [[Chamonix]]a, tri Engleza: svećenik Charles Hudson, Lord Francis Douglas i D. Robert Hadow, te vodiči iz Zermatta Peter Taugwalder otac i Peter Taugwalder sin. Na putu prema vrhu su otkrili grupu koju je vodio Carrel. Prilikom spuštanja su Croz, Hadow, Hudson und Douglas skliznuli preko sjevernog zida i poginuli na licu mjesta. Tri leša su nekoliko dana kasnije pronađena na glečeru dok tijelo Lorda Francisa Douglasa nije nađeno ni do danas.
 
Najveći broj uspona do danas ima vodič Ulrich Inderbinen: na vrh Matterhorna se uspeo se ukupno 371 put, a posljednji put mu je to uspjelo sas 89 godina.
Tri dana nakon Whympera je i Carrelova grupa uspjela dostići vrh. Pri tom su se sa talijanske strane prebacili preko zapadnog zida do takozvanog Zmuttgrata (taj prolaz se danas zove Galleria Carrel).
 
== Zanimljivosti ==
Najveći broj uspona do danas ima vodič Ulrich Inderbinen: na vrh Matterhorna se uspeo ukupno 371 put, a posljednji put mu je to uspjelo sa 89 godina.
Poseban oblik Matterhorna je inspirirao je fabriku [[čokolada|čokolade]] ''Tobler'' za njihovu svjetskipoznatusvjetski poznatu čokoladu ''[[Toblerone]]''.
 
[[1950]]. godine je grof Dino Lora Totino planirao je izgraditi žičaru iz talijanskogitalijanskog mjesta Cervinia do vrha Matterhorna. Alpski muzej u Zermattu je povodom tog plana skupio 90.000 potpisa ljudi koji su se protivili ovom planu i uputio protest talijanskojitalijanskoj vladi. Ova inicijativa je imala je uspjeha te je Matterhorn proglašem zaštićenim prirodnim čudom.
== Zanimljivosti ==
 
Poseban oblik Matterhorna je inspirirao fabriku [[čokolada|čokolade]] Tobler za njihovu svjetskipoznatu čokoladu „[[Toblerone]]“.
[[1959]]. godine je u [[Disneyland|Disneylandu]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]] izgrađena kopija Matterhorna u omjeru 1:100.
 
Preko 450 planinara je odOd 1865. godine preko 450 planinara izgubilo je život pri usponu na Matterhorn. To je više nego na bilo kojoj drugoj planini na svijetu.
1950. godine je grof Dino Lora Totino planirao izgraditi žičaru iz talijanskog mjesta Cervinia do vrha Matterhorna. Alpski muzej u Zermattu je povodom tog plana skupio 90.000 potpisa ljudi koji su se protivili ovom planu i uputio protest talijanskoj vladi. Ova inicijativa je imala uspjeha te je Matterhorn proglašem zaštićenim prirodnim čudom.
 
== Galerija ==
1959. godine je u [[Disneyland|Disneylandu]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]] izgrađena kopija Matterhorna u omjeru 1:100.
<gallery>
File:ZmuttValley.jpg|Zmutt-Tal kod Zermatta. Matterhorn (lijevo) i [[Dent d'Hérens]] (desno).
File:Matterhorn-SouthSide-viewedFromSkiRegionBreuilCervinia.jpg|Južna strana viđena iz [[skijanje|skijaškog]] odredišta Breuil-Cervinia.
File:Matterhorn august 2009.JPG|Pogled na Matterhorn sa stanice u Zermattu.
File:Matterhorn und hoernlihuette august 2010.JPG|Pogled na Matterhorn tokom uspona na Hörnlihütte ispod Hörnligrata
File:Zermatt and Matterhorn.jpg|Sjeverna strana s Zermattom u prvom planu
File:Matterhorn gipfel 1.jpg|Zapadni zid s Pic Tyndallom i Gallerijom Carrel (iz [[helikopter]]a)
File:Horu.jpg|Tipična formacija [[oblak]]a na Matterhornu
File:Hauteroute.jpg|Pogled na Matterhorn i Dent d'Hérens s [[Tête Blanche]]a.
File:Panorama Matterhorn.jpg|Panorama Matterhorna i Monte Rose
File:Gornergrat-matterhorn-2010-s.ogv|Matterhorn, viđen s Gornergrata.
</gallery>
 
[[Kategorija:Planine u Švicarskoj]]
Preko 450 planinara je od 1865. godine izgubilo život pri usponu na Matterhorn. To je više nego na bilo kojoj drugoj planini na svijetu
[[Kategorija:Planine u Italiji]]
[[Kategorija:Planinski vrhovi]]
[[Kategorija:Alpi]]
 
[[als:Matterhorn]]